Sáu câu hỏi viết vào buổi chiều cuối cùng trước kỳ nghỉ phép

Nếu ngày mai bạn không đến chỗ làm, điều gì sẽ hỏng trước?

Mình đặt câu hỏi đó cho chính mình lúc bốn giờ năm mươi chiều thứ Năm, ngồi sau quầy một tiệm in nhỏ. Máy in laser phía sau còn nóng, mùi mực bay lên theo từng tờ giấy ra khay, và trên bàn là bản bàn giao mình đang viết đã sang trang thứ ba. Ngày mai mình bắt đầu nghỉ phép một tuần, kỳ nghỉ đầu tiên sau hai năm, và việc duy nhất mình làm được từ sáng là lo.

Có thể bạn cũng từng ngồi như vậy vào buổi chiều cuối cùng, tay vẫn còn ba việc dở và một danh sách ngày càng dài. Bài này là sáu câu hỏi để viết, đi từ những việc cần trao lại tới thứ nằm dưới cả danh sách. Viết cho riêng bạn, trên giấy, không ai đọc.

Nó không phải là một mẫu bàn giao công việc, và cũng không phải cách tìm lý do để nghỉ mà không áy náy. Bản bàn giao là việc khác, viết cho người nhận. Sáu câu này viết cho người sắp đi, để lúc ra khỏi cửa mình biết mình đang mang gì theo.

Ba câu đầu: việc nào đang nằm trong tay mình

Bốn giờ năm mươi. Tú, nhân viên mới của tiệm, đứng bên cạnh cái máy cắt giấy, tay cầm một xấp danh thiếp chưa xén.

— Chị ơi, cái đơn của khách hàng bên cửa hàng hoa, mai em làm thế nào ạ?

— Chị viết trong bản bàn giao rồi, trang hai.

— Dạ, nhưng… nếu khách đổi ý thì sao chị?

Mình đã trả lời được câu đó, rồi lại thêm câu nữa, rồi thêm một câu nữa, và bản bàn giao thành ba trang chữ nhỏ. Tú đứng đó gật đầu, xấp danh thiếp vẫn trong tay.

Cách hiểu dễ nhất là mình lo vì sợ mọi thứ rối khi mình vắng. Có thể vậy. Nhưng nếu dừng ở đó thì cách duy nhất còn lại là viết bản bàn giao dài hơn.

Dưới lớp đó là một chuyện khác. Bản bàn giao của mình dài vì mình chưa tách được hai loại việc: việc thật sự cần có mình, và việc mình quen có mặt trong đó. Hai loại ấy trông giống nhau trên giấy, nên mình ghi cả hai vào, và Tú nhận một danh sách mà tờ nào cũng có vẻ quan trọng ngang nhau.

Ba câu đầu là để tách hai loại ấy ra.

Việc nào mình đang giữ mà thật ra có thể trao?

Gợi ý: Viết ra ba việc, rồi gạch một việc mà không ai hỏi tới trong tuần này. Đừng cố tìm việc "nên" trao, chỉ ghi việc có thể.

Nếu vắng một tuần, điều gì thật sự sẽ hỏng, và điều gì chỉ hỏng trong đầu mình?

Gợi ý: Viết hai cột nếu muốn. Cột đầu ngắn thôi, thường ngắn hơn mình tưởng.

Mình sợ người khác làm không đúng theo cách nào, và cách của mình có phải cách duy nhất?

Gợi ý: Chỉ cần một ví dụ cụ thể, ví dụ cách xén lề một tấm danh thiếp. Viết xong thử hỏi lại: khách có nhận ra khác biệt không?

Cách biết mình viết đúng là dòng gạch chân làm bạn hơi khựng, như thấy một thứ mình không ngờ mình biết. Lần đầu, nhiều người thấy viết cho bản thân khó hơn viết cho đồng nghiệp, bút cứ chạy sang giọng hướng dẫn. Cũng không sao, cứ để nó chạy, rồi quay lại câu hỏi. Sau một tuần, có người thấy bản bàn giao lần sau ngắn đi, có người thấy vẫn dài như cũ nhưng biết trang nào là của mình, trang nào là của Tú. Bản của mình thuộc kiểu thứ hai.

Ngày chỉ có mười phút thì chỉ viết câu thứ hai, và chỉ viết trong hai phút.

Điều dễ làm hỏng bài tập này là biến sáu câu hỏi thành bản bàn giao thứ hai. Mình đã viết xong câu đầu và thấy mình đang đánh số các việc, thêm gạch đầu dòng, định dạng đậm nhạt. Nó hấp dẫn vì quen tay, và vì một danh sách gọn gàng cho cảm giác mình đã làm gì đó. Nhưng khi đó câu hỏi thành thủ tục, và thủ tục thì không có chỗ cho mình. Thay vào đó, viết thành câu thường, như viết thư cho ai đó thân. Nếu thấy mình đang gạch đầu dòng, đặt bút xuống một nhịp.

Ba câu sau: điều nằm dưới danh sách

Mình-sợ-bị-thay-thế nói chuyện với mình-muốn-nghỉ.

— Cả tuần không có mình, họ làm ổn thì sao?

— Thì họ làm ổn.

— Rồi mình để làm gì?

Đoạn nói chuyện đó diễn ra trong đầu mình lúc năm giờ bốn mươi, khi đèn trong tiệm đã tắt một nửa và tiếng xe máy khách ghé lấy hàng cuối ngày vọng vào. Mình ngồi yên, tay vẫn đặt trên chiếc chìa khóa cửa tiệm.

Cách hiểu dễ nhất: mình khó nghỉ vì mình cẩn thận, vì mình có trách nhiệm. Nghe đúng, và cũng là thứ người ta hay nói về mình.

Dưới đó còn một lớp nữa, và nó không xấu, chỉ khó nói ra. Có khi mình khó đi không phải vì việc cần mình, mà vì mình thích cảm giác mình cần thiết. Cảm giác đó đã nuôi mình hai năm qua, và nghỉ phép nghĩa là thử xem mình còn là mình khi không ai cần.

Ba câu sau chạm vào lớp đó, nên mình để chúng nhẹ hơn ba câu đầu một chút.

Việc nào mình đã làm tốt trong ba tháng qua mà chưa ai nhắc tới?

Gợi ý: Có thể rất nhỏ, như cách mình xếp khay giấy theo khổ để người sau lấy khỏi tìm. Viết ra và cảm ơn nó một câu.

Kỳ nghỉ này mình muốn nó là gì, chứ không phải muốn làm gì trong đó?

Gợi ý: Chọn một chữ, ví dụ yên, chậm, trống, nhạt. Rồi viết vì sao chữ đó.

Ngày quay lại, mình muốn bước vào chỗ làm bằng câu nào?

Gợi ý: Một câu, không phải một việc. Ví dụ: Mình quay lại và mình không vội. Đừng viết kế hoạch, chỉ viết câu.

Lần đầu, mình viết xong câu thứ năm mà mắt hơi cay, và vẫn không biết vì sao. Sau một tuần nghỉ, có người thấy mảnh giấy làm mình nhẹ hơn lúc quay lại, có người mở ra mà thấy lạ như chữ của người khác. Hôm quay lại mình mở ra và thấy đúng một câu: Mình quay lại và mình không vội. Mình vội ngay buổi sáng đầu, nhưng mình nhớ có câu đó.

Ngày không có thời gian, chỉ viết câu cuối, trong một phút.

Điều dễ trượt ở nửa sau này là viết một dòng quá đẹp. Mình thử viết Mình quay lại với năng lượng mới rồi nhận ra nó nghe như áp phích. Nó hấp dẫn vì nghe tích cực, và vì ai cũng muốn tin mình sẽ quay lại như vậy. Nhưng một câu mình không tin thì không giữ mình lại được. Viết một câu nhỏ hơn, thật hơn, dù nó nghe không đẹp.

Nếu viết mãi không ra

Có hai lý do hay gặp.

Lý do thứ nhất: trang giấy trắng, và bạn ngồi nhìn nó. Đừng ép. Viết một dòng thật nhỏ, như mình chưa biết nên viết gì, rồi viết tiếp từ đó. Hoặc nói câu hỏi thành tiếng với chính mình trong lúc rửa tay. Nhiều người thấy nói ra dễ hơn viết, có người thì ngược lại.

Lý do thứ hai: việc ở chỗ bạn thật sự không có ai thay, và nghỉ phép làm bạn lo thật chứ không chỉ trong đầu. Khi đó câu hỏi không còn là chuyện viết, mà là chuyện khối lượng việc, hay chuyện được nghỉ hay không. Hãy nói với người phân việc, hoặc hỏi bộ phận phụ trách về quyền nghỉ của mình. Nếu mệt, buồn hay lo kéo dài nhiều tuần, nói với người có chuyên môn.

Nếu bạn hay thấy khó nghỉ mà không áy náy, cho phép mình nghỉ ngơi mà không mang cảm giác tội lỗi nói đúng chuyện đó, và dọn bàn làm việc năm phút cuối ngày là một việc tay chân nhỏ có thể làm ngay trước khi đi.

Chiều cuối cùng trước kỳ nghỉ, trước khi tắt máy, thử mở một trang giấy trắng.

Rồi viết câu hỏi đầu tiên.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.