Thiền buổi sáng những ngày nồm, khi tường nhà rịn nước

Sáng nay sàn gạch hoa trong phòng khách lại đổ mồ hôi. Bước chân trần xuống là thấy nhớp, như vừa có ai lau nhà mà quên vắt giẻ. Cái gương trong nhà tắm mờ một lớp, lau xong một phút lại mờ. Ngoài cửa sổ, khu tập thể bên kia đường chỉ còn là một khối xám nhạt trong sương.

Mình năm mươi sáu tuổi, dạy Văn ba mươi năm rồi về hưu, sống ở một căn hộ tập thể tầng ba ở Kim Liên. Sáng nào mình cũng ngồi thiền chừng mười lăm phút bên cửa sổ, đã được gần hai năm. Và năm nào cũng vậy, cứ sau Tết, khi nồm về, là mình bắt đầu bỏ. Một sáng, rồi hai sáng, rồi cả tuần.

Năm nay mình thử để ý xem vì sao. Bài này là những gì mình thấy, và mấy cách mình đang ngồi trong những sáng ẩm ướt.

Nói trước điều bài này không phải: nó không phải mẹo chống nồm. Mình không biết cách nào làm tường khô nhanh hơn, và thiền cũng không làm được việc đó. Nó chỉ nói về chuyện ngồi yên được trong một mùa mà cái gì cũng dính dấp.

Sáng nồm, mọi thứ đều ướt mà không có mưa

Sáu giờ, mình dậy, đi ra chỗ cái ghế mây cạnh cửa sổ. Đệm ghế hơi ẩm. Chạm tay vào thành ghế thấy lành lạnh, hơi rít. Mình ngồi xuống, và việc đầu tiên đầu mình làm không phải là để ý hơi thở. Nó đi liệt kê: quần áo phơi từ thứ Hai chưa khô, tủ gỗ lại có mùi mốc, sách để trên giá giấy mềm oặt cả ra.

Ngồi được ba phút là đứng dậy đi lau sàn.

Mình tưởng là do trời

Lúc đầu mình cho là thời tiết làm người uể oải. Trời không mưa mà không nắng, cứ lừ đừ, nặng nề, thì người cũng nặng theo. Ngồi không yên là phải.

Nghe thì hợp lý. Nhưng mùa đông năm ngoái lạnh hơn nhiều, có sáng chín mười độ, mình vẫn ngồi được. Mùa hè nóng ba mươi mấy độ, mồ hôi chảy ròng ròng, mình vẫn ngồi. Vậy cái khó của nồm không nằm ở chỗ khó chịu. Nồm cũng chẳng khó chịu hơn hai mùa kia là mấy.

Thật ra là mình đang đợi

Cái khác là thế này. Lạnh thì có áo len. Nóng thì có quạt. Mình làm được một việc gì đó rồi mới ngồi, và ngồi trong cái đã được sắp xếp xong. Còn nồm thì không làm gì cho xong được. Lau sàn xong, mười phút sau sàn lại ướt. Đóng cửa kín thì bí, mở cửa ra thì hơi ẩm tràn vào. Mọi thứ đều ở trạng thái dở dang, và mình là người không chịu được dở dang.

Nên mình đứng dậy đi lau, đi đóng cửa, đi lật quần áo, như thể làm xong hết thì buổi sáng mới sạch sẽ để ngồi. Mình đang đợi một buổi sáng khô ráo. Mà nồm thì kéo dài vài tuần. Đợi tới lúc trời hanh thì đã hết mùa.

Mùa này hình như muốn dạy một điều rất đơn giản mà mình mất mấy năm mới nghe ra: có những thứ không khô nhanh hơn chỉ vì mình sốt ruột.

Ngồi cùng cái ẩm, thay vì đợi nó đi

Từ đầu tháng này, mình đổi cách. Không lau, không đóng mở cửa trước khi ngồi. Ngồi luôn, trong cái ẩm như nó đang là, và lấy chính cái ẩm làm chỗ để ý.

Có một lưu ý nhỏ cho ai cũng ở nhà sàn gạch: sáng nồm sàn trơn hơn mình tưởng. Đi chậm, đi dép có đế bám, và khi đứng dậy khỏi ghế thì đứng từ từ. Đừng ngồi xuống sàn gạch ướt, ngồi ghế hoặc trên một tấm đệm khô.

Nhìn một giọt nước chảy hết đường của nó

Bước nhìn giọt nước là bước mình thích nhất. Ô kính cửa sổ phòng mình sáng nào mùa này cũng mờ trắng, và trên lớp mờ đó có những giọt nước to dần rồi chảy xuống, để lại một vệt trong. Mình chọn một giọt, nhìn nó chảy. Có giọt chảy một mạch xuống tận khung. Có giọt chảy được nửa đường rồi đứng lại, đợi to thêm mới chảy tiếp.

Mình không biết nói sao cho đúng. Chỉ là nhìn một giọt nước chậm như vậy, mình bớt muốn đi lau cái kính.

Còn bàn tay trên mặt bàn thì giữ mình ở lại. Mỗi lần đầu bắt đầu đọc danh sách, quần áo, tủ, sách, mình đưa chú ý về chỗ lòng bàn tay chạm gỗ. Mát. Hơi dính. Vẫn ở đó. Đó là cách mình trở về bên trong mà không cần nhắm mắt.

Nếu bạn thích kiểu ngồi lấy âm thanh làm chỗ dựa, bài lắng nghe tiếng mưa rơi dùng cùng một ý cho những buổi mưa thật. Nồm không có tiếng mưa, nhưng có tiếng nước nhỏ giọt, và nó cũng dùng được.

Lần đầu, và sau một tuần

Sáng đầu tiên, mình ngồi được bảy phút thì đứng dậy, vì thấy đôi dép dưới chân ướt nhẹp. Mình bực, và nhận ra mình bực. Rồi thôi, đi thay dép.

Sang khoảng ngày thứ năm, thứ sáu thì khác một chút. Danh sách việc dọn vẫn tới, sáng nào cũng tới, gần như đúng thứ tự: quần áo trước, rồi tủ, rồi sách. Nhưng mình bắt đầu thấy nó tới, thay vì đi theo nó ra khỏi ghế. Mười phút xong, mình vẫn đi lau sàn. Chỉ là đi lau sau khi ngồi xong, chứ không phải thay cho ngồi.

Ngày nào bận, phải đi chợ sớm hay đưa cháu đi học, thì mình chỉ làm một việc: đặt tay lên mặt bàn, thở ra dài hai lần. Chừng mười giây. Mùa này, chừng đó cũng đủ để nhắc mình là không cần đợi trời khô.

Đừng biến buổi ngồi thành một việc dọn nữa

Sáng thứ Bảy, ông nhà mình đi ra thấy mình ngồi giữa phòng khách sàn ướt:

"Bà ngồi đó làm gì, sàn ướt thế kia, lau đi đã chứ."

"Tôi ngồi xong rồi lau."

"Lau xong rồi ngồi có phải sạch sẽ hơn không."

Ông nói cũng phải. Và đó đúng là cái mình đã làm suốt mấy mùa nồm trước. Cái dễ trượt nhất trong mùa này là biến buổi ngồi thành phần thưởng sau khi dọn xong: lau sàn, bật máy hút ẩm, đóng kín cửa, lật quần áo, rồi mới ngồi. Nó hấp dẫn vì nghe rất ngăn nắp, rất đàng hoàng. Một không gian sạch, khô, để thiền cho tử tế.

Nhưng trong mùa nồm, việc dọn không bao giờ xong. Nên buổi ngồi cũng không bao giờ tới. Hoặc tới lúc mình đã mệt, đã bực vì sàn lại ướt, và ngồi xuống chỉ để nghĩ tiếp về cái sàn.

Thay vào đó, đảo thứ tự. Ngồi trước, dọn sau. Hoặc nếu bạn thật sự không ngồi nổi trong phòng ẩm, thì dọn đúng một chỗ nhỏ: lau khô cái ghế bạn ngồi, chỉ cái ghế đó thôi. Bài tạo một góc thiền nhỏ tại nhà có ý giống vậy, giữ một góc nhỏ thôi, không phải cả căn nhà.

Ông nhà mình sau đó cũng quen. Giờ sáng ra ông đi qua, chỉ hỏi: "Xong chưa, xong rồi tôi lau cho."

Nếu mùa nồm làm bạn khó ngồi hơn mọi khi

Lý do thường gặp thứ nhất: căn phòng thật sự quá bí. Có những nhà nồm tới mức tường chảy thành dòng, không khí nặng trịch. Ngồi trong đó mười phút không phải để kiên nhẫn, mà chỉ làm khó chịu thêm. Đổi chỗ: ngồi gần cửa sổ hé mở, ngồi ở hành lang, hoặc đổi sang đi bộ chậm vài vòng trong nhà, chú ý từng bước chân trên sàn trơn.

Lý do thứ hai: bạn vốn quen nhắm mắt, mà mùa này nhắm mắt lại thì đầu chỉ còn danh sách việc dọn. Thử mở mắt. Mùa nồm có nhiều thứ để nhìn hơn bạn nghĩ: giọt nước trên kính, sương ngoài cửa, vệt ố trên tường. Bài năm giác quan, năm phút là một cách dùng mắt và tai làm chỗ neo, rất hợp với những sáng không muốn nhắm mắt.

Có người thì mùa này không ngồi được, và cũng không cần cố. Một mùa nghỉ ngồi rồi quay lại khi trời hanh không làm mất gì cả. Thực hành không có điểm danh.

Sáng nay, lúc mình viết mấy dòng này, sương bên ngoài đã mỏng đi một chút. Khu tập thể bên kia đường hiện ra được mấy ô cửa sổ, vài cái có quần áo phơi. Chắc nhà họ cũng chưa khô.

Trên ô kính phòng mình, có một giọt nước vừa chảy xuống tới khung. Mình nhìn nó tới cuối, rồi mới đứng dậy đi lau nhà.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.