Hai năm mình cười theo khi bạn bắt chước giọng quê mình

— Cho mình ly trà đá nha, mô tê răng rứa chi rứa.

Cả bàn cười rộ. Thục vừa bắt chước giọng mình để gọi chị phục vụ, tay còn cầm cái muỗng, mặt hớn hở như vừa pha trò thành công. Mình cũng cười. Cười theo, như mọi hôm: môi kéo lên đúng chỗ, mắt nhìn đĩa dưa leo.

Mười một giờ bốn mươi lăm, quán cơm tấm đầu ngõ, quạt trần quay chậm, mùi nước mắm tỏi ớt bốc lên từ cái chén sứt men. Hai năm mình ngồi bàn này, và hai năm mình cười theo như thế.

Mình biết Thục không có ý xấu. Mình cũng biết đây là chuyện nhỏ, nhỏ đến mức nói ra nghe như người hay chấp. Chính vì nhỏ nên mình không nói, và vì không nói nên nó cứ nằm đó, mỗi trưa thêm một lần.

Bài này kể về cái trưa mình thôi cười theo, và về một câu ngắn mình đã nói với Thục, vừa đủ để bàn cơm không vỡ.

Bài này không phải để nói rằng đùa giọng vùng miền là xấu, hay ai đã đùa là người xấu. Phần lớn người đùa không biết tiếng cười của người nghe khác với tiếng cười của mình. Nó cũng không phải chuyện mình quá nhạy cảm cần "sửa", hay chuyện phải trở nên khó tính mới được tôn trọng. Chỉ là một việc nhỏ hơn: nói với một người bạn, bằng một câu, rằng có chuyện mình không thấy vui, rồi vẫn ngồi lại ăn tiếp.

Một trưa mình không cười

Thứ Năm, Vy mới vào làm được ba ngày, ngồi đầu bàn. Thục lại diễn cái giọng ấy, lần này cho Vy xem. Vy cười, rồi liếc sang mình, và tiếng cười của em khựng lại nửa chừng, vì mình đang nhai cơm, không cười.

Chỉ một giây vậy thôi. Mà tối đó mình nhớ mãi.

Chín giờ tối, phòng trọ, đèn bàn vàng, mình gọi điện về cho mạ. Bà nghe mình kể chuyện công ty được một lúc rồi nói: "Dạo ni nghe con nói lạ lạ, răng rứa con?" Mình đáp: "Con vẫn rứa mà mạ." Nhưng mình biết bà nghe đúng. Hai năm nay, ở chỗ làm, mình đã học cách gọt bớt chữ "răng", chữ "rứa", học nói chậm đi để người ta khỏi phải hỏi lại. Qua điện thoại, giọng cũ bật ra tự nhiên như nước chảy xuống chỗ trũng.

Tiếng cười như một khoản phí

Mình từng tự giải thích bằng hai chữ: dễ tính, không chấp. Có phần đúng. Nhưng nếu chỉ dễ tính thì tối đó mình đã không nhớ cái liếc của Vy lâu như vậy.

Bên dưới là chuyện khác. Mỗi lần cười theo, mình trả một khoản nhỏ để được ngồi lại ở bàn đó, như một người mới đến nộp phí cho nhóm. Khoản phí ấy trả đều hai năm mà Thục không hề hay, vì với cô ấy, tiếng cười của mình là lời cho phép. Cô ấy không sai khi nghĩ vậy: mình đã cho phép, hôm nào cũng cho. Cái làm mình nặng lòng không hẳn là câu đùa. Cái làm mình nặng là ở bàn cơm ấy chỉ có người biết cười được ngồi, còn người nói "mô tê răng rứa" bằng chính giọng của mình thì chỉ xuất hiện qua điện thoại, lúc chín giờ tối.

Chỗ mình suýt hỏng ngay từ đầu là tiếng cười đệm. Mình soạn sẵn câu nói và định chêm vào cuối: "hì hì, mình nói thiệt nha". Nó hấp dẫn vì làm câu nói an toàn: nếu Thục phật ý thì mình còn đường lui, bảo là đùa. Nhưng một câu có tiếng cười đệm sẽ bị người nghe xếp chung ngăn với những câu đùa khác, và hai người cùng ăn tiếp như chưa có gì. Thay vào đó: giọng thường, mặt thường, ngắn, rồi dừng.

Một câu nói nhẹ, chỉ một lần

Chiều hôm sau, hai giờ mười lăm, mình với Thục xuống mua cà phê sữa đá ở quán đối diện văn phòng. Ly còn đọng nước, tay mình lạnh, giọng mình nghe mỏng hơn bình thường.

— Thục, mình nói chuyện nhỏ này nha.

— Ừ, chuyện gì vậy?

— Chuyện bắt chước giọng mình. Mình cười theo hai năm rồi, nhưng thật ra mình không thấy vui lắm. Bạn bớt giùm mình nha.

— Ủa... mình có ý gì đâu.

— Mình biết bạn không có ý. Mình chỉ nói là mình không thấy vui.

Không có gì dễ chịu về chuyện này. Mình muốn nói thật: nhiều người kể là thấy nhẹ liền sau khi nói, cũng có người hồi hộp suốt cả buổi chiều. Mình thuộc nhóm sau. Cà phê uống không ra vị. Thục im, rồi nói "ờ", và hai đứa đi bộ về văn phòng không nói thêm câu nào.

Cách biết mình làm đúng không nằm ở phản ứng của Thục. Nó nằm ở chỗ khác: mình đã nói được một câu bắt đầu bằng "mình", không có tiếng cười đệm, không có chữ "giỡn thôi", và nói xong mình không chạy theo giải thích. Sau khoảng một tuần, có người thấy bàn cơm vẫn như cũ chỉ thiếu một trò đùa, có người thấy người kia vẫn lỡ miệng một hai lần, và có người thấy chưa có gì đổi. Những kết quả đó đều không nói là câu nói đã hỏng.

Ngày bận quá, không tìm được lúc nào chỉ có hai người, thì đến lần bị đùa tiếp theo, chỉ cần không cười, nhìn người kia một giây, và nói đúng năm chữ: "Cái đó thôi nha, bạn." Giọng đều, mặt đều. Bản rút gọn này thô, nhưng nó đủ để người kia biết tiếng cười không còn là lời cho phép.

Chỗ mình suýt rút lại

"Gửi đi cho yên."

"Gửi rồi thì còn gì của câu hôm qua?"

"Nhưng không gửi thì bàn cơm lạnh mất."

Ba ngày sau buổi cà phê, Thục không ngồi bàn cũ. Cô ấy ăn ở bàn kế toán, lưng quay về phía mình, cái muỗng gõ vào đĩa nghe lách cách. Điện thoại mình mở sẵn tin nhắn: "Hôm trước mình giỡn thôi, bạn đừng để bụng nha." Ngón cái đặt sẵn trên nút gửi. Mình nhìn nó đúng một phút, và đó là phút dài nhất trong cả tuần.

Lý do nằm ngay trên mặt là mình sợ mất bạn. Đúng, mình sợ. Nhưng còn một lớp nữa: tin nhắn đó bảo vệ cái bàn cơm, không bảo vệ mình. Gửi nó đi là nói với Thục rằng điều hôm trước chỉ là đùa, tức là mọi thứ quay về như cũ, kể cả giọng bắt chước. Còn câu "mình có ý gì đâu" của Thục cũng là thật: cô ấy thật sự không có ý, và nó vẫn làm mình không vui. Hai điều đó thật cùng lúc. Không ai phải thua để điều kia thành thật.

Ngày đầu, mình thấy mình như đứng ngoài nắng. Ngày thứ hai, mình mở khung nháp ra đọc lại, rồi đóng. Có người kể ba ngày dài như ba tuần, có người thấy ngày thứ hai đã nhẹ hơn ngày đầu. Với mình thì mỗi ngày một khác, không theo thứ tự nào.

Còn một chỗ nữa nhiều người hay trượt, mình cũng suýt trượt: bù đắp quá tay. Mua cho Thục ly trà sữa, kể một tràng chuyện hồi nhỏ ở quê và vì sao giọng ấy quan trọng với mình, xin lỗi vì đã nói ra. Nó hấp dẫn vì giống trách nhiệm. Nhưng nó biến câu nói nhẹ ban đầu thành một cuộc xử án mà người kia phải ngồi nghe, và mình lại xin lỗi vì một điều mình không có lỗi. Một câu là đủ. Còn lại là việc của ngày thường.

Ngày thứ tư, tiếng dép lê trên sàn văn phòng dừng ngay cạnh bàn mình.

— Mình tập nói chữ "rứa" hoài mà nghe vẫn lạ. Bạn chỉ mình đi?

Mình bật cười, lần này không phải cười theo. Tuần sau Thục vẫn lỡ miệng một lần, rồi tự bịt miệng, "à quên", và mình chỉ nhìn cô ấy, không cười. Cô ấy cười gượng. Vậy cũng được. Chuyện này chưa xong và có lẽ không bao giờ xong gọn.

Nếu bạn đang soạn một cuộc nói chuyện kiểu này trong đầu đã lâu, cuộc trò chuyện mình tập trong đầu suốt hai tuần có thể nghe quen. Và nếu việc khó với bạn là nói rồi mà vẫn muốn xin lỗi ba lần, có một bài nữa về chuyện nói không mà không phải xin lỗi ba lần.

Nếu thử rồi mà chưa ra gì

Chuyện này xảy ra khá thường, nên nói thẳng ở đây.

Lý do hay gặp thứ nhất: câu của bạn vẫn có một lời trách giấu bên trong. "Bạn lúc nào cũng vậy" nghe giống nói về mình, nhưng thật ra nói về người kia, và người ta sẽ đáp lại bằng tự vệ. Cách thử: đọc lại câu và gạch chữ "bạn", thay bằng "mình". Nếu câu không còn đứng được thì nó chưa phải một câu nói nhẹ.

Lý do hay gặp thứ hai: chỗ và lúc. Nói giữa bàn bảy người, ngay sau tiếng cười, thì người kia bị dồn vào góc và chỉ còn đường chống đỡ. Chuyển sang một lúc đi bộ, một lúc đứng chờ thang máy, hoặc một tin nhắn ngắn đọc lúc không ai nhìn.

Cũng có thể bạn nói đúng, nói khéo, và người kia vẫn tiếp tục. Chuyện đó xảy ra, và nó không nói bạn sai. Nhưng có một ranh giới: nếu những câu đùa nhắm vào bạn kéo dài dù đã được nói rõ, đến từ nhiều người, kèm lời xúc phạm hay doạ nạt, thì đó không còn là chuyện để tập nói nhẹ nữa. Hãy kể với một người bạn tin hoặc nơi trong cơ quan có trách nhiệm lắng nghe, và tìm sự hỗ trợ. Cũng vậy nếu cảm giác bị đứng ngoài bàn kéo dài nhiều tuần và bắt đầu ảnh hưởng tới giấc ngủ hay việc ăn uống: nói với một người có chuyên môn là việc bình thường, không phải việc của riêng ai yếu.

Thứ Năm tuần sau, quán cơm tấm vẫn mùi nước mắm tỏi ớt, quạt trần vẫn quay chậm. Thục gọi trà đá bằng giọng của chính cô ấy.

Mình cười, vì một chuyện khác.