Bốn điều hay bị hiểu sai về chuyện cô đơn khi nhà đã có người

Nhà có người thì không cô đơn. Nghe hợp lý đến mức mình tin nó suốt nhiều năm.

Tối thứ Tư nào cũng vậy: ba người quanh cái bàn tròn, nồi canh bầu nấu tôm còn bốc khói giữa bàn, con gái bảy tuổi xem hoạt hình trên điện thoại dựng tựa vào chai nước mắm, vợ mình vừa gắp cơm vừa gõ Zalo trả lời nhóm công ty. Mình ngồi đó với cái muỗng canh trong tay, và có một chỗ ở giữa ngực mình hơi trống. Mà trong nhà ai cũng ở ngay đó, cách mình chưa tới một sải tay.

Mình ba mươi tám tuổi, làm nhân viên kinh doanh, và suốt một thời gian dài mình không biết gọi cảm giác ấy là gì. Nếu bạn cũng có người ở nhà mà thỉnh thoảng vẫn thấy mình ngồi một mình giữa phòng khách đông người, bạn có thể thấy mình ở một vài chỗ dưới đây, hoặc không chỗ nào, và cả hai đều ổn.

Bài này không nói gia đình là chỗ gây ra cô đơn, cũng không nói ai trong nhà có lỗi vì mình thấy trống. Nó cũng không bắt bạn kể hết nỗi lòng với người ngủ cạnh. Nó chỉ gỡ bốn câu mà mình từng cầm như sự thật, và mỗi câu đều khiến mình im thêm một chút.

Hai điều nghe hợp lý đến mức không ai hỏi lại

"Có người ở nhà rồi thì còn cô đơn gì nữa"

Bữa cơm tối thứ Tư đó, mình nhìn quanh bàn rồi nhìn xuống bát canh đã nguội. Không ai nói gì, không ai sai gì. Con gái cười một mình với hoạt hình, vợ mình bấm điện thoại bằng ngón cái, mình gắp một miếng bầu rồi đặt xuống.

Mình đã từng giải thích chuyện này rất nhanh: tại cái điện thoại. Nó có phần đúng. Nhưng lần nào cất điện thoại đi, ba người ngồi im y như cũ, và mình vẫn thấy cái chỗ trống ấy. Nên điện thoại là cách giải thích gần nhất, chưa phải điều thật sự đang chạy. Điều thật hơn là mình không có một câu nào để nói ở bàn ăn. Chuyện mình mang về, như doanh số tháng này hụt hay một khách hàng hẹn rồi huỷ, nghe không hợp với chỗ bàn có hoạt hình và canh bầu. Cô đơn ở đây không phải thiếu người. Nó là thiếu một chỗ để đặt những chuyện chưa trọn vẹn xuống.

Cách biết mình làm đúng là bạn nói được câu đó mà không phải chuẩn bị diễn văn. Lần đầu mình nói câu "hôm nay có khách huỷ hẹn, mình hơi chán", vợ mình ngước lên một giây, nói "ừ, vậy hả", rồi quay lại điện thoại. Mình thấy hụt, mà câu đã ra khỏi miệng. Sau khoảng một tuần, có người thấy bữa cơm bớt im hơn, cũng có người không thấy gì khác và vẫn tiếp tục nói vì chính việc nói. Ngày bận, chỉ cần nói một từ: "mệt", hoặc "ổn", nhưng nói thật.

Chỗ dễ làm hỏng: biến bữa cơm thành buổi tâm sự bắt buộc. Nghĩ rằng đã dám nói thì nên nói cho hết, và cả bàn phải ngồi nghe. Nó hấp dẫn vì mình thấy cuối cùng cũng thật. Nhưng một đứa bé bảy tuổi đang xem hoạt hình không có chỗ cho một buổi tâm sự, vợ mình sau một ngày dài cũng vậy. Một câu nhỏ để nằm xuống bàn là đủ. Muốn bữa cơm bớt điện thoại thì bài về ăn một bữa cơm không cầm điện thoại kể cách một người thử.

"Nói mình cô đơn khi có gia đình là vô ơn"

Chủ nhật, tám giờ tối, con gái đã ngủ. Mình ra sân sau rửa xe máy, mùi xà phòng và nước lạnh bốc lên từ nền xi măng, còn trong nhà vợ mình đang nói chuyện điện thoại với mẹ, tiếng cười vọng ra qua cửa sổ. Mình dừng tay, cái bàn chải trên yên xe. Mình nghe cả cuộc nói chuyện ấy, và nghĩ: mình không có ai để gọi như vậy.

Ngay sau đó là một câu khác, nhanh hơn: sao mình dám nghĩ thế, có vợ có con, có nhà, còn đòi gì nữa. Ai nghe cũng sẽ bảo mình bạc.

Câu này khó gỡ vì nó gộp hai câu hỏi làm một. Câu thứ nhất: mình có thương nhà mình không? Có, không cần nghĩ. Câu thứ hai: mình có chỗ nào để là mình, kể cả cái phần chưa gọn của mình không? Câu này chưa chắc. Và vì sợ trả lời câu thứ hai sẽ bị hiểu là trả lời "không" cho câu thứ nhất, mình im luôn cả hai. Người ta gọi đó là xấu hổ vì thấy trống, nhưng ở đây nó gần với sợ làm sai lòng biết ơn hơn.

Việc nhỏ mình thử: lấy một tờ giấy, chia hai cột, không cần cân bằng. Cột trái ghi những gì mình thật sự biết ơn trong nhà này. Cột phải ghi những gì mình thấy thiếu. Viết cả hai, rồi gấp tờ giấy lại.

Lần đầu mình viết cột trái dài hơn nhiều, cột phải có hai dòng. Mình nhìn hai dòng đó một lúc lâu. Sau một tuần, có người thấy mình đỡ thấy tội lỗi khi nghĩ tới cột phải, có người thấy cột phải đổi dòng mỗi ngày, và đó cũng không sao. Ngày bận thì chỉ cần viết cột phải, một dòng.

Chỗ dễ trượt có hai hướng. Hướng thứ nhất là dùng cột phải để buộc tội ai đó: "vì vợ mình bận quá nên mình thiếu". Hướng thứ hai ngược lại: xoá luôn cột phải vì thấy mình ích kỷ. Cả hai đều làm cột phải mất chức năng của nó, là chỗ để nhìn chứ không để xử án. Nếu chỗ vướng của bạn là cảm giác nói điều này ra thì mang tội, thử đọc bài về việc biết ơn không có nghĩa là phải thấy mình may mắn.

Hai điều nghe tử tế, và vì sao chúng giữ mình im

"Phải nói hết ra thì mới hết cô đơn"

Mười giờ đêm, mình đã ngồi chờ vợ tắm xong để nói chuyện cho nghiêm túc, trong đầu soạn sẵn một mạch. Cô ấy bước ra, tóc còn ướt, mùi dầu gội dâu.

— Anh nói đi, em nghe.

— Thôi, em mệt rồi, để hôm khác.

— Không, anh nói đi.

— Chắc cũng không có gì.

Cuộc nói chuyện kết thúc trong ba câu, và mình nằm nhìn trần nhà cả tiếng đồng hồ.

Lý do dễ thấy là vợ mình mệt, hoặc mình chọn sai giờ. Có thể. Nhưng nhìn kỹ hơn, mình đã dồn cả một khối chưa gọi tên vào một cuộc nói chuyện duy nhất, rồi bắt cuộc nói chuyện đó gánh. Khối đó nặng tới mức mình chưa mở miệng đã thấy trước là nó sẽ không vừa vào một buổi tối thứ Ba. Nên mình không nói. Mà càng không nói, khối đó càng to.

Việc nhỏ: cắt nó ra thành mẩu hai câu, và nói vào lúc thuận, không phải lúc "nghiêm túc". Ví dụ khi đang gấp quần áo hoặc rửa chén cạnh nhau: "Dạo này anh hay thấy trống. Chưa biết vì sao." Chỉ vậy, không cần xin giải pháp.

Lần đầu mình làm thế, vợ mình đáp "ờ, em cũng có lúc vậy", rồi hai đứa rửa chén tiếp, chẳng nói thêm gì. Mình thấy lạ vì nhẹ hơn mình tưởng, chỉ một chút thôi. Cũng có người nói ra rồi người nghe không biết đáp sao, và điều đó là bình thường. Sau khoảng một tuần, có người thấy khối đó bớt to, có người vẫn thấy y như cũ. Ngày bận thì một câu là đủ.

Chỗ nên coi chừng là đợi thời điểm hoàn hảo. Nó chưa bao giờ tới, mà trong lúc chờ khối kia lớn dần. Và có những điều không nhất thiết phải nói với người ngủ cạnh mình: người ngủ cạnh mình cũng đang mang đầy ắp phần của họ. Điều đó không có nghĩa là phải mang một mình. Một người bạn mình tin, hay một người có chuyên môn, là chỗ khác để đặt những chuyện mà trong nhà đã quá chật.

"Làm cha, làm trụ cột thì phải vững, cô đơn là chuyện của người yếu"

Tiệc sinh nhật bạn của con gái, ở một quán nướng có sân vườn. Bốn năm ông bố đứng quanh cái bàn có thùng bia, nói chuyện bóng đá, giá xăng, chiếc xe đời mới của ai đó. Mình đứng cầm ly nước ngọt, gật đầu đúng chỗ, và biết mình không có gì để nói ngoài doanh số tháng.

Ai nhìn vào cũng thấy mình ổn. Mình cũng nhìn vào mình và thấy ổn. Câu này sống lâu vì nó đúng một nửa: làm trụ cột là có phần phải vững. Nhưng phần còn lại của câu, rằng vững thì không được trống, là thứ mình tự thêm vào, không ai bắt. Một người vừa vững vừa trống thì không mâu thuẫn, như một cái cầu vẫn đứng được dù gầm cầu có khoảng không.

Việc nhỏ mình thử: giữ mười lăm phút chỉ của mình mỗi tuần, vào một giờ cố định, và nó phải là thứ mình chọn chứ không phải thứ còn dư. Với mình là sáng thứ Bảy, ly cà phê sữa đá ở quán vỉa hè đầu hẻm, không mang laptop, không trả lời tin nhắn khách. Quan trọng là mình chọn nó, chứ không phải nó rơi xuống vì ai đó đi vắng.

Lần đầu mình ngồi mà cứ thấy áy náy, như đang trốn việc nhà. Hai ba tuần đầu có hôm vợ nhắn nhờ chở con và mình bỏ dở giữa chừng, rồi tự trách. Có người thấy mười lăm phút ấy bắt đầu giống một chỗ để thở, có người vẫn thấy nó là một khoản nợ phải trả. Ngày bận thì giữ năm phút, đứng ngoài hiên với ly nước.

Chỗ dễ sai là coi mười lăm phút ấy như phần thưởng chỉ khi mình xứng đáng, khi làm xong việc, khi tháng này đạt chỉ tiêu. Nó hấp dẫn vì nghe công bằng. Nhưng khi nó là phần thưởng thì nó biến mất đúng những tuần cần nó nhất. Đặt giờ cố định và coi nó như một cuộc hẹn với ai đó mình không muốn bỏ.

Nếu thử mấy lần mà vẫn thấy chẳng khác gì

Chuyện này xảy ra thường hơn người ta kể, nên nói thẳng.

Lý do hay gặp thứ nhất: bạn nói một câu thật mà người nghe phản ứng như thể bị tố cáo, hoặc đổi chủ đề. Đó không phải lỗi của ai, và cũng không phải bằng chứng bạn nói sai. Người ta có khi chưa kịp đỡ một câu như thế vào lúc đó. Thử cắt nhỏ hơn nữa, một từ thôi, hoặc đổi sang một người khác để nói, một người bạn không có chung phần tổ ấm với bạn.

Lý do thứ hai: mỗi lần định thử là con nhỏ gọi, tin nhắn công việc nhảy lên, và bạn bỏ dở. Đừng trách mình. Đổi giờ: thử vào lúc cả nhà ngủ, hoặc đứng nói câu nhỏ ở bậc cửa trước khi vào bếp. Khoảng thời gian không cần đẹp, chỉ cần có.

Có những tuần cảm giác trống lại nặng hơn dù bạn đang cố. Nếu đó là tuần của bạn, đừng ép thêm một bài tập nào nữa. Một bài tập nhỏ về cách nói chuyện ở bàn ăn không phải chỗ để giải quyết điều lớn hơn nó.

Mình vẫn ngồi ở bàn tròn đó. Hôm trước, giữa lúc con gái đang đánh vần một chữ trong tờ rơi quảng cáo, mình nói: "Hôm nay ba hơi mệt." Con bé ngẩng lên, nói: "Ba ăn thêm canh đi." Rồi cúi xuống đánh vần tiếp.

Nồi canh còn ấm.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là chuyện một người nhìn lại bốn câu mình từng tin về cảm giác trống khi sống cùng gia đình, và vài việc nhỏ để thử. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa nó làm hết cảm giác cô đơn.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Cảm giác trống kéo dài nhiều tuần, không có hôm nào nhẹ hơn.
• Bạn không muốn gặp bất kỳ ai, kể cả những người bạn vẫn tin hoặc người trong nhà.
• Giấc ngủ hoặc việc ăn uống đảo lộn rõ rệt, nhiều ngày liền.
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua.

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Gặp một người có chuyên môn không có nghĩa là gia đình bạn có vấn đề, hay bạn kém biết ơn. Nó chỉ là thêm một chỗ nữa để đặt xuống những thứ trong nhà đã không còn chỗ.