Bảy câu hỏi để viết về những việc mình vẫn chờ có người đi cùng

Trong ghi chú điện thoại của mình có một mục tên "Muốn thử", mười một dòng. Dòng đầu: "quán bún mắm ở Cần Thơ, đi sáng sớm". Dòng thứ hai: "xem phim suất chín giờ tối thứ Tư". Dòng thứ ba: "cà phê sân thượng quán mới mở gần cầu". Ngày tạo mục là hai năm trước, và tới giờ chưa dòng nào bị gạch.

Mình ba mươi sáu tuổi, làm kỹ sư giám sát công trình, ở lán công trường nhiều hơn ở nhà. Hôm đó là chiều thứ Bảy, mình ngồi trên cái ghế nhựa trước lán, ly cà phê đá đựng trong bịch ni lông, tay lướt điện thoại tới mục ấy. Mình nhận ra một điều nhỏ: sau mười một dòng đều có một câu mình không viết ra mà luôn hiểu ngầm, "khi nào có người đi cùng".

Bài này không bảo bạn đừng chờ ai nữa, cứ đi một mình đi. Câu đó nghe mạnh mẽ nhưng hay làm người đang cô đơn thấy mình bị trách. Nó cũng không bảo mong có người đi cùng là điều sai. Đi cùng hay đi một mình đều ổn. Bảy câu hỏi dưới đây chỉ giúp nhìn rõ danh sách đó thật sự là gì, và tìm ra một bản nhỏ nhất, vừa sức làm trong tuần này.

Chuẩn bị trước khi viết

Ngồi đó, mình đếm lại: mười một việc, không việc nào đòi tiền nhiều, không việc nào đòi bằng cấp. Ngày nào cũng có thời gian cho hai ba việc trong đó, thế mà chúng nằm đó hai năm. Phát, cậu kỹ sư trẻ mới vào công trình, ngồi ghế bên cạnh nhìn qua.

"Anh Hưng, cuối tuần này anh có đi đâu không?"

"Chưa. Có cái quán muốn thử mà."

"Thì đi đi anh."

"Đi một mình hơi kỳ."

"Kỳ gì anh, em đi hoài."

Phát nói xong là đứng dậy đi kiểm tra cốt pha, bỏ lại mình với câu "kỳ gì" lơ lửng. Mình không thấy bị phán xét. Chỉ thấy cái từ "kỳ" ấy cần được nhìn kỹ.

Một danh sách như vậy thật ra không phải danh sách việc cần làm, mà là danh sách hoãn. Mỗi dòng giữ một chút mong chờ cho mình, nghe thì ấm. Nhưng hoãn mãi thì cái ấm cũng thành một cái gì đó nặng, vì mỗi tuần trôi qua mà dòng chưa gạch là một lần nhắc ngầm rằng cái thiếu vẫn còn nguyên. Và ở đáy của nó, thứ mình đang chờ có khi không phải một người cụ thể. Nó là một lý do đủ chính đáng để bấm nút, một câu "có người đi rồi mà" để mình khỏi phải tự quyết định rằng mình xứng đáng với một buổi sáng ở Cần Thơ.

Viết ra là cách chậm lại, để nhìn rõ từng dòng. Không cần viết hay, chỉ cần viết thật. Trước khi bắt đầu, vài việc nhỏ giúp mình viết dễ hơn:

• Mở danh sách thật của bạn nếu có, trong ghi chú điện thoại, trên giấy, hoặc trong đầu
• Chọn một chỗ ngồi quen, một cốc nước cạnh tay, và úp điện thoại sau khi đã chép danh sách
• Không ai đọc ngoài bạn. Câu nào chưa biết trả lời thì để trống rồi sang câu sau
• Mỗi câu một đến hai đoạn ngắn là đủ

Bảy câu hỏi, đi từ nhẹ tới sâu

1. Những việc nào mình từng nghĩ "khi nào có người đi cùng thì làm"?

Viết hết, kể cả việc nhỏ xíu như ăn một tô phở ở quán mới hay đi dạo dọc bờ sông. Không lọc, không chấm điểm.

2. Trong danh sách đó, dòng nào nằm lâu nhất, và nó nằm đó bao lâu rồi?

Mình nhìn lại dòng "bún mắm ở Cần Thơ", hai năm. Chỉ ghi con số, chưa cần nói nó nghĩa là gì.

3. Với dòng đó, mình đang chờ một người cụ thể, hay chờ "ai đó" chưa có tên?

Cả hai đều ổn. Nhưng hai câu trả lời dẫn tới hai việc khác nhau: một cái cần nhắn một người, một cái cần tự quyết định.

4. Nếu có người đi cùng, điều gì sẽ khác?

Thử liệt kê: vui hơn, an toàn hơn, có người chụp giùm bức ảnh, có người cùng cười. Rồi nhìn xem mỗi thứ trong đó có cần chính người ấy, hay chỉ cần một thứ nhỏ hơn.

Viết tới đây mình ngừng lại, đi rót thêm cà phê, nghe tiếng máy trộn bê tông chạy đều bên kia công trường. Mình thấy phần lớn thứ mình liệt kê ở câu bốn không đòi một người cụ thể. Mình chỉ muốn có ai đó biết là mình đã đi.

5. Phần nào của việc đó mình có thể làm một mình mà chưa thử?

Cắt nó xuống bản nhỏ nhất. Không cần Cần Thơ, chỉ cần một tô bún mắm ở quán gần nhà. Không cần cả chuyến, chỉ cần một buổi sáng.

6. Nếu đi một mình mà giữa chừng thấy lẻ loi, mình sẽ cần gì?

Có thể là một cuốn sổ nhỏ, một bản nhạc trong tai nghe, một tin nhắn gửi trước cho ai đó. Chuẩn bị trước một thứ để cầm, như cầm tay vịn khi đi cầu thang trơn.

7. Dòng nào trong danh sách mình thật ra không còn muốn nữa, và mình cho phép mình gạch nó không?

Có những việc mình ghi vào hai năm trước, nay không còn thấy hứng. Gạch nó không phải là bỏ cuộc, mà là cho danh sách khớp lại với người đang cầm nó.

Câu bảy mình viết lâu nhất. Có hai dòng mình gạch: cà phê sân thượng quán mới, vì mình nhận ra mình chỉ muốn đi vì Phát khen, chứ mình không thích chỗ ồn. Và một dòng nữa. Mình không chép lại ở đây.

Lần đầu mình ngồi ở quán bún mắm gần nhà với cảm giác ai cũng đang nhìn mình, mặc dù không ai nhìn. Mười phút đầu chưa thoải mái, rồi tô bún tới, và mình bận ăn. Sau một tuần, có người thấy nhẹ đi vì được gạch một dòng, có người chưa thấy gì khác nhưng nhớ rõ cảm giác ngồi đó, cũng có người thấy đi một mình đúng là chưa hợp, và mình nghĩ cũng không sao. Ngày bận thì chỉ cần làm câu năm: viết một bản nhỏ nhất của một dòng, chưa cần đi.

Chỗ dễ lệch là biến nó thành một bài kiểm tra: mình phải đi một mình cho giỏi. Rồi mình chọn ngay dòng khó nhất, như chuyến Cần Thơ ba ngày, để chứng minh mình làm được. Nó hấp dẫn vì nghe như một cú nhảy đáng nể. Nhưng đi xa tới đó mà còn thấy lẻ loi thì mình dễ kết luận "đúng là đi một mình không hợp", trong khi vấn đề chỉ là bước quá lớn. Cách thay: chọn dòng dễ nhất, bản nhỏ nhất, và đi bộ mười phút mà không cần đến đâu cũng được tính là một dòng.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp. Thứ nhất: bạn tới nơi thấy trống, thấy ngượng, rồi về sớm. Không phải bạn làm sai. Về sớm cũng là đã thử, và bạn đã biết thêm một chuyện thật về mình. Viết ra một điều ở chỗ đó vẫn ổn, dù chỉ là mùi bún hay màu cái ghế nhựa, rồi để lần sau thử một bản khác, nhỏ hơn.

Thứ hai: ngồi viết mà thấy cả danh sách chẳng còn dòng nào gợi được hứng. Thấy mọi thứ đều nhạt, kể cả những việc mình từng mong. Có thể vì mệt, có thể vì nhiều chuyện khác. Đừng bắt mình tìm ra một dòng cho đủ. Nếu cảm giác này cứ kéo dài, phần dưới đây nói về lúc nên cho người khác biết. Còn nếu muốn viết thêm một chút về cái nặng chưa gọi được tên, bài bảy câu hỏi để viết cho nỗi đau chưa có tên có thể đi cùng.

Sáng thứ Bảy tuần sau mình mặc áo, chạy xe ra quán bún mắm gần nhà, tô nóng bốc hơi lên kính cận. Mình không chụp ảnh. Mình ăn hết, chấm thêm chút mắm, rồi viết bên cạnh dòng đầu tiên mấy chữ nhỏ: bản nhỏ, xong. Dòng ấy vẫn còn đó, Cần Thơ vẫn chưa tới, nhưng giờ nó có một ngày trong lịch.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là bảy câu hỏi để viết, không phải liệu pháp. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa viết ra thì cảm giác lẻ loi sẽ biến mất.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Những việc từng làm bạn thích bỗng không còn gợi được chút hứng nào, kéo dài nhiều tuần
• Bạn thấy không muốn đi đâu, không muốn gặp ai, hoặc ăn ngủ đổi khác rõ rệt
• Cảm giác ấy làm bạn khó đi làm hoặc lo những việc hằng ngày
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Nhờ một người có chuyên môn đồng hành cũng bình thường như nhờ một người thợ có nghề kiểm tra giùm một chỗ nứt mà mình nhìn mãi không rõ.