Vì sao lo âu hay đến vào tối Chủ nhật

Năm giờ chiều Chủ nhật. Nắng xiên qua khung cửa sổ phòng trọ, vàng và dài, rọi lên mấy cái áo vừa gỡ từ dây phơi còn nằm đống trên giường. Nhà bên mở tivi, tiếng nhạc dạo của một chương trình cuối tuần vọng sang qua bức tường mỏng. Không có gì xảy ra cả. Vậy mà bụng bắt đầu nao nao, như sắp phải đi đâu đó mà chưa biết là đi đâu.

Nếu bạn quen cảm giác này, có lẽ bạn cũng quen cả cách nó lớn dần. Sáu giờ thì vẫn ổn. Tám giờ bắt đầu khó tập trung xem phim. Mười giờ nằm xuống thì đầu đã chạy sang sáng thứ Hai, chạy qua cái email chưa trả lời, chạy tới cuộc họp chiều thứ Ba.

Bài này không giải thích được vì sao nó xảy ra với riêng bạn. Nó chỉ nhìn vào hai thứ thường nằm dưới nỗi lo tối Chủ nhật, mỗi thứ kèm một việc làm được ngay trong tối nay. Nhiều người thấy nhẹ hơn khi thử. Có người không, và cuối bài có phần cho trường hợp đó.

Lo âu tối Chủ nhật không phải là dấu hiệu bạn ghét công việc của mình, càng không phải lời nhắn rằng bạn nên nghỉ việc. Nhiều người yêu nghề vẫn thấy nặng lòng vào tối Chủ nhật. Nó cũng không phải chuyện của người lười hay người yếu. Nó là một cảm giác rất thường, có lý do, và có cách để nó bớt chiếm cả buổi tối.

Vì sao lo âu lại chọn đúng tối Chủ nhật?

Năm giờ chiều và cái điện thoại

Minh, hai mươi sáu tuổi, làm văn phòng ở quận Ba. Chiều Chủ nhật nào cũng vậy: khoảng năm giờ, tay tự mở Zalo nhóm công việc ra xem. Không ai nhắn gì mới. Minh vẫn kéo lên đọc lại tin của thứ Sáu, mở file đính kèm, đọc lướt rồi đóng. Mười phút sau lại mở.

Bạn cùng phòng đi ngang, cầm theo bịch rau mới mua ở chợ đầu hẻm:

— Sao mặt mày như sắp đi thi vậy?

— Không biết. Tự nhiên thấy mệt. Mai thứ Hai.

— Mai thứ Hai thì mai tính.

— Ừ. Mà không tính được.

Câu trả lời dễ nhất là Minh sợ công việc ngày mai. Nhưng nếu đúng vậy, thì tối thứ Hai, khi công việc đã thật sự ở đó, Minh phải lo hơn. Mà thường thì không. Tối thứ Hai Minh mệt, nhưng ít lo hơn hẳn tối Chủ nhật.

Cả một tuần chưa có hình dạng

Thứ khác nhau giữa hai buổi tối là thế này. Tối thứ Hai, công việc đã chia ra thành từng việc cụ thể, có việc đã xong, có việc đang dở, và mỗi việc có một hình dạng. Tối Chủ nhật thì cả tuần sắp tới hiện ra cùng một lúc, như một khối chưa chia. Năm ngày, chưa có thứ tự, chưa có chỗ nào để bắt đầu.

Đầu óc không ngồi yên trước một khối như vậy. Nó cố chạy thử cả tuần trong một buổi tối: nghĩ tới thứ Hai, nhảy sang thứ Năm, quay về thứ Ba. Nhưng tối Chủ nhật thì chưa làm được gì với ngày nào trong số đó. Cái nao nao trong bụng là cảm giác bị giao một việc lớn mà không có chỗ cầm. Nó không đến từ công việc. Nó đến từ chỗ công việc chưa có hình dạng.

Vì thế việc cần làm không phải là thôi nghĩ về tuần sau. Việc cần làm là cho nó một hình dạng, trên giấy, trong một khoảng thời gian có giới hạn.

Lần đầu làm, danh sách có thể dài làm bạn hoảng thêm một chút. Đó là chuyện thường: những thứ trong đầu vốn đã dài như vậy, chỉ là giờ mới thấy. Cách biết mình làm đúng không phải là hết lo. Nó là việc bạn chỉ ra được một việc cụ thể cho chín giờ sáng mai, kiểu "mở file báo giá, sửa trang hai", chứ không phải "lo vụ khách hàng". Sau ba bốn Chủ nhật, nhiều người thấy tờ giấy ngắn đi, và cái nao nao tới muộn hơn hoặc nhẹ hơn. Có tuần nó vẫn tới đủ, và tuần sau thường lại khác.

Chủ nhật nào không có nổi mười phút, làm bản rút gọn: viết đúng một dòng, việc đầu tiên của sáng thứ Hai, lên tờ giấy nhớ dán ở cửa.

Có một thói quen rất giống chuẩn bị mà thật ra làm tối Chủ nhật dài thêm. Đó là mở email, mở Zalo công việc "cho chắc", như Minh. Nó hấp dẫn vì cho cảm giác đang nắm được tình hình, và vì trông giống người có trách nhiệm. Nhưng mở ra rồi thì không làm được gì, chỉ đem thứ Hai vào ngồi giữa phòng khách tối Chủ nhật. Thay vào đó, để tờ giấy làm việc đó: mười phút lúc năm giờ, rồi giao cho nó. Nếu tay vẫn tự mở app, tắt thông báo nhóm công việc từ sáu giờ tối Chủ nhật tới sáng thứ Hai.

Tối Chủ nhật đang giữ hộ bạn điều gì?

Cuối tuần sao mà ngắn. Chưa làm được gì đã hết.

Câu đó hay đi cùng nỗi lo tối Chủ nhật, và ít người để ý rằng nó là một cảm giác khác hẳn. Nó không lo về ngày mai. Nó tiếc về hai ngày vừa qua.

Hai ngày phải gánh cả tuần

Thử nhìn lại một cuối tuần bình thường. Sáng thứ Bảy ngủ bù tới chín giờ. Trưa giặt đồ, dọn phòng. Chiều đi đám giỗ bên nội hoặc chở mẹ đi chợ. Chủ nhật cà phê với bạn, về nhà lướt điện thoại, rồi năm giờ chiều tới. Không có gì sai trong đó. Chỉ là không có khoảng nào thật sự là của mình.

Cái hay bị nói là "cuối tuần ngắn quá". Nhưng nếu có thêm một ngày nữa, rất có thể nó cũng sẽ đầy như vậy. Thứ đang thiếu không phải là số ngày. Thứ đang thiếu là một khoảng trong tuần thật sự thuộc về mình. Khi năm ngày làm việc không có khoảng nào như thế, mọi mong chờ dồn hết về hai ngày cuối tuần: phải nghỉ được, phải vui được, phải làm được việc mình thích. Hai ngày không gánh nổi chừng đó. Và tối Chủ nhật là lúc chốt sổ: những gì chưa kịp thì giờ không kịp nữa.

Nên một phần của nỗi lo tối Chủ nhật là nỗi tiếc đội lốt. Nó không đòi bạn chuẩn bị kỹ hơn cho thứ Hai. Nó đang nói rằng có một thứ mình cần mà tuần này không có chỗ.

Một khoảng nhỏ đặt vào giữa tuần

Việc làm được không phải là cố tận hưởng cuối tuần nhiều hơn. Đó lại thêm một việc phải làm cho đúng. Việc làm được là chuyển một phần nhỏ của cuối tuần vào giữa tuần, để hai ngày cuối không phải gánh hết.

Tuần đầu, buổi tối giữa tuần có thể bị lỡ vì tăng ca hay vì mệt. Không sao, dời sang hôm khác trong tuần. Người ta hay thấy thay đổi muộn hơn bài tập chia tuần, thường sau ba bốn tuần, và nó không nằm ở tối Chủ nhật mà ở câu "cuối tuần ngắn quá" bớt bật ra. Ngày bận, bản rút gọn là mười phút giữa tuần làm một việc chỉ cho mình, dù chỉ là ngồi ăn một chén chè mà không cầm điện thoại.

Cũng có một cách đối phó trông rất khéo: lấp kín tối Chủ nhật để khỏi phải cảm thấy gì. Hẹn cà phê tới chín giờ, về xem phim liền ba tập, lướt mạng tới khuya. Nó hấp dẫn vì thật sự đỡ được vài tiếng. Nhưng lúc tắt đèn, nỗi lo vẫn tới, tới cùng một lúc, và giờ còn thêm thiếu ngủ. Thú thật là Minh làm đúng như vậy suốt mấy tháng, rồi sáng thứ Hai nào cũng ngồi trên xe buýt mắt díp lại. Thay vào đó, giữ lại một khoảng trống nhỏ cho nó ghé qua, có giới hạn: mười lăm phút ngồi yên với ấm trà, để cái nao nao có mặt mà không phải đuổi nó đi.

Nếu thử vài tuần mà tối Chủ nhật vẫn nặng

Có những tuần làm đủ cả hai việc mà tối Chủ nhật vẫn nặng như cũ. Điều đó không có nghĩa bạn làm sai.

Lý do hay gặp thứ nhất là cái nặng không nằm ở cả tuần, mà ở một việc rất cụ thể: một cuộc họp, một người, một cái hạn. Khi đó tờ giấy chia tuần thường có một dòng bạn viết rất nhanh hoặc né không viết. Thử viết đúng tên việc đó ra, kèm một câu: "Điều mình sợ nhất ở việc này là gì?" Đôi khi nhìn rõ nó thì nó nhỏ lại. Đôi khi không, và lúc đó nó là chuyện đáng mang ra nói với một người, có thể là đồng nghiệp tin được, có thể là người có chuyên môn.

Lý do thứ hai là làm bài tập quá muộn. Chia tuần lúc mười giờ đêm, nằm trên giường, thì tờ giấy chỉ thành thêm một thứ để lo. Giữ nó ở khoảng năm giờ chiều, lúc trời còn sáng.

Và nếu nỗi lo không dừng lại ở tối Chủ nhật mà đi theo bạn vào giấc ngủ, đánh thức bạn lúc gần sáng, có một bài viết riêng cho những giờ đó: lo lắng lúc ba giờ sáng.

Năm giờ chiều Chủ nhật tới, nắng vẫn sẽ xiên qua cửa sổ như vậy. Có thể bụng vẫn nao nao. Lần này, có một tờ giấy và một ấm trà đang đợi.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là vài cách để tối Chủ nhật bớt nặng. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa rằng làm theo thì sẽ hết lo âu.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Nỗi lo không chỉ đến vào tối Chủ nhật mà có mặt gần như mỗi ngày, kéo dài nhiều tuần
• Bạn mất ngủ nhiều đêm trong tuần, không riêng đêm Chủ nhật, và nó ảnh hưởng tới việc ban ngày
• Nỗi lo đi kèm tim đập nhanh, khó thở hay tức ngực: hãy đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất trước, đừng tự kết luận đó chỉ là lo âu
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Gặp một người có chuyên môn vì lo âu là việc nhiều người vẫn làm, giống như đi khám khi một cơn đau cứ quay lại.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.