Bảy câu hỏi về những khoản tiền trừ đều mỗi tháng mà mình quên để làm gì

Tháng này có mấy khoản tiền tự đi ra khỏi tài khoản của bạn, mà bạn nhớ rõ từng khoản để làm gì?

Mình thử trả lời câu đó vào một sáng Chủ nhật. Chín giờ, mình ngồi bệt trên sàn phòng trọ, lưng dựa vào chân giường, cốc trà gừng bên cạnh đã nguội từ lúc nào. Mình mở hộp tin nhắn, kéo ngược lên, đọc từng dòng báo trừ tiền. Có dòng mình nhận ra ngay. Có dòng đọc ba lần mà vẫn không biết nó là cái gì.

Mình là Ngân, ba mươi mốt tuổi, làm hành chính ở một văn phòng nhỏ. Mình không phải người hay tiêu bậy. Vậy mà trong cả tháng, có ba dòng mình phải đoán.

Nếu bạn cũng từng thấy một dòng tiền đi ra đều đặn mà không chắc mình đã đồng ý với nó khi nào, thì bài này viết cho bạn. Nó không bắt bạn làm gì, chỉ cho bạn bảy câu hỏi để ngồi với tờ giấy.

Trước hết, bài này không phải là buổi dọn dẹp ví tiền. Nó không bảo bạn huỷ gì, không nói khoản nào đáng giữ, không nói đăng ký gói nào là sai. Mình không biết hoàn cảnh của bạn. Việc duy nhất ở đây là nhìn lại, bằng chữ, những lúc mình từng nói "ừ" rồi quên.

Vì sao có những khoản mình đã đồng ý mà không nhớ?

Cái giải thích dễ nhất là mình cẩu thả. Mình không để ý, mình không quản lý kỹ. Nghe hợp lý, và nghe đủ để xấu hổ một lúc rồi bỏ qua.

Nhưng sáng Chủ nhật đó, ngồi đọc kỹ, mình thấy một chỗ khác. Mỗi dòng trừ tiền là một lần mình đã nói "đồng ý" vào đúng một khoảnh khắc. Khoản này, mình nhớ ra, là hôm mình xem một video và thấy mình cần giỏi tiếng Anh hơn. Khoản kia là hôm mình đi qua một phòng tập, thấy ai cũng nhìn rạng rỡ và nghĩ mình cũng muốn vậy. Mỗi dòng không phải là một cái sơ suất, mà là một tấm ảnh chụp lại một phiên bản của mình, đang hứng khởi, hoặc đang mệt, hoặc đang muốn khác đi. Phiên bản đó đồng ý xong rồi đi mất. Còn dòng trừ tiền ở lại, tháng nào cũng nhắc, mà người nhận tin nhắn đã là một người khác.

Đó là lý do mình thấy quên không hẳn là lỗi. Quên là chuyện thường khi người ký và người trả không còn là cùng một ngày.

Mình gọi cho em gái, Tú, hỏi cho chắc.

— Em ơi, chị thấy có khoản trừ hàng tháng mà chị không nhớ. Em có nhớ chị đăng ký cái gì không?

— Cái khoá tiếng Anh online hồi tháng Ba đó chị. Chị còn khoe với em cả buổi.

— À... đúng rồi.

Mình ngồi im một lúc. Mình đã khoe thật. Chuyện đó đã xảy ra thật.

Đọc lại từng dòng như đọc thư cũ

Thay vì phán xét, mình thử đọc như đang đọc một xấp thư mình viết cho chính mình của những tháng trước.

Mười lăm phút là con số cho dễ nhớ, mình xong trong mười phút. Cách biết đúng là tờ giấy có đủ ba loại chữ, nhớ, đoán, quên, và bạn chưa đụng tay vào nút huỷ nào. Lần đầu mình làm, ba dòng "đoán" làm mình thấy hơi nóng mặt, nhưng nóng xong lại thấy dễ chịu, như vừa mở một ngăn kéo lâu rồi chưa mở. Sau một tuần, có người kể họ bắt đầu đọc tin nhắn trừ tiền chậm hơn một nhịp. Cũng có người không thấy đổi gì nhiều, chỉ thấy tờ giấy là chỗ để mọi thứ khỏi trôi. Ngày bận, rút lại thành một dòng: chọn đúng một khoản mình đoán, và ghi tên nó.

Chỗ dễ trượt nhất là biến mười phút đó thành một cuộc kiểm toán. Đọc xong thấy xấu hổ, thấy mình hoang phí, và muốn huỷ hết ngay trước khi bớt cảm giác tệ. Nó hấp dẫn vì có hành động tức thì, và hành động tức thì thì luôn làm mình thấy mình đang sửa sai. Nhưng một quyết định đưa ra giữa cơn xấu hổ thường là quyết định của cơn xấu hổ, không phải của mình. Thay vào đó, để tờ giấy nằm đó ít nhất một đêm, rồi hãy quay lại.

Bảy câu hỏi, từ nhẹ tới sâu

Mình ngồi lại với tờ giấy hôm sau, lần này lấy một cuốn sổ nhỏ, mở trang trắng, cây bút chì đã gọt từ hôm qua. Mình viết tay, vì viết tay chậm hơn, và chậm là điều mình cần. Viết cho một mình thôi, không ai đọc. Không cần viết hay, chỉ cần viết thật.

Khoản nào mình nhìn vào là biết ngay nó để làm gì?

Gợi ý: viết tên nó và một lần gần nhất mình dùng. Nếu đó là một câu dài thì tốt, nếu chỉ là hai chữ cũng được.

Khoản nào mình phải đoán?

Gợi ý: cứ đoán, đừng tra. Viết ba chữ đầu tiên nảy ra. Có khi chính chỗ đoán sai cho mình biết nhiều nhất.

Lúc đăng ký khoản đó, mình là người như thế nào?

Gợi ý: đang hào hứng, đang mệt, đang muốn thay đổi, hay chỉ vì đang rảnh? Viết một cảnh nhỏ, nếu nhớ được.

Khoản nào đang giữ giùm một lời hứa mình đã hứa với bản thân?

Gợi ý: có khoản mình giữ không phải để dùng, mà để còn nghĩ rằng mình sẽ dùng. Chỉ viết xem có khoản nào như vậy hay không.

Nếu khoản đó dừng lại vào ngày mai, trong người mình có gì?

Gợi ý: nhẹ, tiếc, lo, hay chẳng có gì? Chỉ cần gọi tên cảm giác, không cần quyết gì.

Khoản nào mình giữ vì sợ mất, không phải vì mình dùng?

Gợi ý: sợ mất ưu đãi, sợ mất chỗ, sợ nghĩ rằng mình đã bỏ cuộc. Câu này khó viết, được phép viết ít.

Điều gì mình muốn có trong một ngày thường mà chưa có khoản nào lo giùm?

Gợi ý: có thể là một buổi sáng yên, một bữa ăn chậm, một cuộc gọi cho ai đó. Có khi nó không cần tiền.

Nhiều người thấy câu thứ ba và câu thứ sáu là câu viết lâu nhất. Mình cũng vậy. Câu thứ ba mình viết cả một trang về hôm mình đăng ký khoá tiếng Anh: tối thứ Sáu, mệt, nằm lướt điện thoại, thấy một bạn đồng nghiệp cũ khoe được thăng chức nhờ tiếng Anh tốt, và mình bấm đăng ký trong lúc đang thấy hơi tủi. Hoá ra khoản đó không phải mua một khoá học. Nó là mua cái cảm giác mình cũng đang cố.

Hai mươi phút là vừa đủ, mà mình mất gần ba mươi. Cách biết đúng là có ít nhất một câu bạn không ngờ mình viết được. Lần đầu mình thấy câu cuối làm cổ họng hơi nghẹn mà chẳng hiểu vì sao. Sau khoảng một tuần, có người kể họ mở sổ ra đọc lại và thấy câu mình từng viết nghe như lời của người khác. Cũng có người đọc lại thấy chẳng khác gì, và chỉ lặng đi. Cả hai đều ổn. Nếu bận, chỉ viết câu thứ ba và câu thứ sáu, mỗi câu hai phút.

Chỗ nhiều người hay làm sai ở bài này là viết câu trả lời "đúng" thay vì câu trả lời thật. Viết thế nào cho nghe ra mình là người biết quản lý tiền, hiểu mình, có ý thức. Nó hấp dẫn vì không ai muốn mình nhìn kém trước chính tờ giấy của mình. Nhưng tờ giấy đó có ai đọc đâu. Nếu câu trả lời thật là "mình đăng ký vì ghen tị", cứ viết đúng chữ đó.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp.

Thứ nhất, bạn ngồi xuống mà tờ giấy toàn chữ "không biết". Không sao. Nhiều người ở trạng thái đó, và chữ "không biết" cũng là một câu trả lời. Thử đổi sang việc nhỏ hơn: chỉ ghi tên các khoản, chưa viết gì khác, tuần sau đọc lại.

Thứ hai, càng viết càng thấy nặng, vì tờ giấy làm lộ ra những khoản mà bạn đang gánh vượt sức. Khi đó bài này không đủ cho bạn. Nếu nỗi lo về tiền kéo dài nhiều tuần, khiến ăn ngủ khó hơn, hoặc bạn thấy mình không muốn nhìn đến chuyện này nữa, thì nói chuyện với một người có chuyên môn, như người tư vấn tài chính hoặc người làm về sức khoẻ tinh thần, là việc hợp lý và không phải dấu hiệu bạn quản lý kém. Có những thứ cần hai người cùng ngồi nhìn.

Còn nếu bạn không hợp với việc viết tay, thì nói to bằng giọng thật nhỏ trên đường đi làm cũng được. Mình quen hơn với giấy, nhưng mỗi người có cách riêng.

Ngoài ra, nếu muốn có thêm một bộ câu hỏi nhẹ hơn, có thể bạn sẽ thấy hợp với bảy câu hỏi để biết mình đang mang những gì. Và nếu thích nhìn lại theo kiểu tổng kết, có bài về cuối năm chốt sổ, giữ một phút cho mình có thể đặt cạnh.

Mình vẫn chưa huỷ khoản nào trong ba khoản kia. Có thể mình sẽ huỷ, có thể không. Chỉ biết giờ mình đọc dòng báo trừ tiền chậm hơn, và khi mình đọc, mình thấy rõ hơn cái người đã bấm đồng ý hôm đó.

Sáng nay, ly trà gừng lại nguội. Mình hâm lại, ngồi nhìn nắng chạy từ sàn lên chân giường.

Chỉ một cuốn sổ, một cây bút chì, và một buổi sáng đủ dài để nhìn lại mình.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.