Cuộc giằng co giữa "phải làm thêm" và "cần về nhà"

Sáu giờ bốn mươi bảy tối thứ Năm. Văn phòng còn ba người, mỗi người một góc, tiếng gõ phím rời rạc như mưa cuối cơn. Bộ slide báo cáo quý phải nộp lúc chín giờ sáng mai, còn hai phần chưa xong.

Điện thoại sáng lên. Mẹ nhắn Zalo từ lúc năm giờ: "Tối nay có canh chua cá lóc, về ăn không con?" Tin đó mình đã đọc, chưa trả lời.

Mình ngồi nhìn màn hình, tay để trên chuột mà không bấm gì. Trong đầu có hai giọng, và tối đó lần đầu tiên mình để cả hai nói cho hết.

Phải-làm-thêm: Còn hai phần nữa thôi. Ngồi thêm một tiếng là xong, sáng mai đỡ phải chạy.

Cần-về-nhà: Tuần này câu "một tiếng nữa thôi" đã nói bốn lần. Lần nào cũng thành hai tiếng rưỡi. Mắt cay rồi, nhìn bảng số liệu còn nhảy dòng.

Phải-làm-thêm: Thì sao. Ai mà chẳng mệt. Về nhà rồi nằm đó lo, còn mệt hơn. Ít ra ngồi đây thì việc còn chạy.

Cần-về-nhà: Có chạy đâu. Mười lăm phút vừa rồi chỉ sửa đi sửa lại cái tiêu đề slide ba. Đổi phông chữ, rồi đổi về phông cũ.

Phải-làm-thêm: Vì nó chưa ổn. Mai anh Tuấn mở ra thấy cẩu thả là ảnh nhớ. Năm nay xét lên vị trí mới, đâu phải không biết.

Cần-về-nhà: Mình biết. Nhưng mình cũng biết mẹ nhắn từ năm giờ, hỏi có về ăn canh chua không. Mẹ sẽ để phần trong nồi, tới chín giờ thì cất vô tủ lạnh.

Phải-làm-thêm: Mẹ hiểu mà. Mẹ lúc nào chẳng hiểu.

Cần-về-nhà: Ừ. Chính vì mẹ lúc nào cũng hiểu, nên mình cứ lấy phần của mẹ ra trả trước cho công việc. Thứ Hai, thứ Tư, giờ là thứ Năm.

Phải-làm-thêm: Bạn tưởng mình thích ngồi đây lắm à. Mình sợ. Lỡ mai có một lỗi thôi, người ta sẽ thấy mình không đủ. Mình ngồi lại là để không ai thấy điều đó.

Cần-về-nhà: Mình biết bạn sợ, và mình không bảo bạn đừng sợ. Mình chỉ hỏi một câu. Một người mắt cay, bụng đói, đang sửa phông chữ lần thứ ba, có đang làm cho ngày mai bớt lỗi không?

Phải-làm-thêm: …Không chắc.

Cần-về-nhà: Vậy thử thế này. Hai mươi lăm phút cho phần số liệu, phần đó cần đầu óc nhất mà giờ đầu còn chạy được. Phần chữ để sáng mai tới sớm nửa tiếng. Rồi về, ăn canh chua lúc còn ấm.

Mình đặt hẹn giờ hai mươi lăm phút trên điện thoại, rồi nhắn cho mẹ: "Tám giờ con về, mẹ để phần con nha." Phần số liệu xong lúc hẹn giờ còn bốn phút. Mình về tới nhà lúc tám giờ kém mười. Canh hơi nguội, mẹ hâm lại, mùi me chua bốc lên trong bếp. Sáng hôm sau phần chữ sửa trong hai mươi phút, nhanh hơn hẳn mười lăm phút loay hoay tối qua.

Mình không kể chuyện này để nói rằng về nhà lúc nào cũng đúng. Có những tối phải ở lại thật, khi hạn chót là thật và người khác đang chờ thật. Giọng Phải-làm-thêm không phải kẻ xấu. Nó giữ cho mình có việc suốt mười năm. Nó chỉ hay nói to hơn giọng kia, và hay mượn nỗi sợ làm lý lẽ.

Thứ mình nhận ra tối đó nằm ở dưới cuộc cãi nhau. Câu hỏi thật chưa bao giờ là "việc này có quan trọng không". Câu hỏi thật là mình đang ở lại vì việc, hay vì sợ bị thấy là không đủ. Nhìn từ ngoài vào, hai lý do đó giống hệt nhau. Chỉ khác ở chỗ: ở lại vì việc thì việc tiến lên, còn ở lại vì sợ thì thường chỉ có phông chữ đổi qua đổi lại.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một cuộc đối thoại nội tâm về chuyện ở lại hay về nhà. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa một câu hỏi đúng lúc là đủ để bạn bớt kiệt sức.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Tuần nào bạn cũng làm quá giờ mà vẫn không theo kịp, kéo dài nhiều tháng, tới mức sáng nào cũng sợ đi làm
• Bạn hay tim đập nhanh, khó thở hoặc tức ngực khi nghĩ tới công việc, và nên đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất trước khi tự kết luận
• Bạn cáu gắt hoặc thờ ơ với người nhà nhiều hơn hẳn trong nhiều tuần, và không tự kéo mình lại được
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Nhiều người chỉ tìm tới chuyên gia khi đã cạn hẳn. Tìm sớm hơn một chút cũng hoàn toàn bình thường.