Bảy tối đọc to một trang sách cho căn phòng nghe

Đọc cho ai nghe? Có ai đâu.

Câu đó chạy qua đầu mình mỗi lần định mở miệng đọc to một dòng báo. Bảy giờ tối, máy khâu vừa tắt, mùi vải mới còn trong mũi, và căn nhà nghe rõ cả tiếng vòi nước nhỏ giọt trong nhà tắm.

Mình năm mươi lăm tuổi, may gia công tại nhà cho một xưởng bên quận kế bên. Máy chạy từ sáu giờ sáng. Chiều thứ Bảy mình đem hàng đi giao và nói đúng ba câu: dạ con giao đủ, dạ chị kiểm giùm, dạ con về. Con gái lấy chồng xa từ ba năm trước. Ngày thường, người nói nhiều nhất trong căn nhà này là cái máy khâu, mà nó không nói chữ nào.

Bài này kể bảy tối mình thử một việc rất nhỏ: mỗi tối đọc to một trang sách, vài phút, cho căn phòng nghe. Nếu bạn cũng là người cả ngày không nói với ai được câu nào ra hồn, có thể bạn muốn thử cùng.

Việc này không phải là luyện giọng cho hay. Không ai chấm, không ai nghe, giọng khàn hay lạc cũng được. Nó cũng không phải để thay cho chuyện trò với người thật, hay để thành một thói quen phải giữ đủ bảy ngày không sót. Và không phải một kiểu thiền hay nghi thức gì. Chỉ là cho giọng mình một việc để làm, trong một căn phòng đang quá yên.

Vì sao giọng mình lạc đi khi cả ngày chỉ có căn phòng nghe?

Câu đầu tiên sau mười hai tiếng

Tối nọ con gái gọi video. Mình bấm nhận, miệng định nói "ừ, con" mà chữ ra khỏi cổ như cái cửa lâu không ai đẩy, kẹt và chùng.

— Mẹ ăn cơm chưa?

— Ăn rồi.

— Sao giọng mẹ nghe lạ vậy?

— Không có gì. Mẹ lâu chưa nói chuyện thôi.

Nó cười, tưởng mình nói đùa. Mình cũng cười theo cho qua, nhưng tắt máy rồi ngồi một lúc lâu với cái câu "lâu chưa nói chuyện", vì nó đúng nhiều hơn mình tưởng.

Cách giải thích dễ nhất là: giọng lâu không dùng thì lạ đi. Chắc ai cũng nghĩ vậy, và nếu dừng ở đó thì kết luận là "cứ nói nhiều lên", một lời khuyên không dùng được cho người cả ngày không có ai để nói.

Thật ra cả ngày mình vẫn nói. Mình nói với cái máy khi nó kẹt chỉ, nói với con mèo hàng xóm trèo qua hàng rào. Nhưng toàn là những câu để xong một việc. Không có lúc nào mình nói mà không để làm gì cả. Và một người nói mà không để làm gì thì nghe như đang lẩm bẩm một mình, nghe kỳ, nên mình bỏ hẳn. Không ai cấm. Mình tự bỏ vì ngại chính tiếng của mình.

Nên cái mất không hẳn là giọng. Cái mất là cái quyền nói ra một câu chỉ để nghe nó có mặt trong phòng. Đọc to một trang sách giải đúng chỗ đó: có chữ sẵn để đọc, nên miệng có lý do chính đáng để mở, và mình không thấy mình kỳ cục. Nếu muốn đi xa hơn thì có bài về học cách nói chuyện với chính mình như một người bạn thân. Nhưng với mình, bước đầu chỉ cần mượn chữ của người khác.

Một phút đầu tiên, ngay tối nay

Mở một cuốn sách có sẵn trong nhà, hoặc tờ báo cũ, hoặc mặt sau hộp sữa cũng được. Rồi làm ba việc:

1. Chọn một đoạn ba câu, ở đâu cũng được.
2. Đọc to ba câu đó, bằng giọng nhỏ nhất mà bạn còn tự nghe được.
3. Đọc xong thì ngồi yên thêm mười giây, nghe căn phòng trả lời bằng sự im lặng của nó.

Cách biết mình làm đúng không phải là đọc hay. Là đọc hết một câu mà không dừng giữa chừng vì ngượng.

Lần đầu thì giọng nghe như của người khác, và mình giật mình, rồi hơi buồn cười. Ngồi mười giây xong thấy căn nhà yên khác hẳn lúc nãy, nhưng mình không giải thích được khác chỗ nào. Sau một tuần, có người thấy giọng bớt lạ với chính mình. Cũng có người vẫn thấy lạ như ngày đầu, và vẫn đọc tiếp. Cả hai đều ổn.

Cái mình vấp nhất là ghi âm lại để nghe thử. Mình đã làm hôm thứ Hai, vì nghĩ có thể kiểm tra xem giọng mình có tiến bộ không. Nghe lại thì ngượng, tối thứ Ba chẳng muốn đọc. Nó hấp dẫn vì nghe lại thì đo được, mà thứ đo được thì dễ biết mình "làm đúng chưa". Nhưng bài này không cần đúng. Tuần đầu cứ để tiếng đi qua căn phòng rồi tan, không giữ lại bản nào.

Bảy tối, mỗi tối một việc nhỏ

Luật chỉ có bấy nhiêu. Chọn một cuốn sách hay một tờ báo, trang nào cũng được. Mỗi tối đúng một việc, không quá mười phút. Bỏ một tối thì tối sau quay lại, không bù, không cộng dồn.

Ngày 1: Ba câu nhỏ nhất

Bài tập: đọc ba câu đầu tiên của một trang, bằng giọng nhỏ nhất bạn còn tự nghe được. Thời gian: hai phút.

Ghi chú: nhỏ tới mức hàng xóm không nghe cũng được. Chỉ cần mình nghe thấy mình.

Ngày 2: Cả trang, ngồi chỗ quen

Bài tập: ngồi ở chỗ bạn hay ngồi, tắt đèn trần, chỉ để đèn bàn, đọc hết một trang. Thời gian: năm phút.

Ghi chú: giọng sẽ lạ, và có đoạn thấy ngượng. Cứ đọc tiếp, đừng quay lại sửa.

Ngày 3: Đổi chỗ

Bài tập: đọc cùng trang hôm qua nhưng ở một chỗ khác, đứng ở bếp cạnh cửa sổ hoặc ngồi ngoài bậc cửa. Để ý chỗ nào tiếng vang hơn, chỗ nào tiếng nghe dày hơn. Thời gian: năm phút.

Ghi chú: phòng nào cũng có tiếng riêng của nó. Nếu muốn nghe thêm, có bài thiền nghe tiếng đêm trước khi ngủ.

Ngày 4: Nhẹ thôi

Bài tập: chỉ đúng một câu, đọc lúc đang làm việc khác, như nhặt rau hay rửa chén. Thời gian: một phút.

Ghi chú: hôm nay là ngày nghỉ. Làm xong một câu là đủ, kể cả khi đứng giữa bếp, tay còn ướt.

Ngày 5: Đoạn có người nói chuyện

Bài tập: chọn một đoạn có nhân vật nói với nhau, đọc lời của mỗi người bằng một giọng hơi khác, không cần giống. Thời gian: tám phút.

Ghi chú: nếu thấy buồn cười thì cứ cười. Tiếng cười của mình cũng là một tiếng trong phòng.

Ngày 6: Chậm hơn thường một chút

Bài tập: đọc chậm hơn bình thường, đến mỗi dấu chấm thì dừng một nhịp, thở ra nhẹ rồi mới đọc câu tiếp. Thời gian: tám phút.

Ghi chú: thở ra lâu hơn hít vào là một việc nhỏ mà có người đã thử ba tuần, bài thở ra dài hơn hít vào kể lại. Ở đây mình chỉ mượn nó cho một nhịp dừng.

Ngày 7: Trang mình thích nhất

Bài tập: chọn trang bạn thích nhất trong cả tuần, đọc lại một lượt, rồi viết một dòng: giọng mình tối nay nghe thế nào so với tối thứ hai. Thời gian: mười phút.

Ghi chú: không cần giọng hay. Chỉ cần nghe được, và biết là mình đã có mặt trong căn phòng đó.

Khi tối nào cũng mệt

Có tối mình về, vai còn đau vì ngồi máy, mắt cay vì ánh đèn kim, và chỉ muốn nằm xuống. Tối đó mình đọc đúng ba câu, đứng ngay cạnh cái ghế.

Làm đúng nghĩa là cuốn sách được mở ra một lần trong ngày đó, chỉ vậy. Với mình, tuần đầu có hai tối chỉ làm được ba câu, và mình vẫn tính là đọc.

Sau bảy tối, có người thấy căn nhà bớt yên theo một cách dễ chịu. Có người thấy giọng mình bớt cộc khi nói điện thoại với con. Cũng có người thấy chẳng khác gì, và chỉ biết là mình đã làm xong một việc nhỏ mỗi tối. Mình thuộc nhóm đầu ở một vài tối, và nhóm cuối ở những tối còn lại.

Cái vấp thứ hai là chọn trang "xứng đáng": sách dạy làm người, trang kinh, bài viết có ích. Nó hấp dẫn vì cho mình cái cớ đàng hoàng để mở miệng, và vì đọc thứ có ích thì thấy mình không phí thời gian. Nhưng đọc kiểu đó thành giờ học, và tới tối thứ Tư thì thành thứ phải làm cho xong. Trang nào cũng được, kể cả mặt sau hộp sữa hay tờ giá tiệm. Bạn không đọc để học, bạn đọc để có tiếng.

Còn một cái bẫy nữa: tối nào bỏ thì bù hai trang hôm sau. Nghe công bằng, nhưng nó biến bảy tối thành một món nợ. Tối nào bỏ thì tối đó mất, ngày hôm sau quay lại đúng một việc của hôm sau.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp, không cái nào là lỗi của bạn.

Lý do thứ nhất là ngượng. Nhà cách âm kém, hàng xóm nghe được, hoặc chính mình nghe giọng mình mà thấy rờn rợn. Đừng ép. Mở quạt hoặc vòi nước để có tiếng che, đọc trong nhà tắm, hoặc đọc thầm mà môi cử động. Cái cần giữ là chữ đi qua miệng, còn to hay nhỏ thì tuỳ.

Lý do thứ hai là tối nào cũng quá mệt. Khi đó đổi sang buổi sáng, ba câu trước khi bật máy, hoặc ba câu lúc đun nước. Giờ nào cũng được miễn là có.

Còn một khả năng ít ai nói: có người đọc to xong lại thấy buồn hơn, hoặc nước mắt tự chảy. Điều đó có thể xảy ra, vì giọng của mình vang lên giữa căn phòng vắng cũng làm lộ ra căn phòng vắng đến thế nào. Nếu vậy thì dừng lại giữa chừng cũng được, không có gì sai. Nếu cảm giác ấy tới nhiều tối liền thì xem hộp ngay bên dưới.

Tối nay, nếu máy khâu vừa tắt và nhà nghe rõ tiếng vòi nhỏ giọt, thử mở một cuốn sách ở bất kỳ trang nào.

Đọc một câu thôi. Căn phòng sẽ nghe.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một thử thách nhỏ cho những buổi tối quá yên. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa giọng nói sẽ quen lại hay cảm giác trống sẽ hết sau bảy tối.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Cảm giác trống hoặc lẻ loi kéo dài nhiều tuần, không chỉ vào những buổi tối yên
• Bạn không muốn gặp hay nói chuyện với bất kỳ ai, kể cả người thân
• Giấc ngủ hoặc việc ăn uống đảo lộn rõ rệt, kéo dài, và những việc từng làm được giờ không còn muốn làm
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Gặp một người có chuyên môn không có nghĩa là bạn yếu. Nó giống như nhờ một người thợ có tay nghề nhìn giùm cái máy mình đã tự sửa lâu rồi.