Năm câu hỏi viết ở mặt sau tờ lịch, trước khi bóc sang ngày mới

Tờ lịch bloc ngoài hành lang vẫn ghi thứ Năm, trong khi hôm nay đã là thứ Sáu.

Ba mình giữ thói quen đó từ trước khi mình biết đọc. Tờ lịch dày ghim trên tường, mỗi sáng bóc một tờ, nghe một tiếng soạt rất khẽ. Sáng nay mình đứng trước nó, một tay cầm ly nước, tay kia dừng lại ở góc giấy cuộn vào. Chưa bóc. Cái gì đó cứ giữ mình lại ở thứ Năm.

Mình không biết đó là gì, cho tới khi thử một việc: lật mặt sau tờ lịch của hôm qua lên, và viết vài dòng vào đó trước khi bóc đi.

Bài này là năm câu hỏi mình viết ở mặt sau tờ giấy ấy. Bạn không cần có lịch bloc. Một mảnh giấy nhớ, mặt sau một tờ hóa đơn, trang cuối cuốn sổ đều được. Chỉ cần là thứ bạn sẵn lòng vứt đi sau khi viết xong.

Đây không phải là một cuốn nhật ký phải giữ, cũng không phải bản tự kiểm điểm cuối ngày đặt vào buổi sáng. Không ai đọc, kể cả bạn của ngày mai. Viết xong thì bóc, vo lại, bỏ vào thùng rác. Cái cần là việc viết, không phải tờ giấy.

Vì sao hôm qua cứ dính vào sáng nay?

Sáu giờ mười. Mình đứng ngoài hành lang, nghe tiếng ba mở nắp ấm trong bếp, ánh sáng xanh nhạt xuyên qua ô thoáng, và tờ lịch thứ Năm vẫn còn đó. Trên giấy in số năm to màu đỏ, bên dưới là dòng chữ nhỏ về tiết khí mà mình chưa bao giờ đọc.

Mình hay nghĩ rằng mình giữ hôm qua vì tiếc. Tiếc một ngày chưa làm hết, tiếc một câu chưa nói. Cũng có thể đúng. Nhưng nếu dừng ở đó, thì cách chữa duy nhất là "thôi đừng tiếc nữa", và câu đó chưa giúp được ai.

Điều mình thấy sau mấy sáng là khác. Hôm qua không dính vào sáng nay vì mình tiếc nó. Nó dính vì mình chưa cho nó một chỗ để nằm. Một việc đã xong mà chưa ai nhận, một câu trả lời chưa gửi, một cái nhíu mày ở chỗ làm. Chúng không có chỗ đặt, nên mình mang chúng đi qua đêm như người cầm túi đồ mà không biết để đâu. Viết ra là cho chúng một chỗ. Không để giải quyết, chỉ để đặt xuống.

Lúc ngồi viết sáng thứ Sáu đó, mình nghĩ chắc sẽ chẳng có gì để viết. Rồi mình viết một câu, và câu đó kéo theo câu thứ hai.

"Hôm qua có việc nhỏ nào mình đã làm xong mà không ai ghi nhận?"

Gợi ý: chuyện nhỏ thôi. Gửi được một cái email khó, rót nước cho người ngồi bên, dậy được dù chỉ muốn nằm. Nếu thật sự không nghĩ ra gì, viết "không nghĩ ra" cũng là một câu trả lời.

"Có điều gì hôm qua mình còn mang theo sang sáng nay?"

Gợi ý: có thể là một lời nói, một cái nhìn, một việc chưa làm. Không cần nói nó đúng hay sai. Chỉ gọi tên.

Lần đầu, nhiều người ngồi nhìn tờ giấy một lúc lâu mà không viết được chữ nào. Có người viết một câu rồi dừng. Cũng có người viết liền mạch một mặt giấy. Sau chừng một tuần, một số người kể rằng họ bắt đầu để ý chuyện nhỏ xảy ra trong ngày, vì biết sáng mai sẽ có chỗ để viết. Cũng có người thấy mình viết lặp lại một câu mỗi sáng, và thôi. Cách để biết mình làm đúng không phải là cảm thấy nhẹ, mà là bạn viết xong thì bóc được tờ lịch.

Ngày bận, chỉ cần câu một. Một việc nhỏ hôm qua, một dòng, rồi bóc.

Có một thói mình mắc rất sớm: biến hai câu này thành bản kiểm điểm. "Hôm qua mình đã không làm được việc A, đã lỡ lời với B." Nó hấp dẫn vì nghe như đang trung thực với bản thân, và trung thực thì có vẻ tốt. Nhưng khi tờ giấy thành bảng điểm, mình đóng sầm lại trước khi viết được câu thứ hai. Nếu thấy mình viết ra một danh sách lỗi, dừng lại, đổi sang câu một: việc nào hôm qua đã xong. Rồi mới quay về câu hai, với cùng một giọng viết mà bạn dùng để ghi chú cho người khác.

Còn hôm nay thì mình cầm gì?

— Bóc lịch chưa con?

— Dạ chưa, con còn viết.

— Viết gì mà viết lên tờ lịch?

— Dạ, mấy chuyện nhỏ thôi ba.

Ba mình gật đầu, đi ra phòng khách. Ông không hỏi thêm, và mình nhận ra mình đã nói "mấy chuyện nhỏ thôi" theo kiểu quen miệng, để khỏi phải giải thích. Nhưng chuyện nhỏ hóa ra là chỗ mình dễ đánh rơi nhất.

Ba câu sau không nhìn lại nữa, mà nhìn tới. Làm trước rồi đọc gợi ý:

"Sáng nay chỗ nào trong người mình thấy nhẹ nhất, chỗ nào thấy nặng nhất?"

Gợi ý: không cần giải thích vì sao. Có thể là "vai nặng, bàn tay nhẹ". Có thể là "không biết". Chỉ cần dừng một lúc để hỏi.

"Việc đầu tiên hôm nay mình muốn làm cho đúng là việc gì?"

Gợi ý: một việc thôi, không phải danh sách. Việc mà nếu làm xong thì ngày hôm nay đã có một chỗ để tựa vào.

"Có việc nào hôm nay mình chỉ cần làm vừa đủ?"

Gợi ý: chọn một việc mình hay làm quá tay. Nói nhẹ nhàng với nó: hôm nay vừa đủ thôi.

Cái ngồi nhìn tờ giấy ở ba câu này khác hai câu đầu. Hai câu đầu là đặt xuống, ba câu sau là chọn. Và chọn thì khó hơn, vì chọn một thứ là bỏ những thứ còn lại. Mình ngồi lâu nhất ở câu năm. Nhiều năm mình làm gì cũng muốn làm tốt nhất, và câu "vừa đủ" nghe như đang đầu hàng.

Điều mình thấy sau vài sáng là khác. "Vừa đủ" không phải bỏ cuộc. Nó là biết một việc đáng bao nhiêu sức. Một email báo cáo không cần viết lại ba lần. Một bữa cơm trưa không cần nấu ba món. Mình chưa làm được trọn vẹn, nhưng viết nó ra tờ giấy mỗi sáng khiến nó khó trốn hơn.

Lần đầu viết ba câu này, có người thấy khó vì muốn chọn đúng. Có người viết nhanh rồi quên. Sau một tuần, một số người kể là họ nhớ việc "vừa đủ" suốt ngày, cũng có người chỉ nhớ việc đầu tiên. Cả hai đều ổn. Cách biết mình làm đúng là buổi tối, bạn nhớ được việc đầu tiên đó đã làm hay chưa, chỉ nhớ, không chấm điểm.

Ngày bận, chỉ cần câu bốn, một việc đầu tiên.

Chỗ mình hay trượt ở phần này: viết một danh sách dài thay vì một việc. Nghe hợp lý vì danh sách cho cảm giác kiểm soát. Nhưng danh sách mười việc là mười chỗ để thấy mình chưa đủ trước khi ngày bắt đầu. Một việc thôi. Nếu thấy muốn viết thêm, viết ở tờ khác, và bỏ tờ đó đi.

Nếu viết rồi mà thấy chẳng khác gì

Chuyện này thường xảy ra.

Lý do thứ nhất: bạn viết như làm bài tập. Câu hỏi nào cũng trả lời cho đúng, cho đẹp, và tờ giấy thành bài kiểm tra. Đổi sang viết bằng giọng nói chuyện: như đang nhắn một câu cho người thân. Hoặc viết bằng bút khác, tay khác, chữ xấu hơn cũng được.

Lý do thứ hai: sáng đó bạn không muốn viết, và ép mình viết. Có sáng mình ngồi, cầm bút, mà chẳng muốn gì. Hôm ấy mình viết một chữ thôi: "mệt". Rồi bóc. Một chữ cũng là cho nó một chỗ. Nếu cả tuần không muốn viết thì nghỉ, tờ lịch vẫn tự bóc được mỗi sáng.

Và nếu viết kiểu này không hợp, viết ba dòng trước khi tắt đèn làm đúng việc ấy vào cuối ngày, còn bảy câu hỏi chánh niệm cuối ngày mở ra nhiều chỗ hơn. Còn nếu thích ngồi hơn viết, thiền 5 phút mỗi sáng vẫn ở đó. Nếu thấy những điều mình viết nặng nề kéo dài nhiều ngày, nói với một người có chuyên môn là việc đáng làm.

Mong sáng mai bạn bóc tờ lịch bằng một tay nhẹ.

Sau khi đã viết xong.