Hứa đi ngủ lúc mười một giờ, một giờ sáng vẫn lướt: bảy câu hỏi để viết tay

Năm phút nữa thôi.

Câu này mình nói lúc mười một giờ hai mươi, và nó cũng là câu mình nói lúc mười hai giờ năm mươi.

Một giờ kém hai phút. Ngón cái của mình kéo màn hình lên: một clip nấu ăn, rồi một clip ai đó sắp lại cái tủ quần áo, rồi một đoạn phỏng vấn mà mình không nhớ vì sao đã bấm vào. Ly cà phê sữa đá chiều nay vẫn còn đọng ở đáy cốc, đá đã tan hết. Mình nằm nghiêng, tay phải tê vì đỡ điện thoại, và vẫn chưa thấy mình muốn ngủ.

Nếu bạn từng hứa với mình lúc mười một giờ, rồi nhìn đồng hồ lúc một giờ và thấy có gì đó tụt xuống trong bụng, bạn không đơn độc và cũng không lười. Mình 27 tuổi, làm thiết kế ở một công ty nhỏ, và viết bài này sau nhiều tuần như thế.

Bài này không đưa lời khuyên đi ngủ sớm. Nó đưa bảy câu hỏi để viết tay, mỗi câu một dòng, để nhìn xem khoảng thức ấy đang chứa gì.

Đây không phải bài dạy đi ngủ sớm

Mình đoán bạn đã nghe đủ rồi: tắt điện thoại đúng giờ, đặt báo thức nhắc đi ngủ, bỏ hẳn mạng xã hội. Có người làm được. Mình thì mỗi lần làm vậy là một lần thấy mình thất bại thêm.

Bài này cũng không coi chiếc điện thoại là thủ phạm, và không coi một giờ sáng là giờ cần xoá đi. Đó là một giờ có thật của một ngày dài, có lẽ là giờ duy nhất không ai đòi gì ở mình. Việc ở đây chỉ là hỏi cho rõ: mình đang làm gì trong đó, và đang chờ gì.

Mười một giờ mình hứa, sao một giờ mình vẫn ở đây?

Mười một giờ năm phút, mình gập laptop. Rửa mặt, đặt sạc điện thoại ở đầu giường, kéo chăn lên tới ngực. Lúc đó mình hoàn toàn nghiêm túc. Mười một giờ hai mươi, tay đã với điện thoại, "xem cái thông báo thôi".

Cách giải thích dễ nhất là mình yếu ý chí, hay điện thoại thiết kế để giữ chân người ta. Có thể đúng. Nhưng nếu chỉ vậy thì mình cũng sẽ lướt như thế lúc mười giờ sáng ở chỗ làm, mà không.

Chỗ nằm sâu hơn: lúc mười một giờ, đi ngủ nghĩa là chấm hết một ngày mà mình chưa sống phần nào cho riêng mình. Cả ngày là họp, duyệt file, nhắn lại khách, ăn cơm hộp. Gập laptop xong thì ngày cũng gập. Cái tay với điện thoại không đang tìm clip. Nó đang xin thêm một chút ngày nữa, kiểu xin thêm một chén cơm khi đã ăn no.

Cho nên cách viết dưới đây không bắt đầu từ "vì sao mình không ngủ", mà từ "đêm qua thực sự diễn ra thế nào".

Câu một: Hôm qua mình định đi ngủ lúc mấy giờ, và thật sự đặt lưng xuống lúc mấy giờ? Gợi ý: chỉ cần hai con số, không cần giải thích.

Câu hai: Giữa hai con số đó, mình đã xem hoặc làm những gì? Gợi ý: liệt kê như ghi hoá đơn, không bình luận.

Câu ba: Trong số đó, có cái nào mình thật sự thích không? Gợi ý: một clip, một dòng bình luận, một tấm ảnh. Nếu không có cái nào, viết "không có", vậy cũng là câu trả lời.

Câu bốn: Lúc gập laptop, trong người mình có cảm giác gì? Gợi ý: mệt, trống, nhẹ, hơi cô đơn, chưa muốn dừng. Gọi tên một chữ là đủ.

Tối đầu tiên, ở câu bốn mình viết đúng một chữ: "mệt". Hôm sau mình viết "mệt", gạch đi, viết lại "trống". Chữ bị gạch vẫn đọc được, và mình để nguyên, vì cả hai đều đúng, chỉ một chữ nằm sâu hơn chữ kia.

Cách biết mình làm đúng là câu trả lời ngắn, cụ thể, giống ghi chép hơn là tự bào chữa. Lần đầu nhiều người thấy lạ khi viết ra hai con số, nhất là khi khoảng cách hơn một tiếng, và có người thấy nhói ở câu ba. Sau khoảng một tuần, có người thấy mình biết trước hôm nay sẽ lướt vào lúc nào. Cũng có người thấy các trang giấy cứ giống nhau, và vẫn lướt như cũ.

Đêm quá mệt thì chỉ viết câu một và câu bốn, bốn dòng, hai phút.

Mình hay biến trang giấy thành bản cam kết: "Từ mai mười một giờ là tắt máy". Giấy trắng trước mặt gợi ra lời hứa, và hứa xong mình thấy nhẹ cả đêm. Nhưng nhẹ đó mượn của ngày mai, và lời hứa nối thêm cho đống những lời hứa cũ. Thay vào đó chỉ viết cái đang là, không viết cái sẽ. Nếu bạn muốn một dạng ngắn hơn để cầm bút trước khi tắt đèn, viết ba dòng trước khi tắt đèn làm việc ấy nhẹ hơn.

Viết ra rồi, một giờ sáng có khác đi không?

Bao lâu rồi bạn chưa viết tay quá ba dòng liền?

Tối thứ tư mình ngồi ở bàn ăn, cuốn sổ mở sẵn, cây bút bi hết mực một lần phải vẩy. Bên ngoài cửa sổ, tiếng xe máy chạy ngang rồi tắt dần. Mình viết câu một: hứa mười một giờ, nằm xuống thật là mười một giờ bốn mươi, chạm vào điện thoại mười một giờ bốn mươi mốt, thả xuống một giờ hai mươi. Nhìn hai con số, mình ngồi im một lúc.

— Hai tiếng, thật hả?

— Thật. Mình đang thành thật với mình đó.

Hai câu đó cùng một người nói, và câu sau nghe lạ hơn câu trước.

Nghĩ nhanh thì cho rằng viết ra là để tự tố cáo mình lướt quá nhiều. Nhưng khi đi hết bốn câu đầu, cái hiện ra không phải số giờ mà là câu trả lời ở câu bốn: lúc gập laptop, mình thấy trống. Mình chưa muốn dừng vì mình chưa có phần nào của ngày dành cho mình. Điện thoại chỉ là chỗ dễ nhất để xin phần đó. Nên ba câu cuối đi xuống thêm một bậc, vào chỗ mình đang chờ.

Câu năm: Nếu một giờ sáng thật sự là giờ của riêng mình, mình muốn dùng nó để làm gì mà ban ngày không có chỗ? Gợi ý: có thể là không làm gì, có thể là gọi cho ai đó, có thể là ngồi một mình.

Câu sáu: Phần nào của hôm nay chưa được ai nghe, kể cả mình? Gợi ý: một câu nói bị cắt ngang, một cảm giác chưa gọi tên.

Câu bảy: Có việc nào chừng mười phút, vào ban ngày, chứa được một phần của điều mình vừa viết? Gợi ý: đi bộ quanh khu nhà, ăn trưa không mở điện thoại, nghe một bài hát từ đầu tới cuối.

Lần đầu, câu năm làm nhiều người ngồi nhìn trang giấy khá lâu, và có người chỉ viết được một dòng. Đó là bình thường. Sau một tuần, có người thấy đã có thứ gì để làm vào mười hai giờ trưa thay cho lướt. Có người chưa thấy gì, và câu hỏi vẫn mở.

Hôm bận thì chỉ làm câu năm, một dòng, đứng cũng được.

Phần này mình hay trượt vào việc đọc lại và chấm điểm: "Mình viết dở quá", "câu này sến". Mình quen soi sản phẩm của mình như soi file thiết kế, nên tay tự chấm. Thay vào đó, gập sổ, để qua đêm. Đọc lại khi nào thấy tò mò, không phải khi muốn sửa. Và nếu bạn muốn nối việc này với chuyện chiếc điện thoại trên giường, bài về tắt màn hình ba mươi phút trước giờ ngủ có một lối đi khác.

Nếu viết rồi mà một giờ sáng vẫn như cũ

Có hai lý do hay gặp. Thứ nhất, bạn viết khi đã nằm trên giường, đã mệt, và cuốn sổ chỉ làm thêm một việc nữa phải xong. Chuyển giờ viết sang trước hoặc sau bữa tối, ngồi ở bàn, thường dễ hơn. Thứ hai, bảy câu hỏi nghe đúng mà chưa đủ gần, vì khoảng thức của bạn có hình dạng riêng: có thể bạn lướt vì chờ tin nhắn của một người, có thể vì việc ngày mai chưa gỡ. Khi đó đổi câu hỏi cho khớp: "Mình đang chờ tin nhắn của ai?" cũng là một câu hỏi thật.

Có một điều không thuộc về bài viết này. Nếu nhiều tuần liền bạn ngủ rất ít, ban ngày mệt lả hoặc khó làm việc, hoặc thấy buồn, lo kéo dài, hãy nói với một người thân và gặp bác sĩ. Cuốn sổ không thay việc đó.

Còn nếu viết không hợp với bạn thì cũng không sao. Có người nói chuyện thành tiếng với cái cây trên ban công thấy dễ hơn, có người vẽ.

Tối nay, nếu đồng hồ chỉ mười một giờ hai mươi, cứ để điện thoại úp xuống một lần xem sao, không cần hứa gì.

Cuốn sổ cứ nằm đó.