Năm thứ trong tầm tay lúc nằm, và một việc nhỏ cho từng thứ

Bây giờ, nếu bạn đang nằm, tay phải với ra được bao nhiêu thứ?

Mình đếm thử một tối. Chiếc đồng hồ báo thức kim dạ quang, mặt kính hơi xước. Quyển tiểu thuyết gấp góc từ ba tuần trước. Cái remote máy lạnh, pin hơi yếu nên phải chĩa sát vào mới nhận. Lọ dầu gió xanh nhỏ xíu, nắp vặn đã mòn ren. Và cái gối ôm dài, lúc nào cũng bị đá xuống chân giường rồi lại kéo lên.

Năm thứ. Mình ngủ cạnh chúng suốt mấy năm mà chưa lần nào nhìn chúng như những thứ đang làm gì đó với giờ đi ngủ của mình. Mình là Thư, hai mươi chín tuổi, dạy lớp mầm non. Tối nào về tới nhà giọng cũng khản, đầu vẫn còn tiếng mười tám đứa trẻ nói cùng lúc. Nằm xuống, tay mình đã biết đường tới từng món trước khi đầu kịp nghĩ.

Bài này đi qua từng món một, kể mình làm gì với nó, chỗ nào mình vấp, và một việc nhỏ rất ngắn gắn với món đó. Không cần mua gì. Chỉ cần những thứ đang có ở đầu giường.

Nói trước: đây không phải là chuyện dọn phòng cho gọn đẹp, cũng không phải chuyện lối sống tối giản. Giường của mình vẫn lộn xộn, và cái gối ôm vẫn bị đá xuống. Thứ mình quan tâm là tay mình làm gì trong mười phút cuối của ngày, vì tay thường làm trước, đầu nghĩ sau.

Năm món quen tay, và việc nhỏ mình gắn với từng món

Chiếc đồng hồ báo thức kim dạ quang

Một giờ mười. Mình quờ tay, xoay chiếc đồng hồ lại cho kim dạ quang hiện lên màu xanh nhạt, rồi nằm đếm: còn sáu tiếng, nếu ngủ ngay. Còn năm tiếng rưỡi, nếu ngủ sau nửa giờ nữa. Còn năm tiếng, nếu...

Mình từng nghĩ mình xem giờ để biết mình đã thức bao lâu. Không phải. Cái mình làm là làm toán: còn bao nhiêu tiếng ngủ được thì sáng mai đứng lớp mới ổn. Mười tám đứa nhỏ bảy giờ rưỡi đã ở cổng, không đứa nào chờ cô ngủ đủ.

Câu giải thích dễ nhất: mình lo nên cứ xem giờ. Nhưng nhìn kỹ hơn, mỗi lần xoay đồng hồ là một lần con số nhỏ đi, và mình thấy mình đang thua một bài toán mà chưa ai đưa đề. Cái kim không báo mình đang thức. Nó báo mình đang thiếu, và mình tin nó hơn tin chính mình.

Giờ mình đặt báo thức xong thì quay mặt đồng hồ vào tường, rồi đặt bàn tay lên lưng nó một nhịp, như bảo "việc canh giờ giao cho cậu rồi". Mười lăm giây.

Đêm đầu mình xoay lại xem ba lần. Sau một tuần có người thấy bớt thò tay, có người vẫn xoay vào xem. Mình thuộc nhóm hai, nhưng xoay chậm hơn trước.

Có hôm mình quyết liệt hơn, tháo luôn pin hoặc tắt báo thức cho "hết cám dỗ", rồi lại nằm lo ngủ quên, thế là thức canh còn mệt hơn. Nghe dứt khoát nên dễ cuốn. Nhưng báo thức vẫn phải chạy. Thứ cần bỏ chỉ là việc nhìn.

Quyển tiểu thuyết gấp góc

Mười một giờ kém mười, mình bảo "đọc một chương thôi". Mười hai giờ mười, mình vẫn ở chương ba mươi lăm, mắt cay, tay còn lật.

Chương này nữa thôi.

Mai bảy giờ dậy rồi đó.

Chương này nữa thôi mà.

Mình tưởng mình mê truyện. Tưởng thế thì dễ giải quyết: truyện hay quá nên không dừng được. Nhưng cái đang kéo mình không phải cốt truyện. Mình sợ cảnh dừng giữa chừng, như bỏ lại một việc dở. Cả ngày dạy học toàn là việc dở: đứa này chưa ăn xong, đứa kia khóc chưa dỗ xong. Tới tối mình muốn có một thứ xong trọn vẹn, và chương sách là thứ duy nhất có điểm dừng rõ ràng, nên mình cứ chạy theo điểm dừng kế tiếp mà quên mất mình đang tìm gì.

Giờ mình chọn trước một chỗ dừng, thường là cuối trang đang mở, rồi gập góc hoặc đặt tấm thẻ vào đúng đó, kể cả khi đang giữa câu. Xong thì để cuốn sách nằm trên ngực một lúc trước khi cất đi.

Lần đầu mình ngứa ngáy khó chịu, như bỏ bữa giữa chừng. Sau tuần đầu có người thấy ngứa ngáy nhẹ dần, có người thấy nó nặng hơn vài tối rồi mới đỡ. Cái "đỡ" đó mình không hứa được.

Mình cũng hay tự hứa "hết chương này thì dừng", và chương nào cũng dài hơn mình tưởng. Chữ "chương" nghe như có ranh giới, mà ranh giới đó do tác giả đặt, không phải do mình. Dừng ở trang cho chắc, vì trang thì nhìn là biết hết.

Cái remote máy lạnh pin yếu

Hai mươi sáu độ. Nóng. Hai mươi lăm. Lạnh. Hai mươi sáu. Mỗi lần bấm là một tiếng bíp, và mỗi tiếng bíp là một lần đầu mình tỉnh thêm một chút.

Mình từng nghĩ mình là người "khó chịu với nhiệt độ", tức vấn đề nằm ở căn phòng. Nhưng đêm nọ mình bỏ remote ra xa, cứ để nguyên hai mươi sáu, và nằm chịu. Mười lăm phút sau mình vẫn thấy hơi nóng, rồi lúc nào không để ý, hết nóng. Cái bấm remote hoá ra không chỉnh phòng, nó chỉnh cảm giác "mình chưa yên tâm". Mỗi lần bấm là một lần mình tự trấn an rằng mình đang xử lý.

Giờ mình chỉnh một lần, rồi đặt remote ra chỗ không với được từ chỗ nằm, hoặc úp nó xuống mặt tủ phía xa. Mười lăm phút đầu không chỉnh lại. Hết mười lăm phút mà vẫn khó chịu thì chỉnh thêm một lần, rồi lại mười lăm phút.

Lần đầu mười lăm phút dài như nửa tiếng. Sau một tuần, có người thấy mình bấm ít hẳn, có người chỉ bớt đi một hai lần. Mình ở nhóm sau.

Có tối mình đi quá xa theo hướng ngược lại: nhịn tới sáng dù nóng hoặc lạnh tới khó chịu, vì nghĩ đó là "luyện kiên nhẫn". Nghe giống tu tập nên dễ bị cuốn. Nhưng chịu đựng không phải việc ở đây. Nếu người nói rõ ràng thì cứ chỉnh, chỉ đừng chỉnh vì thói quen hai phút một lần.

Lọ dầu gió xanh nhỏ xíu

Ba mươi giây. Mình mở nắp, đưa lên cách mũi một gang tay, ngửi một hơi, đóng nắp lại. Mùi bạc hà xộc lên, hơi cay, quen như mùi của bà ngoại. Rồi cất.

Mình không bôi gì cả, và nếu mùi này làm bạn khó chịu hay cay mắt thì bỏ món này đi, nhiều người không hợp. Chuyện ở đây không phải tác dụng của dầu. Là mùi đó đã gắn với chiều chiều ở nhà ngoại từ hồi mình còn nhỏ, và đó là mùi báo "hết ngày rồi".

Cái ai cũng nói được: mùi thơm giúp thư giãn. Câu đó mình không dám khẳng định. Điều mình thấy thật hơn là: một mùi lặp lại đúng chỗ, đúng giờ, thành dấu chấm hết cho một câu. Hôm nào quên mùi, mình thấy ngày chưa có dấu chấm.

Bạn có thể chọn một thứ có mùi quen với riêng mình, không nhất thiết dầu gió: xà phòng, lọ kem tay, vỏ cam. Chỉ ngửi ba mươi giây vào cùng một giờ mỗi tối, rồi cất.

Lần đầu mình chỉ thấy mình đang ngửi một lọ dầu. Một tuần sau có người thấy mùi bắt đầu "báo giờ", có người chưa thấy gì, và có người phải lâu hơn nhiều.

Có một giai đoạn mình đổi mùi mỗi tối, oải hương rồi gỗ đàn rồi hoa nhài, đi tìm "mùi thần". Việc đó giống một cuộc săn nên hấp dẫn. Nhưng thứ gắn với giờ ngủ là sự lặp lại, không phải loại mùi. Chọn một thứ rồi giữ.

Chiếc gối ôm dài hay bị đá xuống chân giường

Mình đá nó xuống lúc nóng, kéo nó lên lúc lạnh. Một đêm mình đếm được năm lần.

Lý do dễ thấy: mình ngủ không yên. Nhưng nhìn thêm, chiếc gối ôm là thứ duy nhất trên giường mình đòi hỏi. Mình bắt nó ở đúng chỗ, đúng tư thế, và mỗi lần nó lệch mình lại phải nhấc người lên sửa. Mình đang trả lương cho một thứ không đi làm.

Trước khi nằm xuống hẳn, mình đặt gối ôm vào chỗ nào cũng được, rồi để một tay lên đó, không xê dịch. Chỉ để ý sức nặng của tay mình trên gối, vài hơi thở, chừng một phút. Nếu tối đó nó bị đá ra, để nó bị đá, sáng hôm sau gối vẫn là gối.

Lần đầu mình thấy buồn cười vì đang canh một cái gối. Một tuần sau có người thôi sửa nó, có người vẫn sửa nhưng không bực.

Một đêm mình thử tám kiểu ôm gối liền nhau mà vẫn thấy chưa vừa, vì lúc nào cũng tưởng chỉnh thêm chút nữa là xong. Không có kiểu hoàn hảo nào đâu. Chỉ cần một kiểu đủ dùng trong năm phút đầu.

Nếu không có đủ năm món, hay bạn không dùng món nào trong số này, thì chọn bất kỳ ba thứ đang nằm gần tay, và tìm cho mỗi thứ một việc nhỏ như trên. Cái cần giữ là mỗi việc làm chậm đúng một lần, còn món nào thì không quan trọng.

Mình khuyên chọn một món thôi trong tuần đầu, đừng làm cả năm. Làm cả năm là biến giờ ngủ thành một danh sách phải hoàn thành, mà danh sách thì đúng là thứ khiến đầu bận thêm.

Nếu thử rồi mà không được

Mình làm theo đúng từng món, tuần đầu có vài tối khá hơn, rồi tới một tuần mọi thứ như cũ. Có hai lý do hay gặp mà mình tự thấy.

Một: mình làm xong từng việc như tick danh sách rồi nằm chờ ngủ. Việc nhỏ biến thành thủ tục, chờ đủ năm thủ tục là ngủ, mà ngủ không đến theo lệnh. Cách đi tiếp là bỏ bớt, chỉ giữ đúng một việc mình thấy dễ chịu nhất, và làm nó mà không đợi gì.

Hai: có tối thứ đang giữ mình thức không nằm trong tầm tay. Đó là chuyện ngày mai, một cuộc gọi chưa gọi, một lời chưa nói. Khi ấy làm gì với cái đồng hồ cũng không đủ. Hôm nào vậy thì viết chuyện đó ra, hoặc nói với một người, rồi hãy quay lại giường. Mình hay đọc lại viết ba dòng trước khi tắt đèn vào những tối như thế.

Và nếu mất ngủ kéo dài vài tuần, ban ngày mệt nhiều, người nhà thấy bạn ngáy to hoặc ngừng thở, hay buồn lo kéo dài, thì bạn nên gặp bác sĩ. Mấy việc nhỏ ở đây là chuyện của đôi tay lúc cuối ngày, không phải thuốc, và không thay được việc đi khám.

Nếu bạn muốn thêm một hướng nữa cho phần tay, thiền buông lòng bàn tay trước khi ngủ đi sâu vào đúng chỗ tay gồng cả ngày.

Tối qua mình quay mặt đồng hồ vào tường. Lưng nó chạm lòng bàn tay, hơi lạnh, và tay mình dừng lại một chút ở đó.

Rồi đèn tắt.