Bảy ngày chào buổi sáng như thật, thay vì chào cho xong

Cánh cửa kính ở sảnh tự trượt mở khi mình còn cách hai bước. Mỗi sáng mình đi qua nó với tiếng "chào" đã bật ra xong, trước khi kịp biết mình chào ai.

Bốn mươi tám tuổi, mình làm hành chính ở một công ty vừa, đi làm bằng xe máy, dắt xe vào bãi rồi băng qua sảnh với điện thoại trên tay. Lời chào của mình tròn như một viên cuội: ai cũng nhận được, không ai cầm được.

Thử thách bảy ngày này không phải là cách để thân với mọi người ở chỗ làm, và cũng không phải bài học về giao tiếp. Nó không dạy bạn cười cho tươi hay nhớ sinh nhật cả phòng. Có những người sáng ra chỉ muốn đi vào im lặng, và như thế là ổn. Việc duy nhất ở đây là biết mình đang chào ai, và có mặt đúng một giây khi chào.

Bảy ngày, mỗi ngày một việc nhỏ:

Phần dưới kể vì sao mình xếp các ngày như vậy, và những chỗ mình đã vấp.

Lời chào bật ra trước khi mình kịp biết nói với ai

7:52 sáng. Cửa kính trượt, hơi điều hoà phả vào mặt, mùi cà phê của quán bên cạnh bay theo mình vào tới sảnh. Điện thoại cầm trên tay, mắt đang ở một tin Zalo của nhóm kho. Chị Lụa, người dọn vệ sinh cả toà nhà, đang lau tay vịn cầu thang ở bên phải. Mình nói "Chào chị" rất to và rất đúng giọng, rồi đi thẳng qua, mắt vẫn trên màn hình.

Cậu Nam bên IT đi ngay sau mình.

— Anh chào ai vậy?

— Chào chị Lụa.

— Chị ấy đứng bên phải anh. Anh quay mặt sang bên trái mà chào.

Mình quay lại, và chị Lụa đã ngẩng lên, tay vẫn cầm khăn. Chị gật đầu với mình. Hai giây ngượng. Rồi mình đi tiếp, và lần đầu mình nhận ra lời chào của mình có mặt, nhưng người nói thì không.

Mình từng nghĩ mình chào vội vì ngày bận, vì phép lịch sự thì phải nói, nói xong là xong. Nhưng ngồi lại với chuyện đó lâu hơn một chút, mình thấy nó không chỉ là vội. Lời chào là cánh cửa đầu tiên trong ngày mình mở ra cho người khác, và mình đóng nó lại bằng thói quen, vì mình sợ một lời chào thật sẽ kéo mình vào một cuộc nói chuyện mình chưa muốn có. Chào cho xong nghĩa là mình đang giữ mình, chứ chưa gặp người ta.

Mình viết ra cách làm của ba ngày đầu, đúng như đã làm:

Lần đầu làm, mình thấy một giây dài hơn mình tưởng, và thấy mình như đang đóng một vai. Có hôm người ta ngạc nhiên, có hôm chẳng ai để ý gì. Sau một tuần, có người kể với mình lời chào của họ bớt như đọc thuộc lòng, cũng có người nói chẳng thấy khác gì và vẫn thấy ổn. Bản rút gọn cho buổi sáng dồn việc: chỉ một người, người đầu tiên, một giây. Xong.

Ngày thứ ba có việc mình ngại nhất: gọi đúng tên. Bên máy lọc nước, mình đứng cạnh một chị ở bộ phận mua hàng mà ba năm nay mình vẫn chào chung chung là "chào chị". Cốc giấy trong tay hơi nóng. Mình nói luôn:

— Xin lỗi chị, ba năm rồi mà em chưa hỏi tên chị.

— Thuỷ. Chị Thuỷ. Ba năm hả?

Chị cười, không giận. Mình nhẩm "chị Thuỷ" thêm một lần cho khỏi quên, và sáng hôm sau mình vẫn nhớ.

Chỗ mình hay trượt là làm quá. Ngày thứ hai mình cười thật to với cả phòng, hỏi thăm từng người đến mức chị kế toán nhìn mình như đang tìm chuyện gì. Nó hấp dẫn vì thân thiện nghe giống một đức tính. Nhưng điều cần ở đây nhỏ hơn thế: giữ đúng một giây, giọng như thường, mặt như thường. Chính cái đơn giản ấy mới khiến người ta thấy mình thật.

Nếu một giây vẫn còn dài với bạn trong một sáng dồn việc, có bài ba giây chánh niệm giữa ngày bận rộn cho cỡ nhỏ hơn nữa.

Một câu hỏi nhỏ, trả lời được trong một câu

Ngày thứ năm mình hỏng theo một cách mình không ngờ: mình hỏi quá nhiều.

Anh Tín ở kho đang xếp thùng, mình đứng cạnh hỏi một lèo: hôm nay anh khoẻ không, nhà cửa sao, con học hành thế nào rồi. Anh đặt thùng xuống, nhìn mình như bị phỏng vấn, trả lời "ừ, bình thường" rồi quay lại với thùng hàng. Mình đứng đó, hơi hụt, với mùi bìa carton ẩm và tiếng băng keo bị xé.

Mình tưởng càng hỏi sâu là càng quan tâm. Nhưng quan tâm thật lại giống một cánh cửa hé hơn là một cánh cửa bị kéo ra. Một câu hỏi nhỏ cho người ta quyền chọn: trả lời một chữ cũng được, mười chữ cũng được, tuỳ hôm đó họ thế nào. Một câu hỏi lớn buộc họ phải mở ra ngay, trước một người mà mình chưa kịp trở thành người họ muốn kể.

Hôm sau, ngày thứ sáu, mình thử lại, theo cách khác. 7:45, chị Lụa vẫn đang lau tay vịn, và lần này mình dừng lại cách chị hai bước, cất điện thoại vào túi.

— Chào chị Lụa. Chị lau tay vịn sớm vậy?

— Ờ, sáng nào chị cũng lau, sáu giờ là có mặt rồi. Mấy anh chị đi làm tay hay ướt mồ hôi, tay vịn nhớt lắm.

— Sáu giờ luôn à. Em không biết.

— Có ai biết đâu em. Mà vậy cũng được.

Chị cười, tiếp tục lau. Mình đi lên cầu thang và nghe tiếng khăn vải cọ vào gỗ, rất đều. Cả tuần trước mình đi qua chỗ đó hai trăm lần, chưa từng nghe tiếng này.

Cách làm mình rút ra:

Lần đầu, mình thấy mình hơi lố, như người bán hàng bắt chuyện. Sau vài lần mình thấy câu hỏi nhỏ dễ nói hơn mình nghĩ, và người ta trả lời cũng thoải mái hơn. Có người kể với mình thế, cũng có người không thấy gì thay đổi, vì chỗ họ vốn đã thân sẵn. Bản rút gọn: một lần trong ngày, một câu hỏi, về thứ đang ở trước mặt hai người.

Ngày thứ bảy mình viết ba dòng, theo ba câu hỏi: lời chào nào trong tuần mình nhớ nhất, có lúc nào mình chào mà mắt vẫn ở điện thoại, và mình muốn giữ lại điều gì. Mình không ghi chữ nào hay ho. Điều mình giữ lại chỉ là một tiếng khăn lau đều đều trên tay vịn.

Còn một việc nữa nằm trong họ này: lắng nghe ai đó mà không nghĩ sẵn câu trả lời, vì hỏi xong là phải nghe, mà nghe mới là chỗ khó nhất của cả tuần.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp. Lý do thứ nhất là sáng nào bạn cũng đến sát giờ, bước vào sảnh là đã trễ, và một giây nhìn thật nghe như xa xỉ. Vậy thì đừng gắn nó vào buổi sáng. Thử vào một lúc khác trong ngày, như lúc quay lại sau bữa trưa, hoặc lúc bước vào phòng họp. Lời chào có mặt ở đâu cũng được, không cần ở sảnh.

Lý do thứ hai là chỗ làm của bạn vốn ít chào nhau, và một lời chào có nhìn có tên bỗng nghe lạ tai. Khi đó đừng đổi cả văn hoá phòng. Chỉ cần một cái gật đầu kèm ánh nhìn, đúng một giây, là đủ cho bài tập này.

Một điều nữa mình muốn nói rõ. Nếu ở chỗ làm bạn thấy mình bị xa lánh hay bị bỏ ngoài lề mà không hiểu vì sao, và cảm giác ấy nặng nề hay kéo dài nhiều tuần, thì một lời chào không giải quyết chuyện đó. Hãy kể với một người bạn tin, hoặc người có chuyên môn như bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Nếu bạn bị xúc phạm hay đe doạ ở nơi làm việc, đó không phải là chuyện để hít thở cho qua: hãy ghi lại sự việc và tìm bộ phận hoặc người phụ trách phù hợp.

Thứ Sáu, 7:50. Cửa kính trượt mở. Lần này mình đã cất điện thoại từ ngoài bãi xe, và mình nhìn thấy chị Lụa trước khi chị thấy mình. Chào chị. Chị ngẩng lên, lần này hai người cùng cười, và mình cũng không nhớ ai cười trước.

Nhẹ nhàng thôi, không vội. Ngày mai, cánh cửa kính vẫn sẽ tự mở.