Thiền buổi sáng của người vừa tan ca đêm

Cái thẻ bảo vệ treo trên cổ mình có sợi dây đã sờn chỗ gáy. Mỗi sáng lúc giao ca, mình tháo nó ra, cuộn dây lại, nhét vào túi áo ngực. Đó là việc cuối cùng của một ngày làm việc. Chỉ có điều, lúc mình làm việc đó thì đồng hồ mới chỉ sáu giờ sáng.

Mình bốn mươi mốt tuổi, làm bảo vệ ca đêm ở một toà nhà văn phòng bên Bình Thạnh được gần bốn năm. Ca của mình chạy từ mười giờ tối tới sáu giờ sáng. Lúc mình bước ra cổng thì cả con đường đang bắt đầu: quán hủ tiếu kéo cửa cuốn, xe máy chở con đi học bóp còi, mùi bánh mì nướng bay ra từ xe đẩy đầu hẻm. Ai cũng đang mở ngày của họ. Còn mình thì đang tìm cách đóng ngày của mình lại.

Bài này kể chuyện mình tập ngồi yên năm phút vào đúng giờ đó. Không phải ai làm ca đêm cũng cần, và cách của mình cũng không phải cách duy nhất. Nhưng nếu bạn cũng đi làm về lúc người ta đi làm, có thể vài chỗ trong này giống bạn.

Nói trước cho khỏi hiểu nhầm: năm phút này không phải để ngủ ngày cho ngon hơn. Mình không biết nó có làm vậy với ai không, và mình không hứa. Nó cũng không phải kiểu thiền buổi sáng để "chào ngày mới" mà người ta hay nói. Với người tan ca đêm, buổi sáng là cuối ngày. Năm phút này là để có một cái kết.

Sáu giờ sáng, cả thành phố bắt đầu còn mình thì hết

Lần đầu mình thử thiền là do thằng em đồng nghiệp gửi qua Zalo một bài hướng dẫn thiền buổi sáng có giọng đọc. Nó bảo: "Anh nghe thử đi, em nghe thấy dễ chịu lắm." Sáng hôm đó tan ca, mình ngồi trên yên xe trong bãi giữ xe tầng hầm, đeo tai nghe, bấm phát.

Giọng chị đọc rất êm. Câu đầu tiên là mời mình hít vào và đón chào một ngày mới đang tới.

Mình tắt.

Giọng hướng dẫn nói sai giờ

Lúc đó mình nghĩ đơn giản là do mình mệt. Tám tiếng ngồi bàn trực, hai lần đi tuần các tầng, một lần lên sân thượng kiểm tra vì có tiếng động lạ mà hoá ra là con mèo. Mệt thì làm sao ngồi yên được. Mình cho là vậy, và định thôi.

Nhưng mấy hôm sau mình nghĩ lại. Mệt thì đúng là có. Có điều mình đâu thiếu sức ngồi yên. Ngồi yên suốt đêm là nghề của mình. Cái khó chịu không nằm ở chỗ ngồi. Nó nằm ở câu "một ngày mới đang tới". Với mình, không có ngày nào đang tới cả. Có một ngày vừa xong mà chưa ai công nhận là xong.

Cái thiếu không phải là sức

Người làm ban ngày có sẵn một cái kết mà họ không để ý: trời tối. Đèn đường bật, cả nhà về, bữa cơm dọn ra, tivi mở thời sự. Bao nhiêu thứ cùng lúc báo cho người ta biết là hết giờ rồi. Mình thì không. Mình về nhà lúc nắng đang lên, đường đang đông, hàng xóm đang chào nhau. Mọi thứ quanh mình đều nói "bắt đầu đi". Mà người thì đã xong.

Mình nghĩ đó là lý do mấy năm nay mình hay nằm xuống rồi vẫn cầm điện thoại lướt tới tám giờ, chín giờ. Không phải vì ham xem gì. Chỉ là chưa có gì nói với mình rằng ca đêm đã khép.

Tuần đầu, mình suýt bỏ hẳn

Tuần đầu mình đổi sang ngồi ở nhà. Phòng trọ của vợ chồng mình lợp tôn, tám giờ sáng nắng đã rọi xuống hầm hập. Mình ngồi xếp bằng trên giường, quay lưng ra cửa sổ, đặt hẹn giờ mười lăm phút vì đọc đâu đó thấy người ta ngồi mười lăm phút.

Phút thứ ba thì nhà bên mở loa tập thể dục. Phút thứ năm thì mình gật đầu cái rụp, suýt ngã chúi về trước.

Vợ mình đang phơi đồ ngoài hiên, ngó vô:

"Anh ngồi đó làm gì vậy, vô nằm ngủ đi."

"Anh tập ngồi thiền chút."

"Mệt muốn xỉu mà còn tập. Ngủ đi cho khoẻ."

Mình không cãi được câu nào, vì cô ấy nói đúng. Mình nằm xuống, và ba hôm sau đó không ngồi nữa.

Mình đang bắt chước buổi sáng của người khác

Cái sai của tuần đầu nhìn lại thì rõ. Mình lấy nguyên một bài thiền buổi sáng của người vừa ngủ dậy, đem áp vào một người vừa thức trắng. Mười lăm phút với người mới dậy là dễ. Với người đã thức tám tiếng, mười lăm phút ngồi im trong phòng nóng là cách nhanh nhất để gục.

Nó hấp dẫn vì mình nghĩ thiền thì phải giống nhau: ngồi trên giường, nhắm mắt, đủ giờ. Bài nào cũng tả như vậy. Mà mình thì lại hay nghĩ, cái gì mình làm khác người ta là mình làm sai. Thật ra chỉ là giờ của mình khác.

Có một lần còn tệ hơn. Mình ngồi lại trên xe trong bãi giữ xe, nhắm mắt, rồi tỉnh dậy vì anh bảo vệ ca ngày gõ vào mũ. Mình đã ngủ gục trên yên xe gần hai mươi phút. Hôm đó chạy xe về, mình biết mình không đủ tỉnh để chạy. Từ hôm đó mình có một luật cho riêng mình: không nhắm mắt khi ngồi trên xe, và không bao giờ ngồi thiền ngay trước khi chạy xe nếu mắt đã díp lại.

Sang tuần thứ hai, mình đổi chỗ và đổi việc

Tuần thứ hai mình làm ngược lại hết. Không ở nhà nữa, mà ở ngay trước toà nhà. Không mười lăm phút, mà năm phút. Không nhắm mắt, mà mở mắt nhìn ra đường. Và không phải để mở một ngày, mà để đóng một ca.

Trước toà nhà có một băng ghế đá dưới gốc bàng, cạnh chỗ chị bán xôi bày gánh. Sáu giờ mười, mình mua một ly trà đá của chị, ngồi xuống đó. Chị hỏi:

"Chú Lực hết ca rồi hả?"

"Dạ, hết rồi chị."

Câu trả lời đó, nói ra thành tiếng, hoá ra lại là một phần của năm phút.

Nghe tiếng của người khác mà không phải bắt đầu theo

Bước nghe ba tiếng là bước mình thích nhất, và là bước mình thấy khác hẳn bài thiền buổi sáng mà thằng em gửi. Bài đó mời mình bước vào ngày mới. Bước này để mình ngồi bên lề ngày mới của người ta, nghe nó chạy qua, mà không phải chạy theo. Tiếng còi xe đưa con đi học là của người khác. Cửa cuốn quán hủ tiếu cũng của người khác. Mình chỉ nghe thôi.

Phần thở ra dài thì mình học từ một bài viết về thở ra dài hơn hít vào. Mình không làm đúng như bài đó tả, chỉ lấy đúng một ý là kéo hơi thở ra. Ba lần là đủ, nhiều hơn thì mình bắt đầu buồn ngủ.

Lần đầu thấy gì, sau một tuần thấy gì

Lần đầu mình thấy hơi kỳ. Một ông bảo vệ ngồi trên ghế đá nhìn ra đường, tay cầm ly trà đá, không làm gì. Người đi ngang chắc nghĩ mình đang đợi ai. Đầu mình vẫn còn chạy lại mấy chuyện trong ca: cái camera tầng năm chập chờn, tờ sổ giao ca ghi thiếu một dòng. Mình để nó chạy. Năm phút trôi qua mà không thấy nhẹ hơn chút nào.

Sau chừng một tuần thì có một chuyện nhỏ mình mới để ý. Lúc chạy xe về, mình không còn giật mình mỗi khi nghe tiếng rè rè giống bộ đàm. Trước đây có tiếng gì giống vậy là tai mình dỏng lên liền. Giờ thì nghe xong rồi thôi. Mình không biết gọi đó là gì. Chỉ biết là ca đêm đã ở lại sau lưng, chứ không ngồi sau xe về nhà cùng mình.

Còn có hôm về tới nhà, nằm xuống, mình vẫn lướt điện thoại tới chín giờ. Năm phút không sửa được hết mọi thứ. Nó chỉ làm được một việc là cho ca đêm một cái kết.

Ngày nào bận, phải chạy đi đón con hay đi chợ giùm vợ, thì mình rút còn đúng một việc: lúc tháo thẻ, thở ra dài ba lần. Chừng mười lăm giây. Có hôm chỉ làm được bản ngắn đó, nhưng mình thấy nó vẫn có tác dụng như một cái gật đầu với chính mình.

Nếu bạn cũng làm ca đêm và thử mà không được

Lý do thường gặp đầu tiên là quá buồn ngủ. Có những ca nặng tới mức vừa ngồi xuống là mắt díp lại. Hôm đó đừng cố ngồi. Cứ về nghỉ. Và nếu buồn ngủ tới mức không chắc mình chạy xe nổi thì đừng tự chạy: nằm nghỉ ở phòng trực một chút, hoặc gọi xe về. Không bài tập nào đáng đánh đổi một cú gục trên đường.

Lý do thứ hai là không có chỗ ngồi. Không phải toà nhà nào cũng có ghế đá. Bạn có thể làm đúng mấy bước đó trong lúc đứng chờ thang máy xuống hầm, hoặc lúc ngồi tháo giày bảo hộ trong phòng thay đồ. Thứ cần giữ là cái kết, còn chỗ nào thì không quan trọng. Nếu đầu cứ chạy lại mấy chuyện trong ca mãi không dừng, bài khi tâm trí không chịu yên nói kỹ hơn chuyện đó, và nói đúng một điều mình cũng thấy: nó chạy là bình thường.

Có người làm ca xoay, tuần ngày tuần đêm, thì năm phút này có thể không hợp, vì không có giờ cố định để đặt nó vào. Cũng không sao. Và nếu nhiều tuần liền bạn ngủ ngày không được, người lúc nào cũng rã rời, ảnh hưởng tới việc làm hay việc nhà, thì đó là chuyện nên kể với bác sĩ, không phải chuyện để một bài tập năm phút gánh.

Sáng nay lúc mình đứng dậy khỏi ghế đá, chị bán xôi đang dọn mấy cái thau. Nắng đã lên tới ngọn cây bàng. Đường đông hơn lúc nãy. Mình bỏ ly trà đá vào thùng rác, dắt xe ra, và về nhà ngủ.

Ngày của người ta mới bắt đầu. Ngày của mình thì đã xong, và lần này mình biết nó xong.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.