Ngày mình nhận ra một việc nhỏ cũng có nghĩa

Chín giờ sáng, quầy số hai. Máy in kêu rè rè, mùi nước lau sàn còn ướt trên nền gạch men. Cái ghế nhựa xanh ở hàng đầu đã có người ngồi từ bảy rưỡi.

Mình bốn mươi bốn tuổi, làm hành chính ở một bệnh viện. Việc của mình là nhận giấy tờ, xem đã đủ chưa, đóng dấu, ghi vào sổ. Mười một năm. Có ngày mình đóng dấu cả trăm lần, và tới chiều thì cái tay quen đến mức chẳng còn nhớ vừa đóng cái gì.

Mấy tuần trước hôm đó, có một câu hỏi hay tìm tới mình vào khoảng bốn giờ chiều, lúc đèn huỳnh quang bắt đầu nhức mắt: việc này để làm gì? Không phải câu hỏi to tát. Nhỏ thôi. Nhưng nó theo mình về nhà, ngồi cạnh mâm cơm, và uống cùng mình ly trà đá tối.

Đây là chuyện của một buổi sáng, lúc mình thấy một việc nhỏ cũng có nghĩa. Nó không giải được câu hỏi kia. Nó chỉ làm câu hỏi đó bớt nặng, và cho mình thấy mình đã nhìn sai chỗ.

Việc nhỏ cũng có nghĩa không phải câu để tự dỗ mình lúc mệt. Nó cũng không có nghĩa là ai làm việc nhỏ cũng đang làm điều lớn lao. Mình không tìm ra một ý nghĩa trọn vẹn nào cho cả mười một năm. Mình chỉ nhìn thấy một buổi sáng.

Chín giờ mười lăm, quầy số hai

Một bác lớn tuổi đứng trước quầy, cầm tờ mẫu đơn bằng hai tay, như cầm một thứ dễ vỡ. Bác nhìn tờ giấy rất lâu, rồi ngẩng lên nhìn mình.

"Cô ơi, chỗ này con ghi chi vậy?"

"Dạ bác ghi họ tên ở đây, rồi ký tên ở dưới này."

"Chữ nhỏ quá cô. Bác quên đem kính."

Cả trăm lần mình đã nói câu "bác ghi theo ô nhé" rồi quay lại màn hình. Hôm đó, vì một lý do mình không rõ, mình đứng dậy, vòng ra phía trước quầy, kéo cái ghế nhựa xanh cho bác ngồi. Mình lấy cây bút chì, viết thật to ở lề tờ giấy dòng "ngày, tháng, năm", rồi chỉ từng ô: chỗ này họ tên, chỗ này ký, bác chép theo cái chữ to này giùm cháu.

Bác ghi chậm, từng nét. Mình đứng cạnh, nghe tiếng bút lướt trên giấy, tiếng ai đó gọi số ở quầy bên cạnh. Vai bác hạ xuống một chút. Bác nộp lại, mình đóng dấu. Tiếng "cộp" như mọi lần.

"Cảm ơn cô nghen. Ở đây người ta tử tế quá."

Bác đi ra. Cả chuyện chưa tới ba phút. Mình ngồi lại ghế của mình, tay còn cầm cây bút chì, và có một cảm giác lạ. Cái dấu đỏ vừa đóng không còn là cái dấu thứ một trăm hai mươi trong ngày. Nó là cái dấu của bác.

Cái dễ nghĩ nhất là: mình vừa giúp một người, nên việc mình có nghĩa. Nghe xuôi tai, và có thể đúng. Nhưng nó không giải thích được vì sao mấy tuần trước mình không thấy gì, trong khi tuần nào cũng có người cần giúp.

Cái đang chạy bên dưới khác một chút. Mấy tuần đó, việc của mình không mất nghĩa. Mình làm nó như một cái máy đóng dấu, nhìn tờ giấy chứ không nhìn người cầm tờ giấy. Nghĩa không nằm trong việc đóng dấu. Nó nằm ở chỗ việc ấy đi tới một người, và mình có mặt lúc nó đi tới. Hồ sơ thứ một trăm mười chín cũng đi tới một người. Chỉ là mình không ngẩng lên.

Còn một lớp nữa, và nó làm mình nhẹ hơn. Mình cũng không cần ngẩng lên mọi lần. Có ngày mình mệt, ngẩng không nổi, mà việc vẫn đi tới người đó. Cái nghĩa không phải thứ phải bật sáng liên tục mới tính.

Chỗ mình suýt biến nó thành khẩu hiệu

Sáng hôm sau, mình viết lên tờ giấy nhớ vàng một dòng: "Mỗi tờ giấy là một người." Dán lên góc màn hình. Cả buổi sáng mình cầm từng hồ sơ, đọc tên, và tự hỏi: người này là ai, họ cần gì, mình đang làm gì cho họ.

Tới trưa mình mệt rã. Lài, đồng nghiệp ngồi quầy bên, ló đầu sang.

"Nay chị đọc từng tờ như chấm thi vậy."

"Chị đang cố thấy nghĩa."

"Thấy chưa?"

"Chưa. Còn mệt thêm."

Lài cười, đẩy hộp cơm qua. "Hay chị ăn cơm trước đi."

Hôm đó mình nhận ra có hai chỗ rất dễ sa vào, và mình đã bước vào cả hai.

Một là đi săn nghĩa. Biến mỗi việc thành một bài kiểm tra: đã có ý nghĩa chưa, chưa thì làm lại. Nó hấp dẫn vì nghe giống một người đang sống nghiêm túc. Nhưng nghĩa bị đòi thì không tới. Nó tới khi mình đang bận làm một việc cho ai đó, và mình không để ý. Săn nó thì giống như soi đèn pin vào cái bóng của chính mình.

Hai là biến nó thành khẩu hiệu để tự thuyết phục lúc mệt. Mảnh giấy vàng trên màn hình nói với mình rằng việc mình quan trọng lắm. Ngày nào mình tin được thì không sao. Nhưng ngày không tin được, nó thành một lời hứa mình không giữ nổi, và mình thấy tệ hơn lúc chưa có nó.

Mình bóc tờ giấy vàng xuống tối hôm đó. Cách ở giữa nhỏ hơn: không săn, không dán, chỉ để ý khi nó tới, và nếu nó không tới thì cũng không sao. Có hôm bốn giờ chiều câu hỏi "việc này để làm gì" vẫn về. Mình thôi cố trả lời nó. Mình để nó ngồi đó, như một người khách chưa muốn về.

Cuối ngày, một câu hỏi nhỏ hơn

Thay cho câu hỏi to, mình chọn một câu nhỏ. Cuối mỗi ngày, trước khi tắt máy, mình hỏi: hôm nay có việc nào mình làm mà nó đi tới một ai đó không? Không cần biết tên.

Biết mình làm đúng không phải ở chỗ dòng viết nghe hay. Dấu hiệu đúng là bạn nhớ ra được một khuôn mặt hay một bàn tay, chứ không phải một câu đẹp. Ba hôm đầu mình viết toàn "chưa thấy", và thấy hơi sến khi viết về một tờ giấy. Sau khoảng một tuần, có hai, ba hôm hiện ra một người: cô gái kéo cái vali nhỏ đứng loay hoay, chú bảo vệ cười khi mình chỉ đường. Có hôm vẫn trống. Mình để trống.

Ngày bận quá thì rút xuống ba mươi giây giữa hai việc: nhìn xuống cái tay vừa làm xong một việc, và hỏi ai sẽ cầm cái này tiếp theo. Thế thôi. Không cần ghi.

Nếu thử rồi mà vẫn thấy trống

Có hai lý do mình thấy hay gặp. Lý do thứ nhất: việc của bạn thật sự không đi tới ai, mà đi tới một cái máy, một bảng tính, một kho hàng. Khi đó đừng cố tìm một người không có. Nghĩa có thể nằm chỗ khác: người ngồi cạnh bạn lúc ăn trưa, cái cách bạn làm một việc cho gọn. Mình không nói nó nhất định ở đó. Mình chỉ nói chỗ tìm không chỉ có một.

Lý do thứ hai: có người không hợp với cả chuyện đi tìm nghĩa. Họ làm việc là làm việc, và thế là đủ. Điều đó không có gì thiếu. Không biết mình sống để làm gì, hay thấy việc mình làm mờ nhạt, cũng là chuyện nhiều người từng ngồi cùng, không phải dấu hiệu của ai làm sai điều gì.

Nhưng có một chuyện cần nói thẳng. Nếu cảm giác trống rỗng hay vô nghĩa kéo dài nhiều tuần, kèm theo chuyện ngủ ăn đảo lộn, không còn muốn làm việc mình từng thích, thì hãy nói với một người có chuyên môn. Đừng tự mang một mình. Và nếu bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua, thì không chờ: nói với một người bạn tin ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Sáng nay, chín giờ mười lăm, quầy số hai. Một cậu thanh niên cầm tờ giấy ngược, loay hoay tìm chỗ ký.

Mình ngẩng lên.

Không phải lần nào cũng ngẩng được. Lần này thì được.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.