Bốn điều hay bị hiểu sai về chuyện kết bạn khi đã đi làm

"Kết bạn mà phải cố thì không phải bạn thật."

Mình tin câu đó suốt ba năm. Mình hai mươi tám tuổi, làm thiết kế đồ hoạ ở một công ty bốn mươi người ở Đà Nẵng, và từ ngày ra trường tới giờ mình chưa có thêm một người bạn mới nào. Không phải do công ty có ai khó chịu. Ngược lại, đồng nghiệp tử tế cả. Chỉ là mỗi buổi trưa mình ăn cơm với cái màn hình, mỗi tối thứ Sáu mình nghe tiếng nhóm kia rủ nhau đi nhậu mà không biết mình có "được mời" hay không, và mình cứ nghĩ đó là chuyện không thể làm khác.

Mình từng nghĩ vậy, và khá chắc không phải chỉ mình mình nghĩ vậy. Dưới đây là bốn điều mình từng tin, nghe hợp lý tới mức không thấy cần kiểm tra lại, và với mỗi cái là một việc nhỏ mình đã thử.

Nói trước cho khỏi hiểu lầm: bài này không phải mẹo để có thật nhiều bạn, và cũng không bảo rằng đi làm mà chưa có bạn thân thì có gì đó đáng lo. Nhiều người sống ổn với vài mối quen đúng mức. Bài chỉ dành cho ai muốn thêm một người nữa mà đang bị kẹt ở một niềm tin nào đó.

Hai hiểu lầm về chuyện bắt đầu

Bạn bè thật thì tự nhiên đến, ép là không thật

Hiểu lầm: nếu hai người hợp nhau thì tự nhiên sẽ thân, còn phải sắp xếp, phải rủ, phải nhớ thì chứng tỏ không hợp.

Một trưa mình ngồi nghĩ lại, mình thử đếm các tình bạn mình từng có. Thân nhất là mấy đứa ở đại học: ngồi chung giảng đường bốn năm, gặp nhau mỗi ngày, ăn chung quán mì trước cổng trường lúc nào cũng đông. Mình cứ tưởng tụi mình thân vì "tự nhiên". Nhưng ngồi tính kỹ thì không có gì tự nhiên cả. Chỉ là cái lịch học đã bắt tụi mình gặp nhau cùng một chỗ, cùng một giờ, lặp đi lặp lại, mà không ai phải quyết định gì.

Sự thật là cái "tự nhiên" ấy thường do một chỗ chung dựng nên, không phải do hai người hợp nhau tới mức khỏi cần sức. Ra đi làm, cái lịch học biến mất, mà mình vẫn chờ tình bạn tự tới như thể lịch học còn đó. Nên việc cần làm là dựng lại một "chỗ chung" nhỏ, bằng tay.

Cách thử nằm trong hộp dưới đây. Mình chọn anh Tín bên kỹ thuật, người mình đã gật đầu chào suốt một năm, và chọn quán cơm tấm dưới toà nhà.

Lần đầu mình ngồi đối diện anh Tín mà không biết nói gì ngoài chuyện cái máy in hỏng. Mười lăm phút đầu hơi gượng, rồi mình nhận ra anh Tín cũng gượng. Sau ba tuần, có người thấy cuộc trò chuyện dài thêm và tự nhiên hơn, có người vẫn thấy mỗi lần như một lần mới, cả hai đều bình thường, vì chỗ chung cần thời gian để thành chỗ quen. Ngày bận thì chỉ cần giữ đúng cái chỗ và giờ: kể cả năm phút uống ly trà đá cũng tính.

Chỗ dễ trượt: rủ một thứ thật lớn cho "có vẻ thân", như đi nhậu cuối tuần hay đi dã ngoại. Nó hấp dẫn vì nghe như một bước nhảy tới tình bạn, nhưng với người chưa quen đủ thì một lời mời lớn là một gánh, và họ có đủ lý do để từ chối. Rủ nhỏ, lặp lại, đó mới là cách người ta thật sự thân lên.

Người ta đã có nhóm riêng rồi, mình chen vào là phiền

Hiểu lầm: nhóm ba người ở bàn cuối phòng đã thân nhau, mình xen vào thì ngượng cả hai bên.

Mình đứng ở cửa phòng pha trà, tay cầm ly trà đào, nhìn ba người bên kia đang cười nghiêng ngả vì chuyện gì đó mình không nghe được. Mình nghĩ: họ vui quá, mình bước tới thì phá mất. Rồi mình quay về chỗ.

Cái mình làm lúc đó là đoán thay họ. Mình quyết định giùm ba người rằng họ không muốn có thêm ai, trong khi họ chưa hề nói. Còn dưới chuyện đó có một lớp nữa: mình sợ bị từ chối hơn là sợ làm phiền. Nếu chỉ "chen vào" thì ai cũng ngại. Nhưng xin một chuyện nhỏ thì khác chen. Mình có thể hỏi:

"Anh Tín, anh biết chỗ nào gần đây photo còn mở giờ này không?"

"Có, tiệm đầu hẻm bên kia, tới bảy giờ."

"Cảm ơn anh, em đỡ phải chạy lòng vòng."

Hết. Mình không xin gia nhập, không cố nói thêm. Chỉ một câu hỏi thật, một lời cảm ơn, rồi rút. Sau một tuần, hai ba người trong nhóm bắt đầu gật đầu chào mình ở hành lang trước khi mình chào, có người chẳng đổi gì, và mình cũng không đòi nó phải đổi.

Lần đầu, hỏi xong mình thấy buổi chiều dài lê thê, và mình tự hỏi mình hỏi như vậy có ngớ ngẩn không. Điều đó bình thường. Ngày bận quá thì chỉ cần giữ đúng một việc: gật đầu và mỉm cười lúc đi ngang. Chỗ dễ trượt là thử đúng một lần, gặp câu trả lời cộc lốc rồi kết luận "tụi nó không muốn". Hấp dẫn vì nó giúp mình khỏi phải thử thêm. Nhưng một câu trả lời cộc lốc có thể chỉ là một người đang vội. Nếu bạn đang là người mới ở chỗ làm, thư gửi đồng nghiệp mới vào làm tuần này có thể là một chỗ để ngồi cùng.

Hai hiểu lầm về chuyện giữ

Mình nhắn trước mà họ không đáp, nghĩa là họ không thích mình

Hiểu lầm: người ta thích mình thì sẽ đáp nhanh, đáp dài, và chủ động rủ lại.

Mình từng rủ vào nhóm chat phòng ban: "Cuối tuần ai rảnh đi cà phê không?" Hai người thả biểu tượng ngón cái, ba người im, một người nhắn "để xem". Cuối tuần trôi qua, không ai rủ lại. Mình kết luận ngay: họ không thích mình.

Sự thật là lý do không đáp có hàng chục kiểu, và "không thích mình" hiếm khi nằm trong số đó: họ bận, họ đọc lúc đang chạy xe, họ không biết trả lời thế nào cho phải phép. Và dưới chuyện đó còn một lớp: lời rủ chung chung như "ai rảnh không" khó trả lời, vì nó bắt người ta tự lên kế hoạch, tự quyết định, tự chịu trách nhiệm. Câu mơ hồ thường nhận lại sự im lặng, và mình hiểu sự im lặng ấy thành một lời từ chối.

Lần sau mình rủ khác. Mình nhắn riêng cho một người, chị Ngân bên kế toán: "Chiều thứ Bảy này em đi quán cà phê ở đường Lê Duẩn, tầm hai giờ tới ba rưỡi. Chị rảnh ghé không?"

"Ôi chiều thứ Bảy chị bận rồi em ơi. Hai tuần nữa nha?"

"Dạ, hai tuần nữa em nhắn lại chị."

Có ngày giờ, chỗ, thời lượng, người ta đáp được ngay, kể cả đáp từ chối cũng rõ ràng và kèm một cánh cửa mở.

Lần đầu bấm gửi mình thấy lo, và chờ trả lời khó chịu hơn mình tưởng. Cứ để điện thoại úp xuống. Sau một tuần, có người thấy được trả lời rõ ràng hơn nhiều, có người vẫn gặp im lặng, và mình thấy cả hai đều cho mình biết điều gì đó có ích. Ngày bận thì chỉ cần giữ một mẫu: ngày, giờ, chỗ, rồi gửi.

Chỗ dễ trượt có hai cái. Một là bỏ cuộc sau hai lần không có hồi âm. Hai là bắt đầu ghi sổ: mình nhắn ba lần, họ nhắn không lần nào, nên chắc là họ không để ý. Sổ nợ ấy hấp dẫn vì nghe công bằng, nhưng tình bạn đi chậm không có kiểu công bằng đó. Cách thay: bỏ sổ, ai rủ cũng được, miễn là đừng đứng đợi hoài.

Thân nghĩa là phải kể chuyện sâu

Hiểu lầm: bạn bè là người mình kể được mọi thứ, nên nếu chưa kể được điều gì lớn thì chưa phải bạn.

Giờ nghỉ trưa, bàn ăn sáu người, mọi người đang kể chuyện sếp mới, chuyện hợp đồng. Mình ngồi gẩy miếng cá kho, thấy mình không có chuyện gì đủ "đáng" để kể, nên mình cười và gật. Hôm đó mình về với cảm giác đã ngồi cùng bàn mà không có mặt.

Dưới chuyện đó là một niềm tin: mình phải đưa ra điều gì sâu, gì thật, thì mới được tính là thân. Nhưng cái thân hay bắt đầu từ chuyện vặt lặp lại: canh hôm nay mặn quá, cái ghế văn phòng kêu cọt kẹt, sáng nay mình làm rơi chìa khoá xuống cống. Chuyện vặt không đòi ai phải phản ứng cho đúng, nên người nghe thoải mái đáp lại. Còn kể chuyện sâu quá sớm thì cả hai đều ngượng, và người nghe không biết cầm nó thế nào.

Lần đầu mình kể chuyện rơi chìa khoá xuống cống, chị Ngân bật cười và kể lại chuyện chị từng đánh rơi điện thoại vào thùng nước mắm. Mình chẳng nghĩ cuộc trò chuyện ấy "thân" hơn hẳn, nhưng nó làm bàn ăn bớt xa lạ. Sau một tuần, có người thấy mình bắt đầu được hỏi lại những chuyện nhỏ, cũng có người thấy chẳng khác gì. Ngày bận thì kể đúng một câu cũng được.

Chỗ dễ trượt: cố kể một chuyện riêng tư để đẩy nhanh cái thân, như chuyện gia đình hay chuyện tiền. Hấp dẫn vì nghe như đang mở lòng. Nhưng mở sớm quá thường làm người kia lúng túng, và mình thấy mình lộ ra hơn mức mình thật sự muốn. Cách thay: để chiều sâu đến sau, khi đã có đủ nhiều chuyện vặt đứng làm nền.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp. Thứ nhất: bạn làm đúng mà vẫn không thấy ai thân thêm sau vài tuần. Có thể nơi bạn đang làm không có chỗ để người ta ngồi lại với nhau, hoặc người xung quanh đang đi một nhịp rất khác. Khi đó thử mở rộng chỗ chung ra ngoài công ty một chút: một lớp học buổi tối, một quán quen, một nhóm có cùng việc làm tay. Chỗ chung ở đâu cũng được.

Thứ hai: bạn thấy mệt vì phải làm nhiều việc cho chuyện mà lẽ ra không phải cố. Cảm giác đó có thật. Có người hợp với ít mối quen mà sâu hơn là nhiều mối quen mà nhạt, và chất lượng hơn số lượng cũng là một cách sống ổn. Không ai bắt bạn phải có một nhóm.

Trưa thứ Ba tuần thứ tư, mình ngồi ở quán cơm tấm với anh Tín và chị Ngân, hai người mình không rủ chung từ đầu. Anh Tín vừa kể xong chuyện cái máy in lần thứ hai. Mình thấy ly trà đá trước mặt đã tan hết đá từ lúc nào.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là bốn niềm tin hay gặp và vài việc nhỏ để thử khi muốn kết bạn. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa làm theo thì sẽ có bạn mới.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Bạn thấy rất sợ hoặc rất nặng nề mỗi khi phải nói chuyện với đồng nghiệp, tới mức tránh đi làm
• Cảm giác không có ai bên cạnh kéo dài nhiều tuần và nặng dần, kể cả khi đã thử nhiều cách
• Ăn, ngủ hoặc công việc của bạn đổi khác rõ rệt
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Nhờ một người có chuyên môn đồng hành cũng bình thường như nhờ một người thạo đường chỉ giùm khi đang đi lạc.