Năm buổi sáng thức dậy không ở nhà mình, và chỗ để ngồi yên

Lần cuối bạn thức dậy ở một chỗ không phải nhà mình là khi nào? Mở mắt ra, mất hai giây mới nhớ mình đang ở đâu. Trần nhà lạ. Tiếng lạ. Cái gối có mùi bột giặt khác.

Những sáng như vậy, người quen ngồi thiền buổi sáng thường bỏ luôn. Không có cái ghế quen, không có góc cửa sổ, không có giờ giấc của mình. Họ tự hẹn: về nhà rồi ngồi lại. Và nhiều khi về nhà rồi cũng không ngồi lại, vì đã đứt mất mấy hôm.

Bài này đi qua năm buổi sáng xa nhà hay gặp, mỗi buổi một cách ngồi yên được vài hơi thở. Không cần làm đủ cả năm. Chọn cái nào giống chỗ bạn sắp tới.

Trước hết, những cách dưới đây không phải để giữ "chuỗi ngày thiền" cho khỏi đứt. Đứt cũng không sao. Chúng cũng không thay được buổi ngồi đầy đủ ở nhà. Chúng chỉ là một phiên bản gọn hơn, mang theo được.

Lý do người ta bỏ ngồi khi xa nhà nghe thì đơn giản: chỗ lạ không yên. Nhưng nhiều buổi sáng ở nhà cũng đâu có yên, hàng xóm vẫn mở loa, xe vẫn bóp còi. Cái thật sự mất đi khi xa nhà là mấy thứ mình tựa vào mà không biết mình đang tựa: cái ghế, cái giờ, cái tách trà. Buổi ngồi dựa vào chúng nhiều hơn mình tưởng. Nên khi đi xa, thứ cần mang theo không phải một chỗ yên, mà là một buổi ngồi đủ gọn để không cần tựa vào gì.

Đây là bản gốc, rất ngắn, dùng được ở mọi chỗ bên dưới. Lần đầu làm, bạn sẽ thấy ba hơi thở ít tới mức không đáng gọi là thiền. Sau vài chuyến đi, nhiều người thấy một điều khác: buổi sáng ở chỗ lạ bớt cái cảm giác chơi vơi lúc vừa mở mắt. Cũng có người không thấy gì khác. Cả hai đều được.

Khi ngủ nhờ nhà người khác

Sáng ngày giỗ ở nhà nội dưới quê

Bốn giờ sáng, gà nhà hàng xóm đã gáy, dưới bếp có tiếng dao thớt, mùi khói rơm bay lên tận buồng. Cả nhà dậy hết để chuẩn bị mâm cỗ. Bạn nằm trên tấm phản gỗ, biết mình nên dậy, nhưng chưa có ai gọi.

Đây là buổi sáng khó ngồi nhất, vì ở nhà người khác, ngồi yên trông giống như lười. Cách mình thấy dùng được: ra hiên, ngồi trên bậc thềm, nhìn ra sân trong lúc trời còn tối. Không cần tư thế gì. Nghe tiếng chổi tre ai đó quét sân, tiếng nồi nhôm va nhau dưới bếp. Ba hơi thở thôi, rồi xuống bếp phụ.

Bà nội đi ngang, hỏi:

"Dậy sớm vậy con, vô ngủ thêm đi."

"Con ngồi chút cho tỉnh rồi xuống phụ bà."

Không ai thấy lạ. Ngồi trên thềm lúc sáng sớm ở quê vốn là chuyện bình thường. Chỉ là lần này bạn biết mình đang ngồi.

Ngủ nhờ phòng trọ của bạn

Nệm trải dưới sàn, bạn của bạn còn ngủ trên giường, tiếng quạt máy quay đều. Ngồi dậy thì sợ làm bạn thức. Ra ngoài thì không biết cửa khoá thế nào.

Không cần ngồi dậy. Nằm nguyên đó, mắt mở, nhìn lên trần, làm đúng ba bước của bài gốc. Nằm vẫn là một tư thế, miễn là bạn không trượt lại vào giấc ngủ. Bài thiền sáng trên giường có vài cách giữ cho mình tỉnh khi chưa rời chăn, dùng được cả trên một tấm nệm mượn.

Khi đang trên đường

Xe giường nằm tới bến lúc trời chưa sáng

Xe khách thả bạn xuống bến lúc bốn giờ rưỡi. Người đón chưa tới. Quán nước đầu bến mới nhóm bếp, mùi than và mùi cà phê phin. Bạn ngồi trên ghế nhựa, ba lô kẹp giữa hai chân, người còn ê ẩm vì nằm co trên xe cả đêm.

Đây là chỗ hợp để ngồi hơn bạn nghĩ, vì đằng nào bạn cũng phải ngồi đợi. Giữ mắt mở, giữ đồ trong tầm tay. Thay vì lướt điện thoại cho hết giờ đợi, dùng bài gốc, rồi thêm một bước: để ý cái mỏi trong người, chỗ nào ê nhất, vai hay thắt lưng, và chỉ để ý thôi.

Nếu người đón còn lâu, đi chậm vài vòng quanh bến cũng được. Bài thiền hơi thở đi bộ có cách ghép bước chân với hơi thở, hợp với lúc người đang cứng đơ cần cử động.

Phòng khách sạn khi đi công tác

Máy lạnh ù ù, rèm dày tới mức không biết bên ngoài đã sáng chưa. Điện thoại báo sáu giờ. Chín giờ phải gặp khách. Chưa mở mắt hẳn đã nghĩ tới bài trình bày.

Kéo rèm ra trước tiên. Ánh sáng của một thành phố lạ là thứ đầu tiên để gọi tên. Rồi ngồi ở mép giường, hai bàn chân chạm thảm. Nghe tiếng xe ở dưới đường, tiếng xe đẩy dọn phòng ngoài hành lang. Cái hay của phòng khách sạn là không ai cần bạn trong mười phút này. Đó là thứ hiếm.

Chỗ dễ hỏng ở đây là mở laptop xem lại bài trình bày "cho chắc" trước khi làm gì khác. Nó hấp dẫn vì nghe có trách nhiệm. Nhưng xem lại lúc vừa tỉnh thường chỉ làm mình lo hơn, chứ không làm bài tốt hơn. Ngồi trước, rồi xem.

Khi đang ở cạnh người cần mình

Ngủ ghế xếp cạnh giường người nhà

Có những buổi sáng bạn thức dậy trên một chiếc ghế xếp, cổ mỏi, cạnh giường của một người thân đang nằm viện. Hành lang có tiếng bước chân, tiếng xe đẩy, mùi nước lau sàn. Người nhà còn ngủ.

Buổi sáng này không cần thêm gì cả, kể cả thiền. Nếu muốn, ngồi yên trên chiếc ghế đó, nhìn người thân đang ngủ, và thở ra dài ba lần. Không để thấy nhẹ hơn. Chỉ để có ba hơi thở là của mình, trước một ngày mà phần lớn sẽ là của người khác.

Nếu ba hơi thở cũng thấy quá sức, thì bỏ qua. Có những sáng chỉ cần có mặt ở đó là đủ.

Nếu ở chỗ lạ mà vẫn không ngồi được

Lý do hay gặp thứ nhất là cố tìm một chỗ giống như ở nhà. Đi lòng vòng tìm một góc yên, một cái ghế giống ghế nhà, một giờ giống giờ nhà. Không có thì bỏ. Thay vào đó, chọn chỗ ngay nơi bạn vừa mở mắt. Bài gốc không cần chỗ nào đặc biệt, chỉ cần chỗ bạn đang ở. Nếu lo tư thế ở chỗ lạ không đúng, bài ngồi thế nào cũng được, trừ một kiểu nói rõ chuyện đó hơn.

Lý do thứ hai là xấu hổ. Ngồi yên nhắm mắt ở nhà người khác, ở bến xe, trông kỳ. Cách gỡ đơn giản: đừng nhắm mắt. Mở mắt mà ngồi thì ai nhìn cũng chỉ thấy một người đang ngồi đợi, không có gì để giải thích.

Còn nếu chuyến đi quá dày, quá mệt, mà bạn không muốn ngồi chút nào, thì không ngồi. Về nhà ngồi lại từ buổi đầu, như chưa có gì đứt.

Chuyến đi tới, khi mở mắt ra ở một chỗ lạ, thử dành hai giây đầu tiên để nhớ ra mình đang ở đâu, thay vì nhớ ra mình phải làm gì.

Chỗ đó cũng là một buổi sáng.