Sáu câu hỏi về một việc mình từng làm mỗi ngày rồi thôi từ lúc nào không hay

Bỏ hồi nào vậy ta?

Chủ nhật, chín giờ sáng, mình dọn tủ chén và thấy cái bình giữ nhiệt màu xanh lá nằm khuất trong góc. Nắp phủ một lớp bụi mỏng. Mình mở ra, và mùi gừng khô còn ở trong lòng bình, nhạt, như mùi của một căn phòng người ta đã dọn đi.

Có một thời mình pha bình trà gừng đó mỗi sáng, trước khi ra khỏi nhà. Gừng thái lát mỏng, thêm chút mật ong, đổ vào bình, vặn nắp, bỏ vào túi xách. Mình cố nhớ hôm cuối cùng pha là hôm nào. Không ra. Không có cuộc cãi nhau nào, không có quyết định nào, không có ngày nào để nhớ. Chỉ là một sáng mình chạy trễ nên bỏ, và sáng sau cũng vậy.

Bài này là sáu câu hỏi để viết về một việc nhỏ như thế, một việc từng nằm trong ngày rồi rơi mất mà không ai báo, kể cả chính mình.

Nó không phải là bài để tự trách "sao mình bỏ cuộc dễ vậy", cũng không phải bài để quyết tâm nhặt lại thói quen cũ. Không có kỷ luật nào được chấm ở đây. Việc nhỏ biến mất mà không có tiếng động cũng là một kiểu vô thường, và nó đáng được nhìn một lần, như nhìn một người quen đã dọn đi.

Vì sao những việc nhỏ rơi mất mà không ai báo?

Thứ Ba, trong giờ nghỉ trưa, chị Phượng ngồi đối diện đang bóc quýt.

— Dạo này không thấy bình trà gừng của chị.

— Ừ. Hết hồi nào không biết.

— Hồi đó mùi gừng thơm cả phòng.

— Ủa, có thơm tới vậy hả?

— Có. Em còn tưởng chị bán.

Mình cười, và cười xong thì thấy lòng chùng xuống một nhịp. Có một người đã nhớ rõ hơn cả mình.

Cách giải thích dễ nhất là mình lười, hoặc mình thiếu kỷ luật. Nghe quen và đúng giọng người ta hay nói với mình. Nhưng nếu đúng thế thì mình đã bỏ mọi thứ, mà mình thì vẫn giữ được nhiều việc khác suốt nhiều năm.

Đào xuống thì khác. Một thói quen nhỏ thường thuộc về một mùa sống chứ không thuộc về mình. Hồi đó buổi sáng mình còn dư mười phút, nhà gần chỗ làm hơn, có người ở cùng nhà dậy cùng giờ, bếp còn gọn. Mùa đổi thì việc nhỏ rụng theo, như lá rụng, và không ai đứng trước cây để tuyên bố hết mùa. Điều đáng nhìn không phải vì sao nó rụng, mà là nó đã làm gì cho mình trong mùa đó.

Biết mình làm đúng không nằm ở chỗ viết hay. Nó nằm ở chỗ có ít nhất một chi tiết trên giấy mà hôm trước bạn quên mất, như mùi gừng hay màu cái bình.

Lần đầu viết, có người thấy hơi ngượng, như viết thư cho một thứ không đọc được. Có người thấy nhẹ, có người thấy tiếc nhói lên bất ngờ. Sau khoảng một tuần, có người thấy mình nhớ ra thêm những việc nhỏ khác đã rơi, cũng có người thấy mọi thứ y như cũ. Cả hai đều bình thường. Ngày bận thì chỉ trả lời câu thứ nhất và câu thứ năm, hai câu thôi.

Một chỗ dễ trượt là biến giấy này thành bảng kế hoạch: "Việc cần nhặt lại: pha trà gừng, đi bộ tối, viết nhật ký". Nghe có hướng đi, nên hấp dẫn. Nhưng nó biến việc nhìn lại thành một danh sách việc phải làm, và mình đã thấy cái danh sách ấy chết yểu thế nào. Thay vào đó, viết xong thì gấp lại, chờ ba ngày rồi mới hỏi mình có muốn làm lại không. Câu trả lời lúc đó thường thật hơn.

Sáu câu hỏi, từ nhẹ tới sâu

Cầm bút, hoặc mở một ghi chú trống. Không ai đọc ngoài bạn.

Việc đó là gì, và nó nhìn, nghe, ngửi, chạm ra sao?

Gợi ý: bắt đầu bằng vật. Cái bình, đôi dép, cuốn sổ. Tả nó như tả cho một người chưa từng thấy.

Hồi đó nó nằm ở giờ nào trong ngày, cạnh việc gì?

Gợi ý: thói quen hiếm khi đứng một mình, nó thường bám vào một việc khác. Mình pha trà ngay sau khi đánh răng.

Mùa sống nào của mình đã có nó?

Gợi ý: ở nhà nào, đi làm đường nào, ai sống cùng. Không cần đúng năm, chỉ cần đúng cảm giác.

Lúc nó rơi mất, mình có để ý không? Cái gì đã vào chỗ của nó?

Gợi ý: có khi chỗ trống được lấp bằng điện thoại, có khi bằng mười phút ngủ thêm. Cả hai đều không sai.

Nó đã cho mình điều gì mà mình chưa nói cảm ơn?

Gợi ý: không cần lợi ích lớn. Có thể chỉ là một khoảng yên, một mùi, cảm giác bắt đầu ngày bằng một việc làm cho mình.

Nếu hôm nay mình nhớ nó mà không làm lại, thì nhớ nó như thế nào?

Gợi ý: cho phép nó là chuyện đã xong. Viết một câu chào tạm biệt, hoặc một câu mình muốn giữ lại.

Đêm đó, mười giờ, mình ngồi ở bàn ăn với cây bút bi sắp hết mực, viết nét đậm nét nhạt. Câu thứ ba mình ngồi lâu nhất. Mình nhận ra mùa đó là mùa có anh trai ở cùng nhà, và hai anh em hay đi làm cùng giờ. Cái bình trà là chuyện của buổi sáng có hai người cùng ra cửa. Mình đặt bút xuống và nghĩ: ồ, hoá ra mình không bỏ trà gừng. Mình bỏ một buổi sáng.

Sáng hôm sau mình thử câu thứ năm. Nó khó hơn mình tưởng, vì nói "cảm ơn" một bình trà nghe hơi ngớ ngẩn. Mình viết: cảm ơn vì đã cho mình mười phút đứng một mình trong bếp lúc sáu rưỡi, khi chưa ai cần mình việc gì. Viết xong mình ngồi nhìn câu đó khá lâu, tiếng nước sôi lục bục trong ấm điện. Hoá ra thứ mình nhớ không phải trà gừng. Là mười phút ấy.

Mình không rút ra thêm gì. Chỉ ghi lại để bạn biết câu trả lời có thể đi lệch khỏi câu hỏi, và lệch cũng không sao. Câu hỏi là cái cửa, không phải cái đích.

Có một chỗ dễ làm hỏng: trả lời cho hay. Câu hỏi nghe sâu nên mình dễ muốn viết sâu, viết thành một đoạn văn đẹp. Nó hấp dẫn vì giấy trắng thì ai cũng muốn viết ra điều mình nghĩ là đúng. Nhưng một câu trả lời ba chữ mà thật vẫn hơn một đoạn mười dòng để chưng. Thay vào đó, viết câu đầu tiên trong đầu, dù xấu, rồi đi tiếp.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp.

Lý do thứ nhất: bạn ngồi mười lăm phút mà không nhớ ra gì, giấy vẫn trắng. Chuyện đó khá thường, vì việc nhỏ càng nhỏ thì càng ít để lại dấu. Đừng ép. Thử đi từ vật, lục xem trong nhà còn món gì thuộc về nó, hoặc hỏi một người từng sống cùng mùa đó. Một câu hỏi bâng quơ cũng đủ, như câu chị Phượng hỏi mình. Bài vì sao nhóm chat lớp cũ im dần mà không ai giải tán nói về cùng một kiểu rơi mất âm thầm ở chỗ khác.

Lý do thứ hai: viết ra rồi thấy tiếc nhiều hơn dự tính, và cảm giác đó ở lại. Việc từng làm mỗi ngày đôi khi gắn với một người, một căn nhà đã không còn. Nếu vậy thì dừng, không cần viết nốt câu nào nữa, và việc chưa làm lại hay chưa nhớ lại cũng được. Nếu nỗi buồn hay cảm giác trống rỗng kéo dài nhiều tuần, hoặc ảnh hưởng tới việc ăn ngủ, thì đó là lúc nói với một người có chuyên môn. Một tờ giấy không phải chỗ để tự gánh một mình.

Nếu chỉ muốn một việc nhỏ nhẹ hơn để thử, ba dòng biết ơn mỗi tối là một việc ngắn có thể đặt vào chỗ trống mà không cần nhớ lại gì.

Chiều Chủ nhật đó mình rửa cái bình giữ nhiệt, phơi ngoài hiên cho khô.

Chưa pha gì cả.

Nó chỉ nằm đó, ráo nước, dưới nắng.