Viết một lá thư không gửi: ba tuần với một nỗi giận cũ

Ba tờ giấy xé ở giữa cuốn vở ô li của con, mép còn lởm chởm. Cây bút bi mực xanh đã hết gần nửa ống. Ly cà phê sữa đá bên cạnh tan đá từ lúc nào, nước đọng thành một vòng tròn ướt trên mặt bàn.

Mình ngồi như vậy gần hai mươi phút, tối thứ Bảy, mưa đầu tháng Mười gõ đều trên mái tôn nhà bên. Trên tờ giấy mới có đúng hai chữ: "Gửi Ngân."

Nếu bạn đang mang một nỗi giận cũ — loại đã nguội đủ để không còn nói ra, nhưng chưa nguội đủ để thôi nhói mỗi lần nghe một cái tên — thì có lẽ bạn biết cảm giác ngồi trước tờ giấy trắng mà không biết bắt đầu từ chữ nào. Không phải vì không có gì để nói. Mà vì có quá nhiều, và câu nào viết ra cũng nghe nhỏ nhen.

Bài này ghi lại ba tuần mình viết cho Ngân, người bạn mười hai năm, người đã mượn mình một khoản tiền rồi chặn mình trên Zalo bốn năm trước. Ba tuần, mỗi tuần vài lần, mỗi lần một lá. Không lá nào được gửi đi.

Lá thư không gửi không phải là cách để tha thứ cho nhanh. Nó cũng không phải nghi thức để trút cho hết rồi coi như xong, và càng không phải để người kia bằng cách nào đó cảm thấy được. Người kia sẽ không biết gì cả. Lá thư chỉ làm một việc: cho nỗi giận một chỗ để nói trọn câu, một lần, mà không ai phải đứng nghe.

Tuần đầu: vì sao tay run khi viết cho một người không bao giờ đọc?

Hai chữ "Gửi Ngân" và hai mươi phút

Lần đầu viết, mình tưởng chữ sẽ tuôn ra. Bốn năm nhịn, chắc phải có cả trang chờ sẵn. Thật ra thì không. Viết xong dòng "Gửi Ngân", tay mình run nhẹ, kiểu run lúc cầm điện thoại chờ một cuộc gọi khó. Mình đặt bút xuống, uống một ngụm cà phê đá tan nhạt thếch, rồi lại cầm bút lên.

Chồng mình đi ngang, liếc tờ giấy.

— Em viết gì đấy?

— Thư.

— Gửi ai?

— Không gửi ai cả.

Anh gật đầu, không hỏi nữa, đi vào bếp rót nước. Mình ngồi lại với câu trả lời của chính mình. Không gửi ai cả. Vậy thì run cái gì.

Run không phải vì giận

Lúc đầu mình nghĩ tay run vì giận dồn lâu quá. Nghe hợp lý. Nhưng nếu là giận thì chữ đã phải ra, vì giận vốn không ngại nói.

Thứ làm tay run là chuyện khác. Bốn năm qua, nỗi giận ấy chỉ sống trong đầu, dưới dạng những câu nói dở dang và những trận cãi tưởng tượng lúc đứng chờ đèn đỏ. Nếu bạn quen kiểu cãi trong đầu đó, bài về những cuộc đối thoại giả định trong đầu nói kỹ hơn về nó.

Trong đầu thì nỗi giận mơ hồ được. Mình có thể giận mà không phải nói rõ mình giận cái gì. Viết ra giấy thì hết mơ hồ. Chữ đã viết thì nằm đó, và mình phải nhìn thấy nó, kể cả những câu mình không thích thấy mình viết. Tay run vì lần đầu tiên nỗi giận sắp có hình dạng, và mình chưa biết hình dạng đó trông ra sao.

Hiểu vậy rồi thì bớt sợ. Mình không đang làm gì nguy hiểm. Mình chỉ đang nhìn rõ một thứ đã mang theo lâu mà chưa từng nhìn.

Biết mình làm đúng không nằm ở chỗ viết hay hay viết được nhiều. Lá đầu của mình chỉ được mười một dòng, chữ xiêu vẹo, có một câu viết hai lần vì quên là đã viết. Dấu hiệu đúng là cuối mười phút, có ít nhất một câu mà trước đó mình chưa từng nói thành lời, kể cả trong đầu. Với mình, câu đó là: "Mình giận vì Ngân không thèm giải thích."

Không phải giận vì tiền. Mình viết xong câu đó và ngồi nhìn nó khá lâu.

Lần đầu thường ra như vậy: ngắn, vụng, và có một câu làm mình hơi bất ngờ. Đến lá thứ ba, thứ tư trong tuần, tay bớt run. Chữ ra nhanh hơn, và bắt đầu có những đoạn lặp lại — cùng một chuyện, kể đi kể lại bằng ba cách. Lặp lại không sao. Nó thường cho biết chỗ đó còn nặng.

Viết trên điện thoại cho tiện

Chỗ dễ trượt nhất của tuần đầu là viết trên điện thoại. Nó hấp dẫn vì nhanh, vì lúc nào cũng có sẵn, và vì gõ phím thì tay không run. Nhưng chính vì gõ nhanh nên chữ đi trước cảm giác, và lá thư đọc lại giống một bài đăng hơn là một lá thư. Tệ hơn nữa, nó nằm trong một cái máy có nút gửi. Có người viết thư không gửi ngay trong ô chat Zalo, định để làm nháp, rồi một tối mệt quá lỡ tay. Giấy thì không có nút gửi. Viết tay chậm hơn, và chính cái chậm đó là phần có ích.

Tuần hai: giận bớt, và buồn lộ ra

Thứ Tư tuần thứ hai, mình viết lá thứ năm lúc mười giờ đêm, con đã ngủ, quạt trần quay đều. Được nửa trang thì mình nhận ra lá này không còn câu "sao Ngân có thể". Không có câu vặn nào. Thay vào đó là một đoạn rất dài kể chuyện hai đứa đi Vũng Tàu năm hai mươi tuổi, ngồi ăn bánh khọt dưới mái hiên lúc trời mưa, Ngân cười tới sặc vì mình làm đổ chén nước mắm lên áo.

Mình đặt bút xuống và khóc. Không phải khóc vì giận. Khóc vì nhớ.

Thứ nằm dưới nỗi giận

Nhìn từ ngoài thì đây là chuyện tiền: một khoản mượn không trả, một người lặn mất. Bốn năm nay mình kể với ai cũng kể như vậy, và ai nghe cũng gật đầu, vì chuyện tiền thì ai cũng hiểu.

Nhưng giận vì tiền thì đã nguội từ lâu. Thứ còn nóng là chuyện khác: mình mất một người bạn mười hai năm, và không ai coi đó là chuyện đáng buồn. Kể chuyện mất tiền thì được an ủi. Kể chuyện nhớ một người đã chặn mình thì nghe như ngốc. Nên nỗi buồn phải mặc áo của nỗi giận để được ở lại. Giận thì có lý, có người đứng về phía mình. Buồn thì chỉ có một mình.

Tuần hai là tuần cái áo đó bắt đầu tuột ra. Giận bớt không phải vì đã nguôi, mà vì nó không còn phải che cho thứ ở dưới nữa.

Lần đầu thấy buồn lộ ra, nhiều người hoảng, vì tưởng mình đang đi lùi: đang giận cho ra giận, giờ lại mềm. Thật ra là đang đi tới. Sau khoảng một tuần, những lá thư thường đổi giọng. Câu ngắn lại, ít dấu hỏi hơn, và bắt đầu có những câu mở bằng "mình nhớ". Có lá của mình chỉ là một danh sách những thứ hai đứa từng làm cùng nhau.

Vội kéo nỗi giận trở lại

Cái dễ làm sai ở tuần này là vội kéo nỗi giận về. Buồn khó chịu hơn giận nhiều. Giận cho mình cảm giác đứng thẳng, buồn làm mình thấy nhỏ lại. Nên khi bắt đầu nhớ người kia, phản xạ đầu tiên là nhắc lại cho mình nghe họ đã làm gì, cho cứng lại. Mình đã làm đúng vậy ở lá thứ sáu: viết nửa trang nhớ, rồi gạch một đường dài và viết chữ to "NHƯNG NGÂN ĐÃ CHẶN MÌNH".

Thay vào đó, khi buồn lộ ra thì để nó nói hết lá thư hôm đó. Cho phép mình được buồn vì một người đã làm mình giận. Hai thứ đó không loại trừ nhau. Nỗi giận không biến mất chỉ vì mình nhớ, và nó sẽ quay lại ở lá sau nếu nó còn điều chưa nói.

Tuần ba: hôm không muốn viết, và lá thư cất ở đâu

Sáng Chủ nhật tuần thứ ba, mình mở ngăn kéo, thấy bảy lá thư gấp đôi nằm chồng lên nhau, giấy đã hơi ngả vàng ở mép, và không muốn viết thêm lá nào.

Thôi, hôm nay khỏi. Mà sao lại khỏi? Hết giận rồi, hay đang trốn?

Không muốn viết có hai kiểu

Dễ nghĩ không muốn viết là dấu hiệu sắp xong. Có khi đúng. Nhưng không muốn viết có hai kiểu, và nhìn từ ngoài thì giống hệt nhau.

Kiểu thứ nhất là không còn gì để nói. Mở ngăn kéo ra thấy nhẹ, nghĩ tới cái tên thì không còn thắt lại như trước. Kiểu thứ hai là sắp chạm vào một chỗ mình chưa muốn chạm. Với mình, chỗ đó là câu hỏi mình né suốt hai tuần: có phải mình cũng đã làm gì đó khiến Ngân không dám nói chuyện với mình. Mở ngăn kéo ra thấy nặng, và tay chỉ muốn đóng lại cho nhanh.

Có một cách để phân biệt: hỏi mình nếu hôm nay buộc phải viết một câu thì đó là câu gì. Không nghĩ ra câu nào thì có thể đúng là đã đủ. Nghĩ ra ngay một câu mà thấy ngại, thì đó là câu cần viết — nhưng không nhất thiết là hôm nay.

Hôm đó mình chỉ viết đúng câu ấy lên mặt sau phong bì, rồi cất. Ba hôm sau mới viết tiếp được thành một lá. Nó là lá ngắn nhất, và là lá mình thấy nhẹ nhất sau khi viết xong.

Lá thư cất ở đâu

Bảy lá thư thì phải nằm ở đâu đó. Mình cho hết vào một phong bì giấy kraft, ghi ngày bắt đầu ở mặt ngoài, để dưới đáy ngăn tủ quần áo, chỗ có mùi long não và không ai lục tới.

Có mấy cách cất, không cách nào là đúng duy nhất:

• Để chung một phong bì, ghi ngày ngoài bìa, cất ở chỗ chỉ mình biết.
• Kẹp vào một cuốn sách mình ít khi mở lại.
• Đọc lại sau một tháng, rồi mới quyết định giữ hay không.

Nhà đông người hay có con nhỏ hay lục đồ thì chọn chỗ thật kín. Một lá thư giận viết cho người ngoài mà rơi vào tay người trong nhà thì thành một chuyện khác hẳn.

Một tháng sau mà muốn bỏ đi thì cứ bỏ, không cần làm gì cho long trọng. Muốn giữ thì giữ. Có người giữ để sau này đọc lại và thấy mình đã đi được bao xa.

Biến việc cất thư thành nghi lễ

Chỗ dễ sa vào ở tuần ba là muốn kết thúc cho có hình thức: chọn một ngày, làm một việc thật lớn với chồng thư để đánh dấu là xong. Nó hấp dẫn vì có điểm kết, mà ai cũng thích điểm kết. Nhưng nỗi giận cũ hiếm khi xong theo lịch. Làm nghi lễ rồi mà tuần sau nó quay lại, mình sẽ thấy như đã thất bại, và thường thì không dám viết tiếp nữa. Thay vào đó, để phong bì mở. Không có lá cuối cùng. Chỉ có lá gần nhất.

Bản năm phút cho hôm không còn sức

Có những tối không có mười lăm phút, hoặc có mà không còn sức ngồi viết cả trang. Tuần ba mình có mấy tối như vậy: đi làm về, nấu cơm, kèm con học, nồi cơm điện bật sang nút hâm từ lâu mà chưa ai ăn, tới mười giờ thì chỉ muốn nằm.

Bản năm phút không phải lá thư đầy đủ bị cắt ngắn. Nó là một lá khác, chỉ có ba câu. Và có hôm, ba câu đó nói được nhiều hơn cả trang.

Câu ba thường là câu khó nhất. Lần đầu nhiều người bỏ trống nó, và để trống cũng là một câu trả lời. Sau vài lần, câu ba hay tự hiện ra trước cả câu một. Đôi khi nó rất ngắn, kiểu "Mình xin lỗi" hay "Mình vẫn quý bạn" — những câu mình cần nghe mà biết sẽ không được nghe, giờ ít nhất đã được viết ra một lần.

Bản ngắn dễ thành bản duy nhất. Nó tiện, nhanh, xong là đi ngủ được. Nhưng ba câu chỉ chạm được những gì mình đã biết. Những câu bất ngờ — như câu "Ngân không thèm giải thích" ở lá đầu — thường chỉ ra khi tay viết liền mười phút và đầu không kịp kiểm duyệt. Dùng bản ngắn cho hôm mệt, và giữ ít nhất một lá dài mỗi tuần.

Nếu viết rồi mà thấy tệ hơn

Chuyện này có xảy ra, nên nói rõ ở đây.

Lý do thứ nhất: viết quá lâu một lần. Mười phút thành bốn mươi phút, càng viết càng sôi, tới lúc dừng thì giận hơn lúc bắt đầu. Viết không giới hạn thì lá thư dễ thành một vòng lặp, cứ đào lại đúng một chỗ. Giữ mốc mười phút, kể cả khi đang có đà. Dừng giữa chừng không mất gì, lá sau sẽ nhặt lại.

Lý do thứ hai: viết ngay sau khi vừa đụng lại chuyện cũ — vừa thấy tên người đó trên mạng, vừa nghe ai đó kể. Lúc ấy nỗi giận đang mới, không còn là nỗi giận cũ, và lá thư chỉ ghi lại cơn giận của hôm nay. Đợi một hai hôm cho lắng rồi hẵng viết.

Còn một trường hợp mà lá thư một mình không đủ, nên nói thẳng. Nếu nỗi giận của bạn gắn với một tổn thương lớn — bị bạo hành, bị xâm hại, mất người thân trong hoàn cảnh đau đớn — thì viết một mình có thể mở ra những thứ nặng hơn sức mình đỡ trong một tối. Khi đó nên có người đồng hành: một người bạn tin được, và tốt hơn nữa là một người có chuyên môn về tâm lý. Viết thư vẫn có thể là một phần của việc đó, chỉ không nên là toàn bộ. Nếu viết xong mà nhiều ngày liền thấy nặng nề, khó ngủ, khó làm việc, đó cũng là lúc nên tìm người để nói chuyện.

Phong bì của mình vẫn nằm dưới đáy ngăn tủ. Lá gần nhất viết cách đây chín ngày, chỉ có ba câu.

Mình không biết còn lá nào nữa không. Cũng không cần biết.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.