Bút đỏ và bút chì nói chuyện khi tên mình không có trên bìa

Cuốn sách mới về văn phòng chiều nay, gáy còn mùi keo, bìa cứng hơn mình nhớ ở bản in thử. Mình để nó trên bàn cả buổi chưa dám mở, rồi tới mười một giờ đêm, khi văn phòng chỉ còn một cái đèn, mới lật tới trang bản quyền.

Tên mình ở đó. Một dòng chữ nhỏ nhất trong cả trang, nằm dưới tên người dàn trang, phải nghiêng sách dưới đèn mới đọc được.

Mình làm biên tập sách mười một năm. Phần lớn việc của mình là đọc một thứ không phải của mình, thật chậm, rồi để lại vài nét ở lề: một dấu hỏi, một chữ gạch chân, một mẩu giấy nhớ vàng viết "đoạn này chị có chắc?". Nếu mình làm tốt thì người đọc sau này không thấy nét nào cả.

Có hai giọng trong đầu mình luôn thay phiên nhau, và đêm đó chúng nói chuyện với nhau thật. Mình ghi lại gần nguyên văn.

Bút đỏ: Bốn tháng. Đêm nay mình mới thấy rõ là bốn tháng. Hơn bốn trăm chỗ mình đã gạch, đổi, hỏi lại tác giả, rồi gạch tiếp. Và trên bìa, tên tác giả to bằng ngón tay cái. Tên mình thì bằng hạt gạo.

Bút chì: Ừ. Nhỏ thật.

Bút đỏ: Cậu nói ừ? Chỉ vậy thôi hả? Mình đòi hỏi quá đáng lắm sao khi muốn có ai đó biết đã có người ngồi sửa câu thứ hai trăm sáu mươi cho cuốn này?

Bút chì: Không quá đáng. Mình cũng muốn vậy. Mình chỉ nghĩ tới một chuyện khác: lúc mình sửa, mình luôn dùng chì mềm. Để cái gì mình đổi còn tẩy được, còn trả lại cho tác giả được. Đâu phải ngẫu nhiên.

Bút đỏ: Vì cậu nhát.

Bút chì: Có thể. Mà có thể vì mình muốn lúc người ta đọc, người ta nghe thấy tiếng chị ấy, không nghe thấy tiếng mình. Mình đã đổi một chữ "giữ" thành "cầm" trong câu tả bàn tay mẹ chị ấy. Chị ấy phát hiện ra khi sách đã in, và gọi điện, giọng rất bình tĩnh. Chị bảo chữ đó phải là "giữ", vì mẹ chị chưa bao giờ cầm cái gì, bà chỉ giữ.

Bút đỏ: Cái đó thì... mình nhớ. Cậu sai thật.

Bút chì: Mình sai thật. Mình không biết có ai ngoài chị ấy nhận ra không. Cũng không biết khi sửa lại ở lần in sau, chị ấy có tha thứ hẳn hay không. Cái mình biết là một chữ sai nằm trong cuốn sách này, cả ngàn bản, và không tẩy được.

Bút đỏ: Vậy thì cậu càng phải đòi tên cho to hơn chứ. Nếu lỗi thì có tên, công cũng phải có tên.

Bút chì: Hay là ngược lại. Mình thấy lỗi có tên mình, mình vẫn đủ lớn để nhận. Còn công, mình không chắc nó có tên ai nên đứng. Cái đoạn ba trang ở chương năm mình bảo chị ấy bỏ, chị ấy giận hai tuần. Giờ không ai nhớ đoạn đó từng có. Cuốn sách đọc trơn hơn. Mà chính vì nó trơn nên cũng không ai biết đã có một chỗ nhám bị lấy đi.

Bút đỏ: Cậu có chắc là bỏ đúng không?

Bút chì: Không. Có thể đoạn đó hay hơn phần còn lại. Hôm đó mình nói với chị ấy bằng giọng chắc nịch, vì lúc ấy mình chắc thật. Bây giờ mình chỉ còn nhớ cái giọng chắc, không nhớ nổi lý do.

Bút đỏ: Mình muốn được cảm ơn. Một lần thôi.

Bút chì: Chị ấy cảm ơn mình rồi. Hôm gửi bản in thử, chị gửi một tin nhắn dài. Mình không đọc lại vì sợ nó nhỏ đi nếu đọc nhiều.

Bút đỏ: Mình không nhớ chị ấy cảm ơn.

Bút chì: Vì lúc đó bạn đang bận đếm chữ trên bìa.

Bút đỏ: Cậu cứ nói như mình xấu tính. Nhớ buổi ra mắt hồi tháng ba không? Mình ngồi hàng ghế cuối, tay cầm ly nước ngọt, chị ấy lên cảm ơn nhà in, cảm ơn người vẽ bìa, cảm ơn con gái đã đọc bản đầu tiên. Mình ngồi đợi cái tên. Nó không tới.

Bút chì: Mình nhớ. Bạn đã vỗ tay.

Bút đỏ: Vỗ rất to, còn la "hay quá" ở cuối. Về nhà mới thấy cổ họng đắng.

Bút chì: Bạn vỗ thật lòng, mình thấy. Đó mới là chỗ lạ: bạn buồn và bạn vỗ tay thật lòng, cùng một lúc.

Bút đỏ: Còn cậu? Nói như thể cậu chẳng cần gì cả.

Bút chì: Không đâu, mình cần. Chỉ là mình không biết cần cái gì. Có hôm mình nghĩ cái mình cần là có ai đó hỏi: chương này ai sửa mà đọc trơn vậy. Có hôm mình nghĩ thôi cũng được, chỉ cần tiếng giấy sột soạt lúc mình lật bản thảo khi mọi người về hết. Mình không phân biệt được hai thứ ấy. Tối nay không ai hỏi, và mình vẫn đứng đây.

Mình đứng lên, rót nước. Ngoài cửa sổ, đèn đường nhỏ chiếu xuống mặt đường vắng. Trên bàn, cuốn sách nằm úp trang bản quyền, và mình lật nó lại, lần này không đọc tên mình, mà mở bừa một trang. Trang tám mươi bảy.

Câu đầu tiên của trang đó là câu mình đã đổi ba lần. Lần cuối cùng là lần mình bỏ hẳn một chữ thừa, rồi đọc lại thành tiếng để nghe nhịp. Không ai biết đó là câu ba lần sửa. Nó đứng đó, như thể chưa bao giờ từng khác.

Bút đỏ: ... Hay đấy.

Bút chì: Hả?

Bút đỏ: Câu đó. Mình thấy nó hay. Không phải vì mình sửa. Vì nó nghe như người ta nói thật.

Bút chì: Mình cũng nghĩ vậy.

Bút đỏ: Mình vẫn muốn tên lớn hơn.

Bút chì: Mình biết. Cho nó lớn hơn chút xíu cũng được, nếu họ cho. Chỉ là đừng đòi nó thay chỗ cho việc đã làm.

Đêm đó mình không giải quyết được gì. Bút đỏ vẫn muốn tên to. Bút chì vẫn muốn tay mình nhẹ. Mình không dám chắc bên nào nói đúng, và có lẽ cả hai cùng đúng, ở những lúc khác nhau.

Mình gấp cuốn sách lại, đặt lên đầu chồng bản in thử trên kệ. Cây bút đỏ mình cất vào ống. Cây chì mình vặt cho nhọn, để mai.

Có một người nào đó, ở đâu đó, sẽ dừng lại ở trang tám mươi bảy và đọc câu đó thêm lần nữa. Người ấy không biết có ai từng đứng ở chỗ này đêm nay.