Bốn điều hay bị hiểu sai về chuyện sống xa ba mẹ

Ở xa không có nghĩa là thương ít.

Quyên biết câu đó, và vẫn thấy mình thiếu một thứ mỗi tối thứ Sáu. Chị làm ở Hà Nội, ba mẹ ở Nghệ An. Tối nay trong phòng trọ chỉ có tiếng xe máy ngoài hẻm và mùi cơm hộp nguội, còn trên điện thoại là một tin nhắn thoại của mẹ, chưa nghe. Quyên cầm điện thoại, ngón cái đặt lên nút phát và chưa bấm.

Chuyện chưa bấm đó hay có hai nửa. Một nửa là nhớ. Nửa kia là một thứ khó gọi tên hơn, hơi giống mặc cảm, hơi giống sợ mình đang làm chưa đủ. Người sống xa ba mẹ thường mang cả hai nửa cùng lúc, và nửa sau thường đến từ những câu mình tin là đúng mà chưa ai kiểm.

Bài này gỡ bốn câu như vậy. Nó không bảo ở xa tốt hơn ở gần, cũng không khuyên ai phải về. Người ta ở xa vì việc làm, vì học, vì chọn, vì hoàn cảnh, và mỗi lý do đều có phần của nó. Điều muốn gỡ hẹp hơn: những thước đo mình tự đặt lên mình rồi thấy mình luôn thiếu.

Hai hiểu lầm về khoảng cách và tần suất

Hiểu lầm: ở xa nghĩa là thương ít

Thứ Sáu tuần trước, một đồng nghiệp ở công ty kể ba mẹ chị cách nhà mười mấy cây số, Chủ nhật nào cũng về ăn cơm. Quyên cười nói ghen tị ghê, rồi cả buổi chiều ngồi gõ bảng mà không vào đầu được chữ nào. Trong đầu có một giọng quen: người ta ở gần mà thương đủ, còn mình ở xa thì nói gì cũng là cái cớ.

Giọng đó dựa trên một phép đo ngầm: thương được tính bằng cây số, càng gần càng nhiều. Phép đo ấy tiện, vì cây số thì đếm được. Nhưng điều ở trong nhà thường nằm ở chuyện khác, ở những việc nhỏ lặp đi lặp lại, ai nhớ ai thích ăn gì, ai biết ai đang bận chuyện gì. Mấy việc đó làm được từ xa theo cách riêng của nó, và cũng có những nhà ở sát nhau mà cả tuần chỉ gặp nhau ở bàn ăn, không nói một câu nào ngoài chuyện chén đũa. Khoảng cách không quyết định điều đó.

Lần đầu làm, nhiều người ngồi nghĩ lâu mới ra được việc thứ hai, vì cái việc nhỏ thường không được tính là việc. Cũng có người viết xong vẫn không thấy khá hơn, và như vậy là bình thường. Sau chừng một tuần, có người thấy mình bắt đầu để ý những việc nhỏ ngay khi làm, có người thấy áy náy vẫn còn nguyên. Cách biết mình đã làm đúng là danh sách có thật, không bịa thêm cho đẹp. Ngày bận thì chỉ cần viết một việc, một dòng.

Chỗ dễ trượt nhất là lấy áy náy làm động lực. Sau một buổi chiều thấy mình thiếu, Quyên gọi về ba cuộc trong một tối, hứa tuần sau gọi thêm, rồi tuần sau mệt tới mức bỏ luôn. Nó hấp dẫn vì áy náy là thứ có sẵn và có sức đẩy mạnh, đẩy được ngay trong tối đó. Nhưng việc làm bằng áy náy thường không giữ được lâu, và khi dừng thì áy náy lớn thêm. Giữ một việc nhỏ lặp lại được, còn hơn một đợt gọi dày bằng sức đẩy của tội lỗi.

Hiểu lầm: phải gọi mỗi ngày mới là quan tâm

Mười một giờ đêm thứ Tư, Quyên mới nhớ ra cả ngày chưa gọi về. Cô bấm gọi, nghe mẹ bắt máy sau hồi chuông thứ hai, rõ ràng là mẹ vẫn thức.

"Hôm qua con không gọi, mẹ cứ nhìn điện thoại hoài."

"Dạ, hôm qua con tăng ca mẹ."

"Mẹ biết rồi. Chỉ là... thôi, con ăn cơm chưa?"

Cuộc gọi kéo dài hai phút. Quyên cúp máy, ngồi nhìn bức tường trước mặt, và thấy mình vừa làm xong một việc, không phải vừa nói chuyện với mẹ.

Cách đọc dễ nhất là mỗi ngày một cuộc thì mẹ yên tâm, bỏ một ngày thì mẹ lo. Có thể đúng với nhà bạn. Nhưng nhìn kỹ hơn, thứ mẹ chờ trong câu mẹ cứ nhìn điện thoại hoài có thể không phải là cuộc gọi thứ năm trong tuần, mà là một chút trò chuyện thật. Cuộc gọi hai phút để cho đủ nhịp thì cả hai bên đều biết nó là cho đủ. Và đôi khi một cuộc hai mươi phút, tuần hai lần, nói được nhiều hơn mười cuộc hai phút.

Thử một cách khác, mất chừng năm phút để sắp xếp: chọn một nhịp bạn giữ được thật, nói thẳng với ba mẹ, ví dụ con gọi tối thứ Ba và thứ Sáu, còn ngày khác con nhắn tin thoại. Biết mình làm đúng khi ba mẹ biết trước mốc, thay vì phải nhìn điện thoại đoán. Lần đầu, có ba mẹ nghe xong thấy lạ và hỏi sao không gọi mỗi ngày, có người nghe xong thấy nhẹ. Sau một hai tuần, có nhà thấy cuộc gọi dài ra và đỡ vội, có nhà ba mẹ vẫn muốn gọi hằng ngày, và cũng cần thương lượng tiếp. Ngày bận thì chỉ giữ mốc đã hẹn, đừng thêm cuộc gọi bù.

Người bận còn hay rơi vào chuyện gọi cho đủ. Ăn cơm chưa, khoẻ không, vậy nha. Chín mươi giây là xong, và danh sách đã được đánh dấu. Nó hấp dẫn vì nhanh, vì nó cho cảm giác mình đã làm phần mình. Nhưng cuộc gọi cho đủ nhịp thường để lại cảm giác trống ở cả hai đầu dây. Nếu chỉ còn ba phút, hỏi một câu về hôm nay của mẹ, không hỏi câu cũ.

Hai hiểu lầm về lời ba mẹ nói và chuyến về thăm

Hiểu lầm: ba mẹ nói không sao thì là không cần gì

"Ở nhà ba mẹ khỏe, có gì đâu con." Quyên nghe câu này đã nhiều năm, và lần nào nghe xong cũng thấy yên. Sáng Chủ nhật, chị họ gọi cho Quyên chuyện khác, rồi nhắc thêm một câu: dì hay hỏi chị con Quyên dạo này làm gì, ăn uống ra sao, mà nói chuyện với con thì lại bảo không có gì.

Cách đọc dễ nhất là ba mẹ nói không sao nghĩa là không có gì cần nói. Nhưng ở nhiều nhà, không sao là một cách nói của thương: ba mẹ không muốn con lo, nên bỏ phần mình ra khỏi cuộc nói chuyện. Câu đó nghĩa gần với đừng lo cho ba mẹ, chứ không nhất thiết là ba mẹ không cần gì. Khó là ở chỗ cả hai bên đều đang nói bằng thương, và người nghe đang hiểu thành không cần. Mình không biết ba mẹ nghĩ gì sau câu đó. Mình chỉ biết một câu hỏi lớn như ba mẹ khoẻ không thì chỉ lấy lại được câu trả lời lớn như không sao.

Thử đổi câu hỏi. Thay vì hỏi chung, hỏi một chuyện nhỏ, có thật: hôm nay ba mẹ ăn gì, hôm nay ai ghé nhà, cái cây trước hiên ra hoa chưa. Mất chừng ba phút trong một cuộc gọi bình thường. Biết đúng khi ba mẹ trả lời dài hơn một chữ. Lần đầu, có ba mẹ ngạc nhiên vì bị hỏi chuyện vặt, có người kể hăng hái bất ngờ. Sau một tuần, có người thấy mình biết thêm nhiều chuyện nhỏ của ba mẹ, có người thấy ba mẹ vẫn nói không sao, và mình chấp nhận đó là cách nói của họ. Ngày bận thì giữ đúng một câu hỏi: hôm nay mẹ ăn gì.

Có một kiểu làm quá tay: hỏi dồn một tràng, rồi coi câu trả lời cụt là cái cớ để lo thêm. Quyên từng gọi về hỏi mười câu liền rồi tự thấy mình đang thẩm vấn. Nó hấp dẫn vì thấy mình quan tâm nhiều, nhưng ba mẹ nghe thành bị soi. Một câu nhỏ, rồi lắng nghe, đủ hơn mười câu.

Hiểu lầm: về thăm thì phải mang đủ quà, ở đủ lâu

Mười giờ sáng ở bến xe khách, Quyên kéo hai cái túi, một đựng đồ của mình, một đựng quà: hộp bánh, hai bịch trái cây, một hộp trà. Tay đỏ hằn vì quai túi. Về tới nhà, mẹ nhìn túi quà và nói ngay: mua làm chi cho tốn. Hai ngày sau Quyên cáu với em gái vì chuyện cái khăn trải bàn.

Giọng trong đầu Quyên hôm đó nói đây là cách bù cho những tháng không về. Nhưng khi làm vậy, chị đã biến chuyến về thành một bài kiểm tra: về đủ ngày, mang đủ quà, ngồi đủ giờ. Thước đo ấy khiến mình mệt trước khi tới. Thứ ba mẹ thường nhớ lại sau mỗi chuyến về hiếm khi là cái túi quà. Có thể là buổi chiều ngồi ngoài hiên uống nước, hoặc câu chuyện trong lúc nhặt rau.

Lần sau Quyên thử: mang một món quà nhỏ thôi, và chọn trước một việc chỉ làm cùng ba mẹ, ví dụ nhặt rau chiều hoặc ngồi hiên uống nước, không có điện thoại. Việc này mất chừng nửa tiếng trong chuyến về, và bạn biết mình làm đúng khi nửa tiếng đó trôi qua mà bạn không nghĩ về lịch trình. Lần đầu, có người thấy gượng, vì ngồi cạnh ba mẹ mà không có việc gì để làm cũng khó. Sau vài chuyến, có người thấy chuyến về nhẹ hơn, có người vẫn thấy mệt và cần rút ngắn lịch. Ngày chỉ về được một đêm thì vẫn giữ nửa tiếng đó.

Người ta cũng hay làm hỏng chuyến về bằng cách xếp lịch quá dày: thăm họ hàng, đi chợ cho đủ, chụp ảnh gửi bạn bè, rồi về lại thành phố mà người mệt hơn lúc đi. Nó hấp dẫn vì mỗi mục đều hợp lý, và bỏ mục nào cũng thấy mình có lỗi. Nhưng cả chuyến chỉ còn là một danh sách. Giữ lại hai việc thật, bỏ phần còn lại cho chuyến sau.

Nếu thử rồi mà vẫn thấy thiếu

Chuyện này xảy ra, và nó không có nghĩa bạn làm sai gì.

Lý do hay gặp thứ nhất: ba mẹ vẫn muốn bạn gọi mỗi ngày, hoặc vẫn muốn bạn về nhiều hơn, dù bạn đã đổi cách. Khi đó đừng coi mình là người thua. Đây là một cuộc thương lượng, và thương lượng thường cần thời gian, không có người thắng. Thử một tháng với nhịp mới, rồi nói lại với ba mẹ, thay vì kết luận sớm.

Lý do thứ hai: cảm giác thiếu và áy náy không giảm dù bạn đã làm đủ việc nhỏ. Có những lúc áy náy không đến từ chuyện chưa làm gì, mà từ chuyện khác nằm sâu hơn, và việc làm thêm không lấp được nó. Nếu cảm giác đó nặng, kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới ăn ngủ hoặc việc ban ngày, thì nói với một người có chuyên môn là chuyện bình thường. Đó không phải thất bại của cách bạn đang thử.

Với những ai muốn một việc nhỏ để bắt đầu, gửi ba mẹ một tấm ảnh nhỏ mỗi ngày trong bảy ngày là một cách đi chậm. Còn nếu điều khó nhất của bạn là những cuộc gọi bị nghe nửa vời, bài về lắng nghe ai đó mà không nghĩ câu trả lời có thể đúng chỗ.

Quyên bấm nút phát. Tiếng mẹ vang lên giữa phòng trọ, nói về cái cây ngoài hiên vừa ra một chùm nụ.

Chị nghe tới hết, rồi mới đặt điện thoại xuống.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.