Bảy đêm, mỗi đêm đi chậm đoạn từ công tắc đèn tới giường

Mười bốn bước.

Đó là quãng từ công tắc đèn cạnh cửa tới mép giường trong căn phòng mình thuê. Mình đếm nó lần đầu vào một tối cuối tháng, tay còn mùi dầu nhớt chưa rửa sạch. Hai năm trước đó mình đi qua đoạn ấy mỗi đêm mà không biết nó dài bao nhiêu.

Nếu bạn cũng vậy thì không có gì lạ. Quãng đường ấy ngắn tới mức chẳng ai gọi nó là một chỗ. Người ta bật đèn, mắt đã dán vào màn hình, chân tự đi, lưng tự ngả xuống. Nằm xuống rồi mới thấy mình chưa hề có mặt ở đoạn vừa qua.

Bài này là bảy đêm, mỗi đêm một việc nhỏ làm trong đúng đoạn đường đó. Mỗi đêm chừng hai phút. Chỉ vậy thôi.

Bảy đêm này không phải là một nghi thức bảo đảm giấc ngủ. Mình không dám nói đi chậm thì nằm xuống sẽ ngủ sớm hơn; có đêm thấy vậy, có đêm không, và bài này không đứng ra hứa chuyện đó. Cũng không phải thiền đi bộ theo kiểu phải mang một dáng vẻ nào: không chắp tay, không cúi nhìn đất, không nhắm mắt. Và càng không phải đi cho mỏi chân. Đi chậm chỉ để có mặt ở một đoạn đường, không để tiêu bớt sức.

Vì sao đoạn đường ngắn nhất trong ngày lại là đoạn mình bỏ lỡ nhiều nhất?

Mười giờ bốn mươi đêm. Khoá cửa, quăng chùm chìa lên cái đĩa nhựa trên kệ giày, bật công tắc. Đèn tuýp nháy hai cái rồi sáng, ra màu trắng lạnh, kèm một tiếng ù rất nhỏ. Tay phải đã mở điện thoại: sáu tin trong nhóm Zalo của mấy anh em thợ, một tin báo sáng mai có quán ăn bị rò đường nước. Mắt đọc, chân đi. Mười bốn bước sau, mình ngồi phịch xuống giường với cái quần công trường chưa thay và màn hình còn sáng trong tay.

Cách giải thích dễ nhất là tại mệt nên đi vội cho tới giường. Cũng đúng, nhưng dừng ở đó thì lời khuyên duy nhất còn lại là "đi chậm thôi", một câu ai cũng nghe rồi ai cũng quên trước khi tới bước thứ ba.

Mình nghĩ nó khác một chút. Đoạn đường ấy không bị đi vội vì mệt. Nó bị đi vội vì đó là chỗ duy nhất trong buổi tối không có việc nào gắn vào. Không ai hỏi gì, không thứ gì phải làm cho xong. Mà chỗ nào không có việc thì đầu óc tự nhét việc vào: đọc tin, nhẩm giá công, tua lại câu mình lỡ nói với khách lúc ba giờ chiều. Đây chỉ là chuyện mình thấy ở chính mình. Nhưng mình ngờ rằng không phải người ta thiếu những lúc để chậm lại. Chỗ trống nào vừa hiện ra cũng bị lấp trước khi kịp nhận ra nó trống.

Cho nên việc cần làm không phải là ép mình chậm. Việc cần làm là đưa cho đoạn đường một việc nhỏ, nhỏ tới mức đầu óc không có lý do để cãi, và cụ thể tới mức đôi chân biết mình đang làm gì. Mỗi đêm một việc, vì làm một việc suốt bảy đêm thì sang đêm thứ ba nó đã thuộc lòng, mà thuộc lòng là lúc chân đi một mình còn đầu quay về với đống tin nhắn.

Vài luật trước khi bắt đầu. Luật nào cũng chỉ để mọi chuyện dễ hơn:

• Giữ một ngọn đèn sáng suốt đoạn đường, không đi trong bóng tối hoàn toàn.
• Mắt mở, nhìn như bình thường. Không có bước nào cần nhắm mắt.
• Chỉ đi trên sàn phẳng trong phòng. Đoạn đường có cầu thang, bậc thềm hay sàn đang ướt thì đổi chỗ khác.
• Thấy choáng hay loạng choạng thì ngồi xuống chỗ gần nhất, nghỉ rồi hãy tính tiếp.

Biết mình làm đúng không nằm ở chỗ thấy dễ chịu. Mấy đêm đầu thường chẳng thấy gì đặc biệt. Dấu hiệu duy nhất đáng tin là tới bước cuối cùng, ngồi xuống mép giường rồi, bạn còn nhớ được một điều đã xảy ra giữa đường: bàn chân đặt vào đâu, hay tay đang cầm gì. Nhớ được một điều là đủ.

Lần đầu thử, nhiều người thấy hai phút dài lạ lùng, và thấy mình hơi ngố khi đi chậm trong một căn phòng chẳng ai nhìn. Mình cũng vậy. Sang cuối tuần, có người thấy mười bốn bước ấy đã thành một chỗ riêng của mình, có người thấy vẫn như cũ. Nếu bạn là người thứ hai thì không sao, bài này không cần nó phải khác.

Bận tới mức đêm nào cũng gần mười hai giờ thì thu bảy việc về một: chỉ hai bước cuối trước mép giường, đi chậm lại. Chừng hai chục giây. Bản rút gọn này mới là bản dùng được vào những đêm cần nhất.

Dễ vấp nhất là biến đoạn đường thành một cuộc thi đi chậm. Nó hấp dẫn vì đi chậm trông giống thứ gì đó đang tiến bộ, và vì có đêm mình muốn biết ngay bài này có ăn thua không. Hậu quả thường là vừa đi vừa dò xem mình đã buồn ngủ hơn chưa, mà dò như vậy chính là nhét thêm một việc nữa vào chỗ trống. Thay vào đó, để câu hỏi ấy cho sáng hôm sau. Buổi tối chỉ cần làm đúng việc của đêm ấy, rồi thôi. Nếu hay cầm điện thoại đi suốt đoạn đường, điện thoại úp xuống rồi mà tai vẫn chờ tiếng rung là chuyện cùng họ, đáng đọc trước đêm thứ nhất.

Ba đêm đầu: bàn chân, bàn tay và một nhịp dừng

Đêm thứ nhất và thứ hai: đếm, rồi nghe sàn nhà

Đêm thứ nhất mình đếm được mười bốn, rồi tự thấy buồn cười, vì lâu nay mình cứ tưởng căn phòng dài hơn thế. Chỉ có vậy. Điện thoại mình để lại trên kệ giày từ trước khi bật công tắc, cạnh chùm chìa, màn hình úp xuống. Không phải để làm gương cho ai, chỉ vì tay còn cầm gì đó thì chân khó mà thôi đi vội.

Đêm thứ hai, mình bước chậm lại một nhịp và để ý bàn chân. Sàn phòng mình là gạch men: gần cửa mát và hơi trơn, giữa phòng có một đường ron lõm xuống một chút, gần giường là tấm thảm lông xù mua ở chợ đêm. Ba chỗ ấy ba cảm giác khác nhau, mà hai năm nay chân mình đã đạp qua cả trăm lần. Có đêm mình thấy gót chạm xuống nặng hơn mũi chân, có đêm ngược lại. Không có gì đúng sai ở đó, chỉ là trước giờ chưa ai để ý.

Nếu sàn nhà bạn trơn hoặc lạnh, mang dép đi trong nhà cũng được. Bàn chân cảm nhận qua đế dép vẫn là cảm nhận.

Đêm thứ ba: một lần thở ở bước giữa

Tới bước thứ bảy, mình đứng lại. Một hơi vào, một hơi ra, theo cách nó vẫn tự diễn ra, không kéo dài, không đếm. Rồi đi tiếp.

Nghe thì đơn giản, mà đêm đó mình đứng giữa phòng trong cái áo thun lấm mồ hôi, bên kia vách có tiếng ai xem phim, tiếng quạt máy quay đều, và mình thấy mình đứng lâu hơn một hơi thở rất nhiều. Sáng hôm sau gặp thằng nhỏ nhà bên ở nhà vệ sinh chung.

— Chú ơi, tối qua chú đi qua đi lại hoài hả?

— Đâu có qua lại. Chú đi một chiều thôi.

— Mà sao đi lâu dữ vậy?

— Chú đang tập đi.

Nó nhìn mình hai giây rồi quay đi đánh răng. Mình nghĩ nó có lý khi thấy chuyện đó hơi lạ.

Ba việc đầu đều nhỏ và đều nằm ngoài đầu: đếm, bàn chân, một hơi thở. Mình chọn chúng không vì chúng thiêng, mà vì chúng ở những chỗ đầu óc khó giành: mình thấy khó mà vừa tính giá công vừa thật sự cảm nhận viên gạch lạnh dưới gót, ít nhất là không lâu.

Hai đêm đầu mình tưởng mình đang học đi chậm. Sang đêm thứ ba mới hiểu mình đang tập một việc khác: nhận ra lúc mình không còn ở đây, rồi quay lại. Lần mình bắt gặp mình đang nhẩm tiền vật tư ở bước thứ chín, rồi quay lại bước thứ mười, mới là lần đúng nhất. Không phải lần đi trọn mười bốn bước mà đầu trống trơn, vì lần đó chưa từng xảy ra với mình.

Ba đêm đầu có một kiểu thêm thắt rất dễ gặp. Đêm thứ hai thấy hay, đêm thứ ba muốn gom cả ba việc làm một lượt, rồi thêm một câu thầm nhủ cho đẹp. Nó hấp dẫn vì làm càng nhiều càng thấy mình làm trọn. Chỉ có điều mười bốn bước mà chồng ba việc lên nhau thì đầu óc lại có đủ chỗ chen vào làm quản lý. Một đêm một việc. Muốn làm thêm thì để đêm sau.

Bốn đêm còn lại: hai bàn tay, góc phòng ít sáng và một đêm nghỉ

Lúc này, hai bàn tay bạn đang cầm gì?

Đêm thứ tư mình nhìn xuống: tay trái xách bịch bánh mì mua dọc đường, tay phải kẹp đôi bao tay vải còn ẩm. Ngón cái bấu vào quai túi chặt hơn mức cần thiết, như thể bịch bánh mì có thể chạy mất. Mình không bắt tay thả ra. Mình chỉ nhìn, rồi đặt bịch bánh xuống kệ ở bước thứ tư và đi nốt mười bước còn lại với hai tay trống. Ngón tay thấy nhẹ đi một chút, như vừa được cởi dây buộc. Nhiều người thấy vậy, cũng có người chẳng thấy gì, và cả hai đều đúng cách.

Đêm thứ năm: chỗ đèn chiếu yếu nhất

Phòng mình có một góc đèn tuýp không tới, sau cánh cửa tủ nhựa. Cái áo mưa treo ở đó, trong bóng mờ trông na ná một người đứng. Đêm đầu nhìn vào, mình giật thót. Rồi mình thấy cái mũ áo, cái móc, và hết. Có ba giây thôi, nhưng đó là ba giây đầu tiên mình nhìn vào một góc phòng mà không tự động nhìn đi chỗ khác.

Giữ nguyên ngọn đèn đang sáng, đừng tắt hết cho giống cảnh trong phim, và đừng tiến sát vào chỗ tối nếu dưới sàn có đồ vật. Chỉ cần nhìn từ chỗ mình đang đứng.

Đêm thứ sáu và thứ bảy: nghỉ, rồi chọn

Đêm thứ sáu là đêm nghỉ, và nghe có vẻ lười. Mình đặt nó vào vì muốn thử xem cái đã làm có ở lại không khi không ai nhắc. Hôm đó mình đi như mọi hôm, vậy mà tới bước thứ mười thì tay tự thả xuống, chân tự chậm một nhịp, không phải vì mình ra lệnh. Có người thử thì ngược lại, vẫn đi vội y như cũ. Cũng không sao, đó chỉ là một thông tin, không phải thất bại.

Đêm thứ bảy mình chọn đêm thứ năm, vì nó là đêm mình nhớ nhất, không phải đêm nó khiến mình buồn ngủ nhất. Nên chọn theo cách đó. Chọn theo đêm nào "hiệu quả" là quay lại cuộc thi đi chậm, chỉ khoác áo khác.

Tắt hết đèn cho trọn là điều mình suýt làm ở đêm thứ năm. Nó hấp dẫn vì bóng tối nghe giống thứ giúp mình yên hơn. Nhưng căn phòng tối hẳn thì thứ đầu tiên người ta đụng vào là cạnh bàn. Giữ một ngọn đèn nhỏ, đi bằng mắt mở.

Nếu thử mấy đêm mà chẳng khác gì

Chuyện này thường hơn người ta nói, nên nói thẳng ở đây.

Lý do hay gặp thứ nhất: căn phòng quá nhỏ, đoạn đường chỉ còn ba bước, bước nào cũng giống bước nào. Đổi chỗ chứ đừng cố. Đi từ cửa vào nhà tới phòng ngủ, hay từ nhà vệ sinh về giường, miễn là sàn phẳng và đủ sáng. Cái cần giữ là một quãng đủ dài để làm một việc nhỏ, còn quãng ấy nằm ở đâu thì không quan trọng.

Lý do thứ hai: đi chậm chỉ làm cái đầu ồn rõ hơn. Có người đi chậm là nghe thấy mọi thứ đang nhảy trong đầu to hẳn lên, và thấy bài này làm mình tệ đi. Nếu vậy thì quay lại đêm thứ nhất, chỉ đếm bước, làm suốt cả tuần, không thêm gì. Đếm là việc đầu óc đổi sang dễ hơn là bảo nó ngừng. Còn nếu đi trong phòng làm bạn bồn chồn thì đừng ép, thử thiền hơi thở khi đi bộ ngoài ban công hoặc ngoài sân, chỗ có chút gió, hoặc ngồi xuống làm bảy ngày đầu tiên với thiền.

Còn một chuyện không thuộc về bài tập. Nếu nhiều đêm trong tuần bạn khó ngủ và chuyện đó kéo dài vài tuần, nếu ban ngày bạn lơ mơ tới mức ảnh hưởng việc làm hay lúc lái xe, nếu người ngủ chung nói bạn ngáy rất to hoặc có lúc như ngừng thở, hoặc nếu nỗi buồn, nỗi lo cứ kéo dài không dứt, thì hãy gặp bác sĩ. Bảy đêm đi chậm không thay được việc đó, và bài này cũng không được viết ra để thay.

Tối nay công tắc vẫn ở chỗ cũ, cách giường mười bốn bước hay bao nhiêu thì bạn tự biết. Bật đèn lên. Rồi đi từ từ thôi.

Giường vẫn ở đó, không đi đâu cả.