Sáng thứ Hai mình đưa ba đi làm lại giấy tờ, và ba đòi tự đứng ở quầy

Cái bìa hồ sơ nhựa trong nằm trên đùi ba suốt quãng đường từ nhà ra phường. Ba ôm nó bằng cả hai tay, như ôm một mâm cúng không được nghiêng. Gió hẻm thổi phồng vạt áo sơ mi ông cài kín tới cúc trên cùng. Ngày thường ba chỉ cài tới cúc thứ hai.

Sáng thứ Hai, bảy giờ kém mười. Mình xin nghỉ nửa buổi để chở ba đi làm lại một loại giấy tờ mà nhà nào có người lớn tuổi cũng phải làm một lần. Chuyện nhỏ. Nộp hồ sơ, ngồi chờ gọi số, ký, về. Mình đã nhẩm sẵn cả quy trình trong đầu, và đã quyết luôn rằng mình sẽ là người nói chuyện với cô ở quầy cho nhanh.

Ba thì đã quyết khác. Chỉ là ông không nói ra cho tới khi tới nơi.

Bài này kể buổi sáng đó, và hai việc nhỏ mình nhận ra khi đứng lệch sau lưng ba nửa bước. Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Chỉ là vài thứ mình thấy được khi thôi giành.

Chuyện này không phải là bắt ba tự làm mọi thứ cho đủ chữ "tôn trọng". Có những ngày ba mẹ mệt, vội, hay đơn giản là muốn giao hết cho con, và giao hết cũng là một cách tin cậy, miễn là chính họ chọn. Cũng không phải là để mình thấy có lỗi vì từng giành làm thay. Câu hỏi hẹp hơn nhiều: trong những việc ba còn làm được, mình có đang lấy mất phần ấy của ông chỉ vì mình muốn nhanh không?

Vì sao mình cứ giành nói thay ba ở quầy?

Bảy giờ năm mươi, phường chưa mở cửa mà hàng ghế nhựa xanh đã kín. Ba lấy số thứ tự mười bảy, dặn mình ngồi giữ ghế, rồi tự đi ra đứng cạnh cái quạt đứng, hai tay vẫn ôm bìa. Mùi cà phê sữa từ xe đẩy ngoài cổng bay vào, lẫn với mùi giấy cũ và mùi nước lau sàn. Mình lướt Zalo, trả lời hai tin của sếp, và quên mất ba đang đứng một mình.

Tám giờ kém năm, loa gọi số mười bảy. Ba đứng dậy nhanh hơn mình tưởng. Mình bước theo, hai bước dài, miệng đã mở sẵn.

— Bác cho cháu xem giấy cũ. Địa chỉ trên đó bác còn ở không?

— À, cái này hả, hồi đó nhà bác còn ở...

— Dạ ba con dọn qua con đường kia từ lâu rồi cô, giấy đây ạ...

Ba quay sang nhìn mình. Không lâu. Rồi quay lại cô ở quầy.

— Để bác nói.

Mình đứng im, miệng còn mở dở. Cái nhìn đó không giận. Nó giống cái nhìn của một người đang cầm đũa mà có ai gắp thức ăn sẵn vào chén. Rồi ba nói. Chậm, vòng vo, kể luôn chuyện dọn nhà hồi nào và con hẻm cũ có cây khế. Cô ở quầy gật, ghi, chờ. Mất tám phút thay vì ba phút. Không ai sập, không ai thở dài, cái đồng hồ treo tường vẫn chạy.

Trên đường về mình nghĩ ra lời giải thích dễ nhất: ba chậm, mình nhanh, giúp thì có gì sai. Lời này đúng một nửa. Nửa còn lại là phần mình ngại nhìn. Mình giành nói không phải vì ba nói không được. Mình giành vì mình không chịu nổi tám phút ngồi nghe người ta nói vòng. Cái sốt ruột là của mình, còn thứ bị lấy đi là của ông.

Mà với ba, cái quầy ấy không chỉ là một cái quầy. Hồi mình còn nhỏ, người cầm bìa nhựa đi xếp hàng cho cả nhà là ông: giấy cho mình đi học, giấy cho mẹ, giấy cho cái nhà đang ở. Có thể phường là một trong số ít chỗ còn lại mà ông bước vào với tư cách người lo liệu, chứ không phải người được lo liệu. Mỗi lần mình nói thay là một lần cái tư cách đó rơi xuống đất mà không ai nghe tiếng.

Đó là chuyện của một buổi sáng. Nhưng nó làm mình nhớ ra mấy lần ở nhà, mình cũng đã cướp lời ba như vậy, nhanh đến mức không kịp để ý.

Hai mươi phút là phần đứng ở quầy và ngồi chờ, còn câu hỏi tối hôm trước chỉ mất ba mươi giây. Cách biết mình làm đúng không phải là ba nói gọn hơn. Nó nằm chỗ khác: có lúc ba quay sang nhìn mình, và mình nói thay vì ông ngầm cho phép, chứ không phải vì mình giành.

Lần đầu làm, đếm tới năm dài như đếm tới năm mươi. Tay ngứa, chân muốn bước lên, trong đầu có giọng bảo "đấy, lại vòng vo rồi". Sau vài lần, có người thấy cái giọng ấy nhỏ dần. Cũng có người thấy nó vẫn nguyên đó, chỉ là mình học được cách đứng yên bên cạnh nó. Cả hai đều ổn. Hôm nào gấp quá thì chỉ giữ lại đúng một việc: đếm thầm tới ba trước khi chen vào.

Chỗ dễ hỏng nhất là biến "để ba tự làm" thành một màn trình diễn. Mình đứng khoanh tay, nhìn ba rối, nhìn người xếp hàng sau lưng nhìn đồng hồ, rồi tự khen mình biết tôn trọng. Nghe thì đẹp, nhưng ba đang bị bỏ lại giữa quầy một mình. Thay vào đó, hẹn trước một tín hiệu. Mình đặt tay lên khuỷu tay ba hoặc ho nhẹ một tiếng, còn nếu ba rối thật thì ba chạm lại. Có tín hiệu rồi, đứng yên không còn là bỏ mặc. Nó là một bậc thang để ba bước xuống khi cần.

Còn cái điện thoại thì sao?

"Người ta đang đợi mà ba, nhanh lên."

Câu đó thoát ra khỏi miệng mình lúc chín giờ kém mười, đúng lúc cô ở quầy bảo ba mở một ứng dụng trên điện thoại để xác nhận. Ba lục túi áo sơ mi, lôi ra cái điện thoại màn hình ố mờ vì ngón tay, đưa ra xa cho vừa tầm mắt. Ngón trỏ ông lơ lửng trên màn hình, tìm cái hình tròn xanh. Phía sau, một bác gái đứng xếp hàng nghiêng đầu nhìn đồng hồ treo tường.

Mình chìa tay lấy máy. Ba rút tay lại, nửa gang thôi.

— Để ba.

— Ba để con cho nhanh, người ta đang đợi.

Ba im. Ông đưa máy cho mình, rồi cả quãng ra bãi xe ông chỉ nói "ừ". Tới quán cà phê vỉa hè đầu đường, ba gọi ly cà phê sữa nóng, ngồi khuấy rất lâu dù không bỏ thêm đường.

— Ba biết ba chậm, ông nói, mắt nhìn cái muỗng. Nhưng chậm là ba còn tự làm.

Mình không đáp. Mình uống hết ly cà phê sữa đá, đá đã tan hết.

"Người ta đang đợi" nghe như một lý do. Mình nhìn lại thì người đang đợi chỉ có một: mình. Bác gái phía sau nhìn đồng hồ không phải vì ba, bà nhìn vì tới giờ đi chợ. Mình mượn cái nhìn của một người lạ để biện hộ cho cái sốt ruột của chính mình.

Và bên dưới cái sốt ruột là một thứ khó nhận hơn: mình sợ cảnh ba loay hoay. Thấy ba loay hoay là thấy ba già đi, mà cái điện thoại là chỗ mình thấy rõ nhất. Giành lấy máy thì mình đỡ phải nhìn. Nghe ra thương, nhưng thật ra là một kiểu tránh. Mình đang giúp ba, và cũng đang giúp chính mình khỏi một cảm giác không dễ chịu. Ở chuyện mình hay muốn sửa lại ba mẹ cũng có đúng cái thói này, chỉ là nó chạy ra nhanh hơn mình nghĩ.

Hôm sau mình thử cách khác, ngay trong bếp, lúc ba muốn gọi video cho cô em họ:

1. Chỉ nói tên nút cần bấm, không chạm lên màn hình: "cái hình tròn xanh, bên phải".
2. Đưa máy lại cho ba, rút hai tay về, đặt xuống đùi mình.
3. Đếm thầm tới mười, kể cả khi ngón tay ba còn lơ lửng.
4. Nếu ba bấm nhầm, nói "chữ nó nhỏ quá" thay vì "ba bấm sai rồi", rồi nhắc lại tên nút.
5. Xong một bước thì viết bước đó ra mảnh giấy nhỏ bằng chữ to, để ba tự dán hoặc tự cất.

Lần đầu mất gấp ba thời gian mình quen. Mình đứng đó đếm, và cái nồi cơm điện ngoài bếp đã nhảy sang chế độ giữ ấm. Sau vài lần, có hôm ba nhớ bước hôm trước, tự bấm một mạch rồi quay sang nhìn mình như chờ ai khen. Có hôm ông đưa máy lại, "con làm giùm ba cái này", và lần đó khác lần trước ở chỗ ông chọn đưa, còn mình không giật. Mảnh giấy nhỏ giúp được nhiều nhà, mà có nhà ba mẹ không chịu dán, thì cứ để vậy. Ngày bận quá, chỉ làm bước một và bước hai.

Chỗ mình hay vấp: dạy một mạch năm bước, vì tin nói đủ thì ba nhớ đủ. Ba nhớ bước cuối, quên bước đầu, rồi kết luận mình kém. Nó hấp dẫn vì nói một lần cho xong nghe có vẻ hiệu quả. Thay vào đó, mỗi lần chỉ một bước, bước kế tiếp để lần sau. Chậm hơn, nhưng ba không phải mang theo cảm giác mình vừa thi trượt trước mặt con.

Một tuần sau, mình vẫn giành cái bút một lần

Thứ Sáu, hai ba con quay lại lấy giấy. Hàng ghế nhựa xanh thưa hơn, quạt đứng đã bị ai kéo sang góc khác. Mình đếm tới năm ở mỗi câu hỏi. Có hai lần mình đếm xong rồi vẫn thấy tay ngứa, và hai lần ba tự trả lời được.

Rồi tới lúc ký. Cây bút bi ở quầy bị kẹt mực, nét ra đứt khúc, ba cầm lên viết hai lần đều không ra chữ. Mình thò tay giật cây bút khỏi tay ông.

— Để con thử bút coi.

Chưa dứt câu mình đã biết mình vừa làm gì. Ba nhìn tay mình, rồi nhìn mình. Mình đặt cây bút lại vào tay ông, hơi vội, và nói nhỏ:

— Con xin lỗi ba. Bút này hư.

— Ừ, ba thấy hư rồi, ba nói. Ba đổi cây khác.

Ông xin cô cây bút khác và ký tên. Nét chữ ông chậm, từng nét một, chữ T hơi nghiêng. Mình đứng nhìn, và lần này không thấy sốt ruột. Chỉ thấy cái hơi chùng xuống ở cổ họng, thứ mà hôm thứ Hai mình đã không có chỗ để nó đi qua.

Mình không thành người khác chỉ sau một buổi sáng. Vẫn có lúc mình giành, giành xong mới nhận ra. Nhưng khoảng cách giữa hai việc đó ngắn dần, và giữa ba con có thêm một câu để nói: "Con xin lỗi, con lại giành rồi." Ba cười, một nụ cười ngắn, bên hông miệng. Có lẽ đó mới là thứ mình mang về, chứ không phải cách đứng nửa bước.

Nếu mình muốn học thêm cách nghe ba nói vòng mà không vội trả lời, thì nghe người ta nói mà chưa soạn câu đáp là chỗ mình hay quay lại.

Nếu thử rồi mà không được

Lý do thường gặp thứ nhất: ba mẹ bạn không muốn tự làm. Có ông bà bảo thẳng "con lo giùm ba, ba mệt". Nghe vậy bài tập này thành thừa, và thừa cũng không sao. Hỏi một lần: "Phần nào ba muốn con lo?" Ba bảo hết thì là hết. Việc còn lại nhỏ hơn nhưng vẫn còn: bạn làm hết, mà làm theo thứ tự ba chọn, và hỏi ba "ba thấy sao" trước khi gõ phím hay đưa giấy.

Lý do thứ hai: sốt ruột của chính mình. Đưa ba đi lúc phải kịp một cuộc họp lúc chín rưỡi thì cái đếm tới năm không có đất sống. Chọn buổi sau lưng không có gì chờ. Thà đi một buổi dài mà đứng yên được còn hơn đi nửa buổi và giành hết.

Có một chuyện nữa, không liên quan tới cách làm. Nếu đi cùng nhau mà lần nào cũng thành cãi nhau, hoặc ở nhà bạn có chuyện bị xúc phạm liên tục, bị kiểm soát, bị đe doạ, thì đó không còn là chuyện đứng lệch nửa bước. Đó không phải chuyện để tập kiên nhẫn hay nhường nhịn. Hãy nói với một người bạn tin, hoặc tìm một nơi hỗ trợ. Và nếu thấy buồn, mệt, nặng nề kéo dài nhiều tuần, nói chuyện với người có chuyên môn là một việc đáng làm. Với nỗi muốn được ba khen mà ba không quen nói, có người cũng đã viết ra như vậy.

Cái bìa nhựa trong giờ nằm trên nóc tủ giày, một góc hơi cong. Sáng nào xỏ giày mình cũng thấy nó. Có hôm mình vuốt cho thẳng, sáng mai nó lại cong. Mình để vậy.

Tuần sau chưa có việc gì ở phường. Nhưng nếu có, ba cứ cầm bìa. Mình đứng sau nửa bước.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.