Biết ơn không phải là thấy mình may mắn

Cuốn sổ nhỏ bìa vải xanh, mua ở hiệu sách gần nhà. Trên bìa in nhũ vàng hai chữ tiếng Anh, đại ý là sổ biết ơn.

Mình viết được bốn ngày.

Ngày thứ nhất dễ. Ngày thứ hai vẫn ổn. Ngày thứ ba mình ngồi nhìn trang giấy mười lăm phút rồi viết đại: "Biết ơn vì hôm nay trời không mưa." Ngày thứ tư, mình gấp sổ lại và không mở ra nữa.

Không phải vì lười. Mà vì mỗi lần cầm bút, có một cảm giác rất khó chịu dâng lên trong ngực — như thể mình đang bị bắt phải ngừng than. Như thể cuốn sổ đang nói: đủ rồi, chuyện của bạn không tệ đến thế đâu.

Sau này mình mới hiểu, cảm giác khó chịu đó không sai. Nó đúng. Chỉ là nó phản ứng với một thứ không phải lòng biết ơn — mà là một bản sao méo mó của nó, thứ mà rất nhiều người trong chúng ta được dạy từ nhỏ.

Vì sao câu "còn nhiều người khổ hơn" làm ta thấy tệ hơn

Bạn chắc đã nghe câu đó rồi. Có thể từ người thân, có thể từ một người bạn muốn an ủi bạn nhưng không biết nói gì khác.

Bạn kể mình mệt. Người ta nói: "Còn nhiều người khổ hơn con."

Bạn kể công việc đang bí. Người ta nói: "Có việc làm là may rồi, nhiều người thất nghiệp kìa."

Và bạn im. Không phải vì bạn được thuyết phục. Mà vì bạn vừa hiểu ra rằng cuộc trò chuyện này đã kết thúc.

Đó là chỗ hỏng. Câu nói ấy không mở ra điều gì cả — nó đóng lại. Nó biến lòng biết ơn thành một món nợ: bạn phải thấy đủ, vì có người còn ít hơn bạn. Và cái gì đã thành nợ thì không còn là quà nữa.

Mình từng ngồi trong bếp lúc chín giờ tối, bát đũa còn nguyên trong bồn, và nghĩ: "Mình có nhà, có việc, có người thương. Sao mình vẫn thấy trống rỗng thế này?"

Rồi câu tiếp theo tự chạy ra, đúng cái giọng mình đã nghe cả đời: "Chắc tại mình chưa biết đủ."

Đó là lúc lòng biết ơn quay lại cắn chính người đang cố thực hành nó. Bạn mệt, và bây giờ bạn còn thấy có lỗi vì đã mệt. Mình đã viết riêng một lá thư cho những ngày không thể mạnh mẽ như vậy.

Không ai chữa lành được ở trạng thái đó. Không một trang sổ nào viết ra ở trạng thái đó là thật.

Biết ơn và phủ nhận khác nhau ở một chữ

Đây là điều mình mất khá lâu mới nhìn ra, và khi nhìn ra rồi thì nó đơn giản đến mức hơi buồn cười.

Phủ nhận là lấy đi. Biết ơn là đặt thêm vào.

Khi ai đó bảo bạn "còn nhiều người khổ hơn", họ đang lấy đi. Họ lấy cái mệt của bạn ra khỏi bàn và đặt vào đó một lý do để bạn không được mệt nữa. Bàn vẫn chỉ có một thứ.

Còn biết ơn thật thì không đụng gì đến cái mệt cả. Nó chỉ kéo thêm một cái ghế, đặt thêm một thứ khác lên bàn, và để hai thứ ngồi cạnh nhau.

Bạn mệt. Đúng là bạn mệt.

Và trưa nay, người đồng nghiệp ngồi bàn bên có rót cho bạn một cốc nước mà bạn không kịp cảm ơn.

Cả hai đều thật. Không cái nào phải nhường chỗ cho cái nào.

Thử đổi "nhưng" thành "và"

Nghe như một mẹo nhỏ, nhưng mình đã dùng nó suốt gần một năm nay và nó thay đổi cách mình viết ba dòng mỗi tối.

Câu có chữ nhưng nghe thế này:

"Hôm nay mình kiệt sức, nhưng dù sao mình vẫn còn có việc làm."

Đọc lại đi. Chữ nhưng đứng đó như một cái gạt tay. Vế trước bị xoá. Cái kiệt sức của bạn vừa bị chính bạn tuyên bố là không đáng kể.

Câu có chữ và nghe thế này:

"Hôm nay mình kiệt sức. Và lúc sáu giờ chiều, mình ngồi ở ban công mười phút, gió mát, không ai gọi."

Không có gì bị xoá. Cái kiệt sức vẫn nguyên đó. Chỉ là bên cạnh nó, có thêm mười phút gió mát — và mười phút ấy cũng thật y như cái kiệt sức.

Thú thật là mình vẫn hay viết nhầm thành nhưng. Thói quen mấy chục năm không đổi trong một tối. Mỗi lần bắt được, mình gạch đi viết lại — và cái động tác gạch đi ấy, kỳ lạ thay, cũng là một cách nhắc mình: cái mệt của mình không cần ai cho phép mới được tồn tại.

Ba dòng viết được cả trong ngày tệ nhất

Bây giờ đến phần làm được ngay tối nay.

Mình không quay lại cuốn sổ bìa vải xanh — nó nằm đâu đó trong ngăn kéo, mình cũng chẳng tìm. Mình viết vào mặt sau tờ lịch cũ, hoặc vào ghi chú điện thoại. Chỗ viết không quan trọng.

Quan trọng là ba luật nhỏ này, và luật thứ ba mới là luật thật.

Một — nhỏ đến mức buồn cười.

Không viết "gia đình". Không viết "sức khoẻ". Những chữ đó to quá, và cái gì to quá thì không chạm vào được. Viết cái ghế nhựa ở ban công. Viết cốc nước ai đó rót. Viết mùi cơm chín lúc bảy giờ tối.

Hai — cụ thể đến mức không ai khác viết được y hệt.

Nếu ba dòng của bạn tối nay có thể dán vào sổ của bất kỳ ai, nghĩa là bạn chưa viết về ngày của mình. Bạn đang viết về một ngày nói chung. Thêm một chi tiết vào: mấy giờ, ở đâu, nghe thấy gì.

Mình đã thử ghi lại nguyên một ngày thứ Năm rất thường theo cách đó — ba dòng cuối ngày hôm ấy đều là những thứ suýt trôi mất.

Ba — được phép viết về đồ vật, không nhất thiết phải về người.

Đây là luật mình cần nhất trong những giai đoạn tệ.

Có những ngày bạn không cảm ơn nổi ai cả. Không phải vì bạn vô ơn — mà vì con người thì phức tạp, và nghĩ về một người lúc này kéo theo cả một mớ chuyện chưa giải quyết xong.

Những ngày đó, viết về đồ vật.

Cái đèn ngủ vẫn sáng. Vòi nước nóng vẫn chảy. Đôi dép để đúng chỗ hôm qua bạn để.

Hoặc gần hơn nữa: chính cơ thể bạn.

Đồ vật không đòi bạn phải cảm thấy gì. Chúng chỉ ở đó. Và biết ơn một thứ không đòi hỏi gì ở mình — với một người đang kiệt sức — đôi khi là cánh cửa duy nhất còn mở.

"Vậy viết mấy dòng vụn vặt như thế thì được gì?" — mình cũng đã hỏi đúng câu đó, đúng cái giọng hoài nghi ấy.

Câu trả lời mình tìm được, sau khoảng hai tháng, không phải là mình thấy hạnh phúc hơn.

Mà là mình nhìn thấy nhiều hơn.

Cùng một ngày như nhau, cùng một quãng đường đi làm như nhau, mà mắt bắt được nhiều thứ hơn. Cái cây trước cổng cơ quan ra lá non từ lúc nào. Chị bán xôi luôn để riêng phần ít hành cho mình mà mình chưa từng hỏi tên chị.

Chúng vẫn ở đó suốt. Chỉ là trước đây mình đi qua mà không thấy — giống hệt cái buổi sáng mình rửa bát mà không nghĩ gì khác.

Biết ơn không thêm gì vào ngày của bạn. Nó chỉ mở mắt bạn ra với những thứ vốn đã có sẵn trong đó.

Và đó là lý do nó không mâu thuẫn gì với việc bạn đang mệt. Bạn có thể vừa mệt vừa nhìn thấy. Hai việc đó không loại trừ nhau.

Nếu tối nay bạn vẫn chưa viết được dòng nào

Cũng không sao.

Có những tối trang giấy cứ trắng. Mình đã ngồi như vậy nhiều lần, và mình học được rằng ép thêm chỉ làm mọi thứ tệ hơn.

Những tối đó, mình làm một việc khác: ngồi yên hai phút, nhìn quanh phòng, và không viết gì cả. Chỉ nhìn. Cái đèn. Cái chăn. Cái cốc còn dở nước.

Không cần gọi tên cảm giác. Không cần thấy biết ơn.

Chỉ nhìn thôi cũng đã là một nửa của việc rồi.

Cuốn sổ bìa vải xanh vẫn nằm trong ngăn kéo, dừng ở trang thứ tư, với câu "biết ơn vì hôm nay trời không mưa" viết bằng nét chữ hơi gượng.

Mình không xé trang đó đi. Nó nhắc mình rằng có một giai đoạn, ngay cả việc tử tế với chính mình cũng khiến mình thấy áp lực.

Mong tối nay của bạn nhẹ hơn tối đó của mình.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.