Viết về món mình lần nào cũng gọi: bảy câu hỏi cho một buổi tối

Gọi món quen không phải là lười.

Mình hay nghĩ vậy khi còn bực chính mình, và có lúc cũng nghĩ ngược lại. Nhưng trước khi nghĩ gì, hãy nhìn một buổi trưa cụ thể.

Mười hai giờ hai mươi, quán cơm gà gần chung cư. Tiếng dao chặt thớt đều đều, mùi nước luộc gà và gừng, một cái quạt trần có tiếng kêu rất nhỏ ở vòng quay thứ tư. Mình vừa bước vào cửa thì cô chủ đã ngẩng lên.

— Như mọi khi hả anh?

— Dạ, như mọi khi.

Một phần cơm gà xé, không hành, thêm chén nước canh. Mình chưa kịp nhìn menu dán trên tường. Cô chủ đã quay đi rồi.

Rồi trong đầu có một câu hỏi nhỏ, chạy qua nhanh đến nỗi suýt bỏ lỡ: mình có muốn món đó không, hay chỉ không muốn nghĩ?

Bài này không bàn món nào ngon hay nên ăn gì. Nó là bảy câu hỏi để viết ra, theo thứ tự nhẹ đến sâu, về một món bạn lần nào cũng gọi. Mình đã thử viết hết trong một buổi tối. Không có câu trả lời đúng, và không có câu nào dẫn tới kết luận rằng bạn nên đổi món.

Đây không phải bài dạy bạn thoát khỏi thói quen, cũng không phải để bảo món quen là xấu hay món lạ là tốt. Có người gọi một món suốt mười năm và hạnh phúc với nó. Mục đích duy nhất ở đây là nhìn món quen một lần cho kỹ, rồi tự quyết định giữ hay đổi. Ai đang theo chế độ ăn bác sĩ dặn thì cứ làm theo bác sĩ, bài này không bàn chuyện đó.

Món quen đang giữ chỗ nào trong ngày của mình?

Lý do dễ thấy nhất của việc gọi món quen là tiết kiệm công chọn. Đúng, và bất kỳ ai cũng làm vậy. Nếu dừng ở đó thì lời khuyên sẽ là "thử món mới đi", một câu nghe tiến bộ mà ít ai làm theo được lâu.

Còn một lớp nữa. Giữa một ngày toàn quyết định, trả lời tin nhắn nào trước, gửi file nào, nói câu nào với ai, thì món quen là một chỗ trú. Ở đó không có gì phải cân nhắc, không có ai chờ mình trả lời đúng. Mình gọi nó không phải vì lười chọn mà vì mình đã chọn đủ rồi, và đây là nơi duy nhất trong ngày mình được phép không chọn. Hiểu vậy thì chuyện "đổi món" không còn là điều tiếp theo cần làm. Việc cần làm trước là biết món quen đang giữ chỗ nào.

Cách biết mình làm đúng không nằm ở chỗ viết hay hay viết sâu. Nó nằm ở chỗ có một câu bạn viết xong và thấy hơi bất ngờ vì chính mình.

Lần đầu viết, nhiều người thấy vài câu đầu rất dễ, rồi đến câu thứ ba hoặc thứ năm thì chậm hẳn. Có người thấy buồn cười, có người thấy nặng lòng một chút. Sau chừng một tuần, có người nhận ra mình đứng trước quầy ngập ngừng đúng một nhịp trước khi nói "như mọi khi", có người vẫn nói y như cũ mà không thấy gì khác. Cả hai đều bình thường.

Ngày bận, chọn đúng một câu trong bảy câu và viết ba dòng.

Người ta hay viết xong rồi tự rút ra một kết luận nghiêm trọng, kiểu "mình phải thay đổi bản thân, mình phải thử món mới mỗi tuần". Nó hấp dẫn vì nghe giống tiến bộ, và vì trang giấy trắng làm người ta muốn hứa. Nhưng lời hứa viết lúc mười giờ đêm hiếm khi sống qua bữa trưa hôm sau, và khi bỏ nó, bạn thêm một chuyện để tự trách. Thay vào đó, chỉ ghi lại. Giữ hay đổi là chuyện của một ngày khác.

Bảy câu hỏi, từ nhẹ tới sâu

Một. Bạn đang nghĩ tới món nào khi đọc tiêu đề này?

Gợi ý: viết tên món, tên quán, chỗ bạn hay ngồi, người hay đứng sau quầy. Chi tiết nào hiện ra trước thì viết trước.

Hai. Lần đầu bạn gọi món đó là khi nào, và lúc ấy bạn đang ở đâu?

Gợi ý: không nhớ thì viết "không nhớ". Đôi khi chỉ nhớ một mùi, hay một người đi cùng, vậy là đủ.

Ba. Giữa một ngày đầy quyết định, món này đang đỡ cho bạn việc gì?

Gợi ý: đừng trả lời "vì ngon". Ngon là phần dễ thấy. Hỏi tiếp: ngoài ngon, nó cho mình điều gì?

Một ví dụ ngắn, của mình: "Mình đỡ phải chọn. Buổi sáng mình đã chọn đủ thứ rồi. Giờ ăn trưa là lúc mình được phép không nghĩ gì."

Bốn. Ai là người đã nấu, bưng, hay trồng thứ trong món đó, kể cả người bạn chưa biết tên?

Gợi ý: nghĩ tới tay cô chủ, người đi chợ lúc bốn giờ sáng, người nuôi con gà. Không cần cảm động, chỉ cần viết ra.

Năm. Nếu hôm nay quán hết món đó, bạn thấy gì trong người trước, rồi mới nghĩ gì?

Gợi ý: phản ứng đầu tiên thường nhỏ lắm, một cái chùng vai, một tiếng thở ra. Ghi nó trước khi ghi lý do.

Sáu. Có món nào bạn từng liếc qua trên menu mà chưa bao giờ gọi? Vì sao?

Gợi ý: có thể vì giá, vì ngại, vì "lỡ không ngon thì phí". Mọi lý do đều hợp lệ. Chỉ cần viết thật.

Bảy. Ngoài bữa ăn, còn điều gì bạn cũng đang làm "như mọi khi", và bạn có muốn giữ nó không?

Gợi ý: có thể là lối đi làm, chỗ ngồi họp, câu trả lời với mẹ. Không cần quyết định gì. Chỉ cần thấy nó.

Nếu muốn nếm lại món quen như lần đầu, có bài về nhai chậm viết riêng cho việc đó. Còn nếu bạn thích viết vào cuối ngày, bảy câu hỏi chánh niệm cuối ngày là một bộ khác, rộng hơn.

Tuần quán nghỉ bán, mình đứng giữa ba cái menu

Thứ Hai tuần sau, cửa sắt quán cơm gà kéo xuống, dán một tờ giấy: nghỉ bán một tuần. Nắng chói, xe máy chạy ngang, mùi nước luộc gà không còn ở đó. Mình đứng cầm điện thoại, và việc đầu tiên mình làm là gõ vào ô tìm kiếm: cơm gà gần đây.

— Anh đứng đây làm gì vậy?

— Quán nghỉ.

— Thì ăn đại chỗ khác đi.

— Đại đâu có dễ.

Câu cuối mình nói ra rồi mới nghe lại. Đại đâu có dễ. Bên kia đường có ba quán, bún, hủ tiếu, cơm sườn, thực đơn nào cũng bày sẵn trước mắt. Mình không thiếu một đĩa cơm gà. Mình thiếu cái chỗ không phải nghĩ.

Lý do dễ thấy nhất là mình thích món đó. Có thể. Nhưng ba quán bên kia bán những món mình cũng từng ăn và cũng khá thích. Cái khó chịu thật sự nằm ở chỗ khác: lúc món quen biến mất, thứ làm mình khó chịu không phải thiếu một món, mà là phải chọn, và phải chọn ngay giữa nắng. Biết vậy cũng không cần sửa gì liền. Chỉ cần thấy món quen từng gánh cho mình bao nhiêu.

Cách biết mình làm đúng không nằm ở chỗ thấy món mới ngon hơn. Nó nằm ở chỗ bạn dừng được một nhịp trước khi nói với người bán, dù chỉ nửa giây.

Lần đầu, nhiều người thấy ngập ngừng, hối hận một chút khi đã gọi, hoặc thấy món cũ mới đúng là món hợp. Sau chừng một tuần, có người dám đổi thêm một thứ nhỏ, có người quay về món cũ và thấy mình chọn nó chứ không phải trượt vào nó. Cũng có người vẫn thích món cũ nhất, và vậy là đủ.

Ngày bận, chỉ cần dừng một nhịp thở trước khi nói "như mọi khi", rồi cứ nói.

Người ta hay ép mình ăn thứ không thích để chứng tỏ mình đã thoát khỏi thói quen, rồi tự phạt khi món đó dở. Nó hấp dẫn vì giống một bước tiến. Nhưng ở đây không có điểm số nào. Nếu món lạ không hợp, bữa sau quay về món cũ. Chẳng mất gì cả.

Nếu viết rồi mà không được

Có hai chỗ hay gặp.

Chỗ thứ nhất: bạn viết được hai câu rồi không ra chữ nào nữa. Điều này bình thường, và thường nằm ở câu ba hoặc năm, những câu hỏi đòi người ta nhìn vào bên trong một chút. Hãy bỏ câu đó, viết "chưa biết", sang câu khác. Cũng có thể trả lời ngắn nhất có thể: một chữ, một món, một tên. Sổ này không ai chấm.

Chỗ thứ hai: câu hỏi đưa bạn tới một ký ức nặng, chẳng hạn món đó là món một người đã mất hay đã rời đi hay nấu cho bạn. Hãy dừng bút. Không cần viết tiếp, và có thể kể cho một người tin cậy nghe. Nếu nỗi buồn ấy kéo dài nhiều tuần, hãy nói với bác sĩ hoặc một người có chuyên môn.

Còn một điều nói thẳng, ngắn thôi: nếu chuyện ăn uống làm bạn khổ sở, xấu hổ hay sợ hãi, và nó kéo dài nhiều tuần, hãy nói với bác sĩ hoặc một người có chuyên môn. Bảy câu hỏi này chỉ nhìn một món quen, không thay được họ.

Cảm ơn bạn đã dành một buổi tối cho chuyện nhỏ này.

Hôm sau mình lại bước vào quán cơm gà. Quạt trần vẫn kêu ở vòng thứ tư. Cô chủ ngẩng lên.

— Như mọi khi hả anh?

Mình dừng đúng một nhịp.

— Dạ. Như mọi khi.

Chỉ khác là lần này, mình biết mình đang gọi gì.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.