Năm lời khuyên quen tai cho người đang hỏi "để làm gì", và chỗ mỗi lời hụt đi

Không ai trong số họ nói sai.

Mình ba mươi mốt tuổi, làm chăm sóc khách hàng ca chiều. Trong đúng một tháng mình nghe năm lời khuyên từ năm người khác nhau, đều thật lòng, đều đến lúc mình lỡ miệng nói ra cái câu đang kẹt trong đầu: mình làm mấy việc này để làm gì. Mình thử cả năm. Có lời giúp được một chút, có lời làm mình thấy tệ hơn lúc chưa nghe. Và sau tháng đó mình nhận ra một điều khá buồn cười: cả năm lời đều là câu trả lời đàng hoàng, chỉ là cho một câu hỏi nhỏ hơn câu mình hỏi.

Bài này không phải danh sách những lời khuyên nên tránh. Người nói thương mình, và lời nào cũng có lúc dùng được. Mình chỉ muốn chỉ ra chỗ mỗi lời hụt đi, rồi kèm một việc nhỏ làm được ngay trong tuần, để ai đang ở đúng chỗ mình hồi đó có thứ gì đó cầm lên tay thay vì thêm một câu khuyên nữa. Một vài chỗ chắc không hợp với bạn. Cứ lấy cái nào vừa, để cái kia lại.

Ai từng nghe câu "rồi cũng qua thôi" và thấy nó không đủ có thể sẽ thấy quen với cảm giác này, mình có đọc một bài nói đúng chuyện đó: "Rồi cũng qua thôi" là câu an ủi chưa thật sự đủ.

Lời khuyên "kiếm một sở thích đi"

Một giờ trưa, sân thượng cạnh máy nước, hai đứa mình ngồi ở hai cái ghế nhựa chung một hộp cơm gà. Chị Vy ngồi bàn bên đưa mình ly trà đào, nhìn mình một lúc.

— Dạo này sao thấy em lơ lơ vậy?

— Em cứ hỏi mình hoài, mấy việc này em làm để làm gì.

— Kiếm sở thích đi. Chị đi học làm gốm, đỡ lắm.

Chiều đó mình tải ứng dụng học vẽ, tối ghé tiệm văn phòng phẩm mua bộ màu nước hai mươi màu. Ba tuần sau bộ màu nằm trên tủ, chưa mở nắp mấy ô cuối, và mình có thêm đúng một câu hỏi mới: học vẽ để làm gì.

Chỗ hụt ở đây hơi khó thấy. Lời khuyên đó nghĩ rằng mình hỏi vì rảnh quá, thiếu thứ lấp vào. Nhưng mình hỏi vì mình đang đặt mọi việc dưới một cái thước: nó có ích gì không. Việc mới thêm vào thì cái thước vẫn đi theo, đo luôn cả cái hộp màu nước. Sở thích mà bị đo như một nhiệm vụ thì thành một nhiệm vụ nữa.

Cách biết mình làm đúng là danh sách nghe hơi nhàm: lướt điện thoại, lau cái bàn, nhìn con mèo của hàng xóm. Lần đầu, nhiều người thấy toàn lướt điện thoại và thấy hơi xấu hổ. Mình thì ghi ba dòng đều là điện thoại. Sau một tuần, có người thấy có một việc ngoài điện thoại cứ quay lại, cũng có người không thấy gì, và không thấy gì cũng là một kết quả. Ngày bận quá thì ghi đúng một dòng tối nay, mười giây.

Dễ hỏng là dùng ba dòng đó làm chứng cứ buộc tội: "thấy chưa, rảnh là mình chỉ biết lướt điện thoại, đúng là phí thời gian". Nó hấp dẫn vì nghe như đang thành thật với bản thân. Nhưng bài tập này chỉ cần ghi như ghi thời tiết, trời mưa thì ghi mưa, không cần kết luận ai sai.

Lời khuyên "đi đâu đó cho khuây khoả"

Mười một giờ đêm, Zalo nhóm bạn cũ nhảy lên một tin của anh Khoa.

— Cuối tuần lên Đà Lạt đi mày. Lên đó hết nghĩ liền.

Mình đi. Xe giường nằm, sáng sớm xuống bến, sương dày tới mức không thấy đầu hẻm, ly cà phê nóng trong hai bàn tay lạnh. Hai ngày hôm đó mình thở được. Thật. Chiều Chủ nhật lên xe về, đầu vừa dựa vào cửa kính thì câu hỏi cũ ngồi xuống ghế bên cạnh, mang theo luôn cả hành lý.

Chỗ hụt: chuyến đi là một cách nghỉ rất tốt, và nghỉ đúng là việc nó làm được. Nhưng câu "sống để làm gì" lớn tới mức không câu trả lời nào nằm vừa trong hai ngày cuối tuần. Mình đi để tránh nó, và tránh xong, nó đứng đợi ở bến xe với cái bảng to hơn lúc mình đi. Dùng một chuyến đi để trả lời câu hỏi là giao việc sai chỗ cho chuyến đi.

Cách biết mình làm đúng là có một cỡ mà câu trả lời không còn lờ mờ. Lần đầu, nhiều người kẹt ở cỡ "một năm", thấy mình đang hạ thấp câu hỏi hoặc lẩn tránh nó. Có người thấy nhẹ, có người thấy hơi gian lận, cả hai đều thường gặp. Sau một tuần, có người thấy mình bớt bị câu hỏi lớn đè trong những lúc đang làm việc nhỏ, cũng có người chưa thấy gì. Ngày bận thì chỉ viết cỡ "chiều nay", một dòng.

Dễ sai là bỏ luôn câu hỏi lớn, như thể thu nhỏ xong là nó đã được giải. Không phải vậy. Câu lớn vẫn nằm nguyên trên tờ giấy, chỉ là nó không còn bị đòi trả lời trong một buổi chiều. Giữ tờ giấy lại, để chỗ nó thấy được, và đừng gạch.

Lời khuyên "nghĩ tới người khổ hơn mình"

Bữa cơm tối ở nhà, canh chua còn bốc khói, tivi bật thời sự nhỏ tiếng. Mình lỡ than một câu, rằng dạo này mình không biết mình làm gì để làm gì. Mẹ đặt đũa xuống.

— Có nhiều người còn không có việc để làm. Con có việc, có chỗ ở, con còn than gì nữa.

— Dạ, con biết.

— Biết thì thôi nghĩ vớ vẩn đi.

Mình cắm đũa vào chén cơm, im. Và tối đó mình có thêm một thứ mình không có trước bữa cơm: xấu hổ. Có việc làm mà còn hỏi thì mình là đứa vô ơn.

Lời mẹ đúng về sự thật. Chỗ hụt là nó đóng cái cửa của câu hỏi thay vì trả lời câu hỏi, và cảm giác bị chặn lại thì ở trong mình, thêm một lớp nữa lên trên. Về sau mình nghĩ lại: mẹ nói vậy vì mẹ sợ mình lạc, cái mẹ muốn nói chắc là "mẹ lo", nhưng nghe ra thành "con sai". Hai câu đó khác nhau, và mình cần chỗ nào đó để nói câu hỏi ra mà không bị đổi thành "con sai".

Cách biết mình làm đúng là người kia gật đầu, hoặc nói "ừ", hoặc im cùng mình một lúc, và mình không phải giải thích thêm. Lần đầu, nhiều người thấy ngượng, người nghe đôi khi im lâu hơn mình tưởng. Sau một tuần, có người thấy bớt phải giấu câu hỏi, cũng có người vẫn nhận lại một lời khuyên và thấy hụt. Hụt cũng không sao, vì ít ra câu hỏi đã được nói ra một lần. Ngày không ngồi được với ai thì viết câu đó vào một trang giấy, không cần gửi.

Dễ vấp là chọn đúng người sẽ khuyên ngay, vì mình quen tìm tới họ. Hấp dẫn vì dễ, và vì mình vô tình muốn nghe một lời khuyên để xong chuyện. Thay vào đó chọn người hay nghe hơn nói, hoặc chọn trang giấy. Nếu ai đó thương mình mà nói lỡ lời, câu trả lời chuẩn bị sẵn là: cảm ơn, nhưng mình chỉ muốn kể thôi.

Lời khuyên "đặt một mục tiêu lớn là hết"

Chiều thứ Bảy, quán cà phê vỉa hè, ghế nhựa đỏ chưa kịp lau, anh Tuấn đồng nghiệp cũ mở cho mình xem một đoạn video trên điện thoại. Người trong video nói rằng ai cũng cần một mục tiêu rõ ràng, viết ra giấy và dán lên tường.

Mình mua một xấp giấy nhớ màu vàng, về nhà viết to: "học xong khoá lập trình trước hết năm". Dán cạnh giường. Tuần đầu sáng nào mở mắt thấy nó là có sức bật dậy. Tuần thứ ba keo bắt đầu bong, tờ giấy cong mép, rơi xuống sàn một buổi sáng. Mình nhặt lên, dán lại, nhưng không đọc nữa.

Chỗ hụt: mục tiêu đó mình đặt trong lúc đang hỏng, như dán miếng vá lên một lỗ, không phải vì mình muốn học lập trình. Khi cơn hứng qua, câu hỏi hiện lại ngay sau tờ giấy. Mục tiêu trả lời câu "đi tới đâu". Còn câu mình đang hỏi là "vì sao đi". Hai câu đó đứng cạnh nhau nhưng không thay được cho nhau. Có người đọc bài bốn hiểu lầm về "mục đích sống" thấy nhẹ vì hiểu ra cái áp lực "phải có mục đích lớn" hay đến từ đâu.

Cách biết mình làm đúng là câu viết ra nghe hơi nhỏ tới mức ngượng. Lần đầu, nhiều người thấy mục tiêu nhỏ vậy thì chẳng nghĩa lý gì, và muốn viết lại cho to. Sau một tuần, có người thấy cái "không còn muốn nữa" ở tối Chủ nhật cho họ một thông tin họ không có trước đó, cũng có người cứ muốn lại ngay thứ Hai. Ngày bận thì chỉ viết câu thôi, chưa cần làm.

Điều dễ hỏng có hai. Một là sang tuần thứ hai thấy vui, liền nới thành kế hoạch cả năm, rồi cái giấy nhớ lại phình ra thành thước đo. Hai là coi tối Chủ nhật như phiên toà, "dở thì tức là mình bỏ cuộc". Cái hấp dẫn của cả hai là cảm giác nghiêm túc. Thay vào đó, giữ đúng cỡ, và nhớ rằng bỏ một mục tiêu nhỏ vì thấy không hợp cũng là một việc đã làm xong.

Lời khuyên "cứ bận đi, bận thì hết nghĩ"

Chín giờ rưỡi tối, ca chiều vừa hết, đồng nghiệp lần lượt tắt máy ra về. Chị Hạnh trưởng nhóm đứng cạnh bàn mình, tai nghe còn đeo hờ trên cổ, màn hình sau lưng chị vẫn nhấp nháy mấy cuộc chờ.

— Em nhận thêm dự án mới đi. Bận là hết nghĩ vớ vẩn.

— Dạ.

Mình nhận. Ba tuần sau đó lịch kín tới mức không có chỗ cho câu hỏi chen vào, và quả thật nó đi vắng. Rồi tới một đêm, mười một rưỡi, mình tắt đèn, quạt trần quay, mùi muỗi nhang quẩn quanh, và nó quay lại, nặng hơn trước, như đứa nhỏ bị bỏ ngoài cửa quá lâu.

Chỗ hụt: bận che câu hỏi, chứ không trả lời. Có hôm che cũng cần, vì có những việc phải xong trước. Nhưng câu hỏi không biến mất khi bị lấp. Nó chờ ở chỗ không còn tiếng ồn, mà chỗ đó thường là lúc mình mệt nhất, nên nó nói vào đúng lúc mình ít sức để nghe nhất.

Cách biết mình làm đúng là mình đứng dậy được khi chuông reo. Lần đầu, nhiều người thấy mười phút dài, hoặc thấy mình chẳng viết được gì. Mình ngồi nhìn tờ giấy trắng gần cả buổi đầu. Sau một tuần, có người thấy câu hỏi bớt đột ngột xuất hiện lúc nửa đêm vì nó đã có giờ hẹn riêng, cũng có người chưa thấy khác. Nếu giữa tuần nó tới, ghi một chữ lên giấy, hẹn với nó đến giờ Chủ nhật. Chuyện này giống bài viết ra giấy ba nỗi lo và hẹn giờ xử lý sau, chỉ khác là mình hẹn với một câu hỏi thay vì với nỗi lo.

Dễ trượt là ngồi quá giờ, rồi mười phút thành cuộc tra khảo chính mình tới khuya. Nó hấp dẫn vì mình nghĩ nếu ngồi đủ lâu thì sẽ ra đáp án. Thường là không, chỉ ra mệt. Chuông reo thì thôi, dù chưa xong. Còn một phần chờ lần sau.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp.

Lý do thứ nhất: không lời nào trong năm lời hợp với bạn, và đó không phải lỗi của bạn hay của người khuyên. Có người cần ngồi yên, có người cần đi, có người cần làm việc bằng tay. Nếu bạn đã biết một cách hợp với mình mà người xung quanh chưa nghĩ tới, cứ dùng cách đó. Mình chỉ viết ra những gì đã thử, không phải những gì ai cũng nên thử.

Lý do thứ hai: câu hỏi không còn là câu hỏi mà đã thành cảm giác trống rỗng kéo dài nhiều tuần, kèm chuyện ăn ngủ đảo lộn, không muốn gặp ai, hoặc thấy mọi thứ đều vô nghĩa. Lúc đó năm việc nhỏ ở trên không phải thứ cần tới. Nói với một người có chuyên môn, bác sĩ hoặc người làm nghề tâm lý, là việc nên làm sớm. Nếu có ý nghĩ làm đau bản thân, hãy vào Hỗ trợ khẩn cấp ngay hôm nay.

Chiều nay mình lại ngồi ở ghế nhựa trên sân thượng cạnh máy nước. Chị Vy đưa ly trà đào, mình không đáp gì về sở thích. Mình chỉ nói: "Chị ngồi với em chút."

Chị ngồi.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.