Buông bỏ khi người kia vẫn ở trong đời mình mỗi ngày: những câu hỏi khó

Làm sao buông được một người mà tối Chủ nhật nào cũng gọi video cho mình, và câu đầu tiên luôn là: "Sao dạo này con đen với gầy thế?"

Phần lớn những gì người ta viết về buông là viết cho người đã đi. Người yêu cũ, người bạn đã cắt liên lạc, một quãng đời đã qua. Họ ở xa, và khoảng cách ấy làm được một nửa công việc. Còn người vẫn ở trong đời mình mỗi ngày — mẹ, bố chồng, chị đồng nghiệp ngồi bàn bên — thì không có khoảng cách nào. Sáng gặp, trưa gặp, tối còn nhắn Zalo.

Nếu bạn đang mệt vì một người như vậy, và thấy câu "buông đi cho nhẹ" nghe như ai đó chưa từng ở trong hoàn cảnh của mình, thì bạn không khó tính. Câu đó thật sự thiếu một nửa. Bài này đi qua bốn câu hỏi khó về chuyện buông khi người kia vẫn còn ở đó, mỗi ngày, ngay trước mặt.

Buông ở đây không phải là cắt đứt, cũng không phải là thôi thương. Và nhất là không phải im lặng chịu đựng. Thứ được đặt xuống là một thứ mình đang mang trong đầu về người đó — thường là một sự chờ đợi — chứ không phải chính người đó, càng không phải chính mình.

Buông với cha mẹ thì buông cái gì, khi tuần nào cũng phải gọi về?

Cuộc gọi lúc bảy giờ tối Chủ nhật

Bảy giờ tối Chủ nhật. Mình ngồi ở mép giường, tựa lưng vào tường, điện thoại dựng vào gối. Ngoài cửa sổ có tiếng xe bán bánh mì rao qua hẻm. Màn hình hiện mặt mẹ, hơi nghiêng, vì mẹ cầm máy thấp quá.

— Sao dạo này con đen với gầy thế?

— Con vẫn bình thường mà mẹ.

— Bình thường gì. Con nhà dì Tư nó lấy chồng rồi, có hai đứa, mà nhìn vẫn tươi.

— Dạ.

Mười hai phút sau mình cúp máy, ngồi im một lúc, rồi mở tủ lạnh đứng nhìn vào trong mà không lấy gì. Tuần nào cũng vậy. Mình biết trước câu đầu tiên mẹ sẽ nói, biết trước cái tên dì Tư sẽ xuất hiện ở phút thứ mấy. Vậy mà tuần nào cũng thấy hụt.

Thứ mình đang đợi ở đầu dây bên kia

Dễ nghĩ cái làm mình mệt là những câu mẹ nói. Mẹ hay so sánh, hay chê, nên cần buông những lời chê đó, coi như gió thoảng. Nhưng nếu chỉ là những lời chê thì đã quen từ lâu, ba mươi mấy năm rồi.

Thứ thật sự làm mình hụt là cái mình mang vào mỗi cuộc gọi: một hy vọng nhỏ, không bao giờ nói ra, rằng lần này mẹ sẽ nói khác. Rằng mẹ sẽ hỏi "con có mệt không" thay vì "sao con gầy". Rằng một lần thôi, mẹ sẽ nói "con giỏi rồi". Mỗi tối Chủ nhật, hy vọng đó được mở ra lúc bấm gọi và bị đóng lại lúc cúp máy. Cái hụt không đến từ câu mẹ nói. Nó đến từ khoảng cách giữa câu mẹ nói và câu mình đã đứng chờ.

Nên thứ cần đặt xuống không phải là mẹ, cũng không phải lời mẹ. Mà là cuộc gọi trong tưởng tượng — cuộc gọi mà ở đó mẹ là một người khác.

Nghe thì buồn. Nhưng nó cũng làm một việc lạ: khi thôi chờ câu kia, mình bắt đầu nghe được những câu mẹ đang nói thật. "Sao con gầy" có khi là cách duy nhất mẹ biết để hỏi "con có ổn không".

Lần đầu làm, nhiều người thấy bước thứ ba hơi kỳ, thậm chí hơi tủi: tự nói với mình câu mà đáng lẽ người khác phải nói. Cảm giác đó có thật, cứ để nó ở đó. Biết mình làm đúng không phải là cuộc gọi vui hơn. Nó là lúc câu chê quen thuộc vang lên, mình thấy nó tới chứ không bị nó đánh úp. Sau khoảng một tuần, những câu chê vẫn còn nguyên, nhưng sau khi cúp máy, khoảng ngồi im ngắn lại. Có tuần mình còn hỏi được mẹ chuyện mấy chậu lan ngoài hiên, và mẹ kể suốt bảy phút, không nhắc tới dì Tư lần nào.

Ngày bận, chỉ giữ bước hai: một câu hỏi thầm trước khi bấm gọi. Mười giây.

Thôi chờ, rồi thôi luôn cả gọi

Chỗ dễ trượt nhất là đặt xuống sự chờ đợi bằng cách lạnh đi. Gọi thưa dần, trả lời cụt, không kể gì nữa cho khỏi bị chê. Nó hấp dẫn vì đỡ đau ngay, và vì nhìn từ ngoài nó giống như đã buông thật. Nhưng đó là đóng cửa, không phải đặt xuống. Mình vẫn đang chờ, chỉ là đã thôi cho mẹ cơ hội để làm mình thất vọng. Bài buông kỳ vọng, không phải buông người nói kỹ về đúng chỗ này. Việc thay vào là giữ nhịp gọi như cũ, chỉ đổi thứ mình mang vào cuộc gọi.

Và mỗi nhà một khác. Có người sống chung với cha mẹ, có người đang chăm cha mẹ bệnh, có người ở xa cả ngàn cây số. Không ai ngoài bạn biết nhịp nào là vừa với nhà mình.

Đồng nghiệp ngồi bàn bên thì sao, khi tám tiếng mỗi ngày không tránh đi đâu được?

Lại gõ phím mạnh. Lại thở dài. Lại "ủa em chưa gửi à" đúng lúc mình đang gửi.

Chín giờ mười lăm sáng thứ Hai. Chị ngồi bàn bên vừa mở hộp xôi, mùi hành phi bay sang. Mình chưa làm được gì, mà trong đầu đã có ba dòng ghi chú về chị: tuần trước chị nhận phần báo cáo của mình là của nhóm chị, hôm thứ Năm chị cắt lời mình trong cuộc họp, sáng nay chị lại hỏi câu đó.

Bảng điểm không ai giao cho mình giữ

Cái dễ thấy là chị ấy khó chịu, và cần học cách mặc kệ chị ấy. Nhưng mặc kệ thế nào được, khi người đó ngồi cách mình một cánh tay.

Nhìn kỹ thì thứ làm mình mệt suốt tám tiếng không hẳn là chị. Là cái bảng điểm mình đang giữ về chị. Mỗi lần chị cắt lời, một vạch. Mỗi lần chị thở dài, một vạch. Mà bảng điểm thì cần được cập nhật, nên mình phải theo dõi chị cả ngày, nghe từng tiếng gõ phím, đọc từng tin nhắn trong nhóm chung xem chị có nhắc tới mình không. Chị làm việc của chị tám tiếng. Mình làm việc của mình, cộng thêm tám tiếng canh chị. Người kiệt sức nhất trong chuyện này là người cầm bảng điểm.

Đặt xuống ở đây không phải là thôi thấy chị khó chịu. Là thôi canh.

Thử như vậy trong một ngày làm việc bình thường:

1. Dán một mẩu giấy nhớ ở góc màn hình.
2. Mỗi khi thấy mình bắt đầu kể lại trong đầu một việc chị vừa làm, vạch một gạch nhỏ lên giấy, không ghi nội dung.
3. Quay lại đúng việc đang làm dở.
4. Cuối ngày, đếm số gạch, rồi bỏ mẩu giấy đi.

Hôm đầu tiên mình đếm được hai mươi ba gạch, và ngồi nhìn con số khá lâu. Không phải vì chị làm hai mươi ba việc khó chịu. Mà vì mình đã kể lại chừng ấy lần. Sau một tuần, số gạch không giảm bao nhiêu, nhưng mỗi lần kể ngắn lại: từ cả một đoạn tường thuật xuống còn một chữ "lại", rồi quay về màn hình. Đó là dấu hiệu đúng. Không phải chị bớt khó chịu, mà mình bớt mất thời gian vào chị.

Thôi canh không có nghĩa là thôi lên tiếng

Chỗ dễ nhầm là tưởng bỏ bảng điểm thì cũng phải bỏ luôn những chuyện có thật. Chị nhận phần việc của mình là chuyện công việc, không phải chuyện để mình tự nhủ cho qua. Nó hấp dẫn vì im thì đỡ va chạm, và vì nghe có vẻ rộng lượng. Nhưng im ở chỗ này thì bảng điểm trong đầu chỉ càng dài thêm. Việc thay vào: tách hai thứ ra. Chuyện cảm giác thì đặt xuống. Chuyện công việc thì nói, bằng sự việc, một lần, lúc mình còn bình tĩnh — ghi rõ phần mình đã làm trong email gửi cả nhóm, hoặc nói ngắn với người phụ trách theo đúng cách nơi bạn làm vẫn dùng. Cố đổi tính chị ấy thì không phải việc của mình, và bài thôi cố gắng thay đổi người khác nói về đúng chỗ khác nhau giữa hai việc này.

Buông có nghĩa là im lặng chịu đựng không?

Không.

Đây là câu mình muốn nói rõ nhất trong bài, vì nó là chỗ chữ "buông" bị dùng sai nhiều nhất, và người chịu thiệt luôn là người đang khó.

Một bữa cơm, và câu "thôi mình buông cho nhẹ lòng"

Một người mình quen kể rằng gần như bữa cơm nào, người trong nhà cũng nói nặng với chị: chê chị nấu dở trước mặt con, nói chị "ăn bám" vì thu nhập ít hơn, có hôm ném đôi đũa xuống bàn. Chị đọc được ở đâu đó rằng giận là tự làm khổ mình, nên mỗi lần như vậy chị cúi xuống gắp rau, tự nhủ: thôi, buông cho nhẹ lòng.

Ba năm. Chị không còn giận nữa, chị nói vậy. Chị chỉ thấy mệt, lúc nào cũng mệt, và không còn muốn về nhà.

Hai việc khác nhau, cần cả hai

Nhìn bề ngoài thì đặt xuống nghĩa là không phản ứng, để giữ hoà khí. Nhưng trộn hai thứ vào nhau như vậy là làm hỏng cả hai.

Đặt xuống là việc ở bên trong: thứ mình mang trong đầu, sự chờ đợi, bảng điểm, cuộc gọi tưởng tượng. Ranh giới là việc ở bên ngoài: thứ mình cho phép người khác làm với mình. Một người có thể đặt xuống sự chờ đợi mà vẫn nói rõ "con không chịu được câu đó". Im lặng chịu đựng thì không phải đặt xuống gì cả. Nó là giữ lại tất cả, chỉ là giữ ở chỗ không ai nhìn thấy, và cái giữ đó tìm đường ra bằng mệt mỏi.

Câu ranh giới không cần dài, không cần hay. Nó cần nói được lúc mình còn bình tĩnh, và lặp lại được nhiều lần mà không phải giải thích. Kiểu như "Con nghe rồi, chuyện này con tự quyết" hay "Em không muốn nghe câu đó trước mặt con". Tập nói nó thành tiếng một mình vài lần trước, lúc rửa bát hay lúc đứng dưới vòi sen, để đến lúc cần thì miệng đã quen. Lần đầu nói ra, giọng thường run hoặc gắt hơn ý mình. Không sao. Sau vài lần, nó nghe giống giọng mình hơn.

Chỗ hỏng hay gặp là đợi tới lúc tức quá mới nói. Hấp dẫn vì lúc đó mới thấy mình có quyền nói. Nhưng nói lúc đang sôi thì câu ranh giới thành một trận cãi, người kia cãi lại vào giọng điệu chứ không nghe nội dung, rồi mình tự nhủ "nói cũng vô ích" và quay về nuốt. Nói sớm hơn, nhỏ hơn, ở lần thứ nhất chứ không đợi lần thứ mười.

Khi nó không còn là chuyện để buông

Còn một điều phải nói thẳng. Bị xúc phạm liên tục, bị đe doạ, bị đánh, bị kiểm soát tiền bạc hay đi lại, bị cô lập khỏi bạn bè người thân — đó không phải là chuyện để tập buông. Đó là bạo hành, và không có bài thực hành nào ở đây dành cho nó. Việc cần làm là tìm hỗ trợ: nói với một người bạn tin được, tìm tới người có chuyên môn, và nếu bạn hay con bạn đang gặp nguy hiểm thì liên hệ công an hoặc nơi hỗ trợ ở địa phương. Chuyện đó xảy ra không phải vì bạn chưa đủ bao dung.

Khi nào thì cần rời đi?

Mình ở lại vì thương, hay vì sợ người ta nói?

Có những người hỏi mình câu này sau khi đã thử hết: đã thôi chờ, đã thôi canh, đã nói ranh giới, mà sáng nào bước chân vào chỗ đó bụng vẫn thắt lại.

Rời đi không phải là thua

Nhiều người nghĩ rời đi là thất bại của việc buông. Đã tập đặt xuống mà còn phải đi, chắc là tập chưa tới. Nghĩ vậy thì người ta ở lại rất lâu sau lúc đáng lẽ nên đi.

Nhưng có khi rời đi chính là đặt xuống — đặt xuống cái ý nghĩ rằng mình phải chịu được mọi thứ thì mới là con ngoan, vợ hiền, nhân viên tốt. Ý nghĩ đó nặng hơn bất kỳ người khó chịu nào, vì nó đi theo mình về tận nhà.

Và rời đi có nhiều cỡ, không chỉ có cỡ lớn nhất. Đổi chỗ ngồi khi có dịp. Xin chuyển sang một dự án khác khi công ty có đợt sắp xếp lại. Bớt một bữa cơm chung mỗi tuần. Về quê một ngày thay vì ba ngày. Dọn ra ở riêng khi điều kiện cho phép. Và với một số mối quan hệ, ngừng hẳn. Mỗi cỡ hợp với một hoàn cảnh, và chỉ bạn biết hoàn cảnh của mình cho phép tới đâu.

Một việc nhỏ làm được trong tuần này: lấy một tờ giấy, viết ra ba cỡ rời đi nhỏ nhất mà bạn thật sự làm được trong tháng tới. Không cần làm ngay. Chỉ cần thấy rằng giữa "chịu đựng mãi" và "bỏ đi hết" còn có nhiều chỗ đứng khác.

Cơ thể thường biết trước

Có vài dấu hiệu đáng để nghe, vì chúng thường đến trước khi đầu chịu thừa nhận: sáng nào cũng thắt bụng trước giờ gặp người đó, nghe tiếng xe người đó về là tim đập nhanh, con cái bắt đầu im bặt khi người đó có mặt. Riêng chuyện an toàn — của bạn hay của con — thì không đợi dấu hiệu nào khác.

Chỗ dễ sai là rời đi trong cơn giận rồi quay lại sau ba hôm, rồi lại đi, rồi lại về. Nó hấp dẫn vì cơn giận cho mình đủ sức bước ra cửa. Nhưng đi bằng sức của cơn giận thì cơn giận nguội là sức cũng hết, và mỗi lần quay về mình tin mình ít hơn một chút. Quyết định cỡ rời đi lúc mình đang bình thường nhất, nói với một người tin được, rồi mới làm.

Nếu đã thử mà vẫn thấy mệt

Có hai lý do hay gặp.

Thứ nhất, đặt xuống sự chờ đợi một lần rồi tưởng là xong. Sự chờ đợi với người thân thường mọc lại, nhất là sau một lần người đó tử tế bất ngờ — mẹ hỏi han một câu ấm áp, thế là tuần sau mình lại bấm gọi với cả một bầu hy vọng. Không phải mình thất bại. Đó là chuyện bình thường khi còn thương. Mỗi lần thấy nó mọc lại thì làm lại bước hỏi thầm trước cuộc gọi, không cần trách mình.

Thứ hai, chỉ làm phần bên trong mà bỏ qua phần bên ngoài, hoặc ngược lại. Thôi canh mà không bao giờ nói ra chuyện công việc có thật thì bảng điểm sẽ quay lại. Nói ranh giới mà vẫn giữ nguyên sự chờ đợi thì mỗi lần người kia không đổi, mình lại hụt. Thường cần cả hai, mỗi thứ một ít.

Và nếu sự mệt mỏi kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới giấc ngủ, tới việc ăn uống hay việc làm, hoặc bạn bắt đầu thấy không muốn làm gì nữa, thì đó là lúc nên nói chuyện với một người có chuyên môn. Không phải vì bạn yếu. Mà vì có những chuyện một bài viết không đỡ được.

Tối Chủ nhật này, điện thoại có thể vẫn sẽ sáng lên lúc bảy giờ. Câu đầu tiên có thể vẫn vậy.

Chỉ là bạn không cần đứng chờ ở đầu dây bên này nữa.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.