Bậc thềm mòn lõm ở giữa

Chiều hôm đó mình về nhà ngoại lấy mấy cái chén, và đứng ở cửa lâu hơn cần thiết.

Bậc thềm ngay trước mặt. Cái bậc mình đã bước lên hàng nghìn lần mà chưa bao giờ nhìn. Giữa mặt đá có một chỗ trũng nhẹ, không sâu hơn một lòng bàn tay, hơi bóng hơn phần còn lại. Hôm trước mưa, nước còn đọng trong chỗ lõm, một vũng nhỏ phản chiếu mảnh trời xám.

Mình ngồi xuống nhìn. Thằng cháu năm tuổi đi theo, đứng bên cạnh.

— Dì ơi, sao cái bậc này bị lõm vậy?

— Chân người ta đi hoài đó con.

— Là chân ai?

— Của bà, của ông, của dì, của ba mẹ con. Của cả con nữa.

Nó nhìn xuống chân mình, rồi nhìn cái chỗ trũng, như đang đo thử xem bàn chân bé xíu của nó có vừa không. Rồi nó bước lên, đặt đúng giữa chỗ lõm, và đứng đó, hơi tự hào.

Sau đó mình viết bài thơ này, trên mặt sau một tờ hoá đơn điện, ngồi ngay trên bậc.

Bậc thềm

Bậc thềm trước nhà ngoại
lõm xuống ở giữa,
vừa đúng một lòng bàn chân.

Không ai khoét nó.
Không ai ngồi tính
mỗi bước mòn bao nhiêu.

Chỉ có những buổi sáng,
guốc, dép, chân trần
đi qua, đi qua,
và một thứ gì đó
ở lại dưới gót.

Mưa đọng trong chỗ lõm,
một vũng nước nhỏ,
soi được cả mảnh trời.

Cái bậc ấy
chưa từng hỏi
mình để làm gì.

Nó nằm đó, và được bước lên.

Chuyện bậc thềm không kể hết

Bài thơ không giải thích gì, nên phần giải thích nằm ở đây. Mình nghĩ nhiều về câu hỏi "để làm gì" trong những năm gần đây, và đã thử nhiều cách đáp: bằng mục tiêu, bằng công việc, bằng danh sách. Mỗi cách đều cho cảm giác hơi gượng, như cố khoét một chỗ trũng bằng ý chí.

Cái bậc thềm thì không như vậy. Nó chỉ làm đúng một việc: nằm ở chỗ có người bước qua. Cái nghĩa của nó không được đặt vào từ đầu, mà đến từ chuyện mỗi ngày có người đi ngang và nó cứ ở đó chịu một chút. Nhiều năm sau, người ta còn nhìn thấy dấu bàn chân mình mà không cần biết là của ai.

Đó chỉ là một cách nhìn, không phải đáp án cho ai. Có người đọc xong sẽ thấy nó đúng với việc mình làm. Có người sẽ thấy nó không dính gì tới mình, hay thấy nó ngọt quá. Cũng được. Nếu muốn thêm một góc nhìn cùng hướng, một ngày ghi lại những lúc thấy mình có ích kể chuyện tương tự bằng một ngày làm việc cụ thể.

Còn một điều mình muốn nói thẳng, vì thơ hay làm mọi thứ nghe dịu hơn thực tế: có những thời gian mình đứng trên cái bậc của mình mà chẳng thấy gì lõm cả, chỉ thấy đá phẳng và lạnh. Điều đó không có nghĩa là không có gì ở lại dưới gót. Chỉ là mòn thì chậm, và người đang bước thường là người cuối cùng nhìn thấy.

Nếu viết không ra

Có hai lý do hay gặp. Một là bạn muốn bài thơ phải nói điều gì đó lớn, rồi câu nào cũng thấy nhỏ. Thử đổi: chỉ mô tả vật, như người đang kể cho một đứa trẻ nghe. Hai là bạn không thấy chỗ nào quanh mình mòn cả. Khi đó cứ chọn một vật bất kỳ, và viết đúng một câu về lần gần nhất bạn chạm vào nó.

Nếu thơ không hợp với bạn, cảm ơn những ngày "chẳng có chuyện gì xảy ra" cũng nhìn vào những thứ bình thường, bằng văn xuôi.

Hôm sau, thằng cháu lại đứng trên bậc, đặt hai bàn chân vào chỗ lõm. Nó nhìn mình, chờ một lời khen cho việc chẳng có gì khó.

— Vừa không?

— Chưa vừa lắm.

— Lớn lên sẽ vừa, — mình nói.

Nó gật đầu, nghiêm túc như vừa nhận một lời hứa.