Bốn mươi phút chờ máy giặt chạy xong ở tiệm giặt tự động

Chiếc ghế nhựa màu xanh có một vết cà phê cũ khô cứng ở mép, và chiều Chủ nhật đó nó là chỗ ngồi duy nhất còn trống trong tiệm. Mình ngồi xuống. Màn hình nhỏ trên máy số bảy báo còn bốn mươi phút.

Bốn mươi phút. Không dài, không ngắn, vừa đủ để thấy rõ là mình chẳng có việc gì làm. Bên trái là một đôi vợ chồng đang gấp chung tấm ga giường, mỗi người cầm hai góc, bước lại gần nhau rồi lùi ra. Bên phải là mấy bạn sinh viên cười rộ lên vì một thứ gì đó trong điện thoại. Mình có túi đồ, có cái điện thoại còn chút pin, và có cảm giác quen thuộc là cả tiệm này ai cũng đang đi cùng ai.

Mình ở Đà Nẵng được gần một năm, làm giám sát thi công, thuê phòng trọ đầu hẻm. Phòng không có chỗ phơi ngoài sợi dây thép căng ngang cửa sổ, nên cuối tuần nào mình cũng xách đồ ra tiệm giặt sấy cuối hẻm. Và cuối tuần nào, bốn mươi phút ấy cũng trôi qua đúng một kiểu: ngồi xuống, rút điện thoại ra, cuộn, cuộn, cuộn, cho tới khi máy kêu.

Nếu bạn từng ngồi ở một chỗ chờ mà quanh mình ai cũng có người đi cùng, bạn biết cái cảm giác nhỏ nhưng dai ấy. Không phải buồn hẳn. Chỉ là một chỗ hơi trống ở bên cạnh, và mắt cứ tự tìm cái gì để nhìn.

Bài này không nói chuyện ngồi một mình ở chỗ đông người cần phải can đảm. Nó cũng không phải mẹo để bốn mươi phút chờ máy giặt biến thành một buổi thiền, hay cách làm cho mình thôi thấy lẻ loi giữa tiệm. Nó nhỏ hơn thế nhiều: một người thử đổi đúng một thứ, là cách mình ngồi chờ, rồi kể lại cái gì hiện ra khi thứ đó bị lấy đi.

Chủ nhật đầu tiên, mình thử ngồi hết bốn mươi phút

Cái điện thoại không chỉ để xem

Năm giờ bốn mươi chiều. Mình quẹt mã trả tiền, nghe cửa máy khoá lại một tiếng khô gọn, rồi nước chảy vào, rồi tiếng quay trầm và đều bắt đầu. Trong tiệm có mùi nước xả hoa hồng trộn với hơi nóng khô từ dãy máy sấy phía sau. Mình ngồi xuống chiếc ghế xanh, úp điện thoại lên đùi. Chưa tới mười giây, tay phải đã thò vào túi quần.

Mình vẫn nghĩ mình lướt vì chán. Chán thì có thật. Nhưng ngồi tới phút thứ năm, mình thấy một chuyện khác đang chạy: cầm điện thoại là một cách nói với cả tiệm rằng mình đang có việc. Ngồi không giữa những người có đôi, có nhóm, trông giống một người bị bỏ lại, và cái điện thoại là tấm biển nhỏ mình giơ lên: không phải đâu, mình đang bận.

Hiểu vậy mới thấy vì sao bốn mươi phút nặng đến thế. Mình không chỉ chịu một khoảng trống. Mình còn chịu cảm giác bị nhìn thấy là trống. Mà thật ra chẳng ai trong tiệm nhìn mình cả. Cái ánh mắt đó mình tự dựng lên, rồi tự chống đỡ nó bằng một màn hình.

Giữa lúc đó, cô gái ở máy bên cạnh quay sang.

— Anh ơi, máy tám còn trống không anh?

— Còn. Em bấm nút xanh trước rồi mới quét mã.

— Dạ, cảm ơn anh.

Ba câu, xong. Điều mình để ý là lúc nói ba câu ấy điện thoại đang úp trên đùi, mình đang ngồi giữa tiệm mà không thấy cần che chắn gì. Chỉ vậy thôi, nhưng đủ để mình nhớ.

Mười phút đầu, và cách biết mình đang làm đúng

Cách biết mình làm đúng không phải là thấy bình yên. Mấy lần đầu hiếm khi có thứ đó. Dấu hiệu là bàn tay: lần nào mình cũng bắt gặp nó đã định thò vào túi trước khi mình kịp quyết, và việc bắt gặp được đã là một bước.

Lần đầu mình thấy mười phút dài một cách vô lý. Máy giặt quay nhìn lâu thì hơi buồn cười, rồi hơi buồn, rồi chỉ còn là cái máy giặt đang quay. Mình nhìn quanh nhiều hơn bình thường, và có lúc muốn bỏ về. Sau một tuần, có người kể mười phút ấy ngắn lại, có người thấy y như cũ, cũng có người thấy chán hơn. Với mình là cái thứ hai, rồi cái thứ nhất vào tuần sau nữa. Chuyện này không chạy đều cho ai.

Ngày bận, hôm mang nhiều đồ hoặc mệt rã ra, mình chỉ giữ đúng một phút: một phút đầu sau khi bấm máy, điện thoại để yên trong túi, mắt nhìn cửa kính. Hết một phút muốn làm gì thì làm. Bản rút gọn này mới là bản mình dùng nhiều nhất.

Có một chỗ mình hỏng suốt tuần đầu, và nó nghe rất hợp lý: biến mười phút thành cuộc thi. Hôm nay chịu được mười lăm phút không đụng điện thoại, hôm sau cố hai mươi. Nó hấp dẫn vì đo được, ghi điểm được, và mình vốn quen làm việc có con số. Nhưng lúc đó điện thoại đã đổi chỗ trong đầu mình: nó không còn là thứ mình lướt, mà là thứ mình cấm, và mắt vẫn dán vào chỗ nó nằm. Bỏ con số đi. Giữ lại đúng một việc là nhìn vào một món đồ trong máy. Còn chuyện điện thoại, ai muốn hiểu mình lướt để làm gì thì có bài về cuộn điện thoại ba mươi phút mà không nhớ mình xem gì nói kỹ hơn.

Chiều Chủ nhật thứ ba, mình suýt quay về

Thôi. Về. Đồ để đó mai ra lấy.

Tiền trả rồi mà.

Thì mai ra lấy.

Đó là cuộc nói chuyện trong đầu mình lúc đứng ở cửa tiệm, hôm ấy. Tiệm đông nghẹt. Hết ghế, hết cả chỗ để túi đồ, và mình phải đứng dựa tường giữa hai dãy máy sấy, nơi hơi nóng phả vào gáy. Trước mặt mình là một bà cụ ngồi với đứa cháu đang xếp tất thành từng đôi, một nhóm bạn cùng áo thun công ty, và đôi vợ chồng quen quen của tuần trước, lại gấp ga giường chung.

Cái ghế không còn, và câu chuyện mình tự đọc

Mình đứng đó và bắt đầu đọc họ. Đôi vợ chồng kia chắc hạnh phúc lắm. Nhóm áo thun chắc cuối tuần nào cũng vậy. Bà cụ có cháu bên cạnh. Mỗi người một dòng chú thích, viết nhanh, không cần kiểm chứng.

Cách giải thích gần nhất là: tiệm đông nên mình thấy lẻ. Nhưng đứng thêm mấy phút thì thấy chuyện khác hẳn. Mình không đang nhìn họ. Mình đang lấy ba giây nhìn thấy được ở mỗi người, dựng thành một câu chuyện trọn vẹn, rồi đem đặt cạnh phần tệ nhất của chính mình. Hai thứ không cùng cỡ, nên mình thua. Tuần trước đôi vợ chồng đó ngồi cạnh nhau gần như không nói gì suốt hai mươi phút, và mình đã đọc ra thành "họ có nhau", trong khi hoàn toàn có thể họ đang im vì chuyện gì đó chưa nói xong. Mình không biết. Mình chưa bao giờ biết.

Ba thứ nhỏ để nhìn khi mắt bắt đầu so sánh

Hôm đó mình thử đổi việc cho mắt. Không ép mình thôi so sánh, vì ép thì nó làm mạnh hơn. Chỉ đưa cho mắt một việc khác:

1. Tìm trong tiệm một thứ nhỏ và vô can, chẳng liên quan gì tới ai: chiếc tất lẻ đôi nằm trong rổ, một cái cúc áo rơi gần chân ghế, vệt nước chạy xuống kính máy sấy.
2. Nhìn nó đủ lâu để tả được màu và hình của nó bằng hai câu trong đầu.
3. Tìm thứ nhỏ thứ hai và thứ ba, rồi quay lại nhìn máy của mình.

Lần đầu mình thấy việc này hơi ngớ ngẩn, và đúng là mình đứng đó tả một cái cúc áo như người đang làm bài tập văn. Nhưng khoảng giữa thứ thứ hai và thứ thứ ba, đoạn chú thích về những người xung quanh im đi một lúc. Không hết. Chỉ im đi một lúc. Tuần sau, có hôm nó im lâu hơn, có hôm không, và mình thôi tính xem hôm nào là hôm nào. Ngày bận thì chỉ cần tìm một thứ, một thôi.

Chỗ mình từng tin sai ở đây là cái lời khuyên nghe rất thiện chí: cứ bắt chuyện với người bên cạnh cho đỡ lẻ. Mình thử đúng một hôm. Mình quay sang một chú đứng cạnh máy sấy, hỏi máy này giặt được mấy ký vậy anh, ông ấy ậm ừ không quay đầu, và mình đứng đó thấy lẻ hơn lúc ban đầu. Không phải vì ông ấy có lỗi. Vì mình đã biến việc bắt chuyện thành nhiệm vụ cần làm cho xong, và nhiệm vụ thì không có chỗ để một câu hỏi tự nhiên nảy ra. Cuộc nói chuyện với cô gái tuần đầu đến vì cô ấy cần biết máy nào trống, không vì mình cần ai đó nói chuyện. Hai thứ này nhìn từ ngoài giống nhau, bên trong khác nhau hoàn toàn.

Một tháng sau, chẳng có gì to tát xảy ra

Chị chủ tiệm đang lau cửa kính dãy máy sấy bằng một cái khăn xám. Mình đến, quẹt mã, chọn máy số bảy. Chị không quay lại, nói vọng qua vai:

— Nay giặt một mẻ thôi hả em?

— Dạ, một mẻ.

— Máy bảy hôm qua có người báo hơi rung, em để ý giùm chị.

Hết. Mình ngồi xuống, nhìn cửa kính máy, và nhận ra mình đã không rút điện thoại ra mà không nghĩ về nó.

Mình không muốn viết kết thúc đẹp. Mình không thấy bớt cô đơn theo cái kiểu một thứ gì đó mất đi. Nếu có gì đổi thì nó nhỏ hơn và lạ hơn: bốn mươi phút ấy thôi giống một khoảng phải lấp cho kín, và bắt đầu giống một khoảng của mình. Trước đây mỗi lần ngồi không là mình thấy cần giải thích với ai đó vì sao mình ngồi không. Giờ thì ít cần hơn. Không phải vì mình đã học được điều gì hay ho, mà vì chuyện mình tưởng cả tiệm đang nhìn hoá ra chưa bao giờ có thật.

Cái này mang ra ngoài tiệm được, nhưng không mang được cùng lúc ở mọi chỗ. Mình thử ở chỗ chờ nào cũng làm một phút đầu, và sau hai ngày thì mệt, rồi bỏ cả. Giờ mình chọn đúng một chỗ chờ mỗi tuần, tuần này là quán cơm lúc đứng chờ người ta gói phần mình, tuần khác là chờ đèn đỏ chín mươi giây trên đường về. Một chỗ thôi, đủ rồi.

Nếu thử mấy lần mà vẫn thấy chẳng khác gì

Chuyện này xảy ra thường hơn người ta kể, nên nói thẳng ở đây.

Lý do hay gặp thứ nhất: bạn ngồi nhìn máy giặt quay mà chỉ thấy chán và bứt rứt, và đầu vẫn chạy mãi chuyện hôm thứ Sáu ở công ty. Đó không phải dấu hiệu bạn làm sai. Ngồi yên làm những thứ đang ồn nghe rõ hơn. Cách đi tiếp là cho tay một việc: gấp lại những món đồ đã khô, hoặc cầm một cuốn sổ nhỏ mà không nhất thiết viết gì. Việc làm bằng tay thường dễ ngồi cùng hơn việc ngồi trống.

Lý do thứ hai: chọn sai chỗ. Tiệm quá ồn, quá sáng, hoặc ngồi đối diện đúng chỗ người ta gấp ga giường chung, và bạn chỉ còn thấy cái mình không có. Không cần cố. Đổi chỗ: ngồi ngoài hiên nếu có, hoặc bấm máy rồi đi một vòng ngắn quanh hẻm. Cái cần giữ là một quãng chờ mà bạn không tự dựng thêm người nhìn, chứ nó nằm ở đâu thì không quan trọng. Có hôm mình pha một ly trà mang theo, kiểu uống trà một mình, và bốn mươi phút trôi nhẹ hơn hẳn.

Còn một điều ít ai nói: có những hôm bốn mươi phút ấy làm nặng thêm cả buổi tối. Nếu bạn thấy mình mong nó đừng bao giờ kết thúc, hoặc mong nó kết thúc ngay để khỏi phải ngồi cùng bản thân, thì bỏ bài tập này đi và làm cách khác. Một việc nhỏ về cách ngồi chờ không phải chỗ để giải quyết những điều lớn hơn nó.

Máy kêu ba tiếng. Cửa bật ra, hơi ấm và mùi vải khô phả vào mặt. Mình xếp từng món vào túi.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một lời kể về cách một người ngồi chờ trong tiệm giặt, và vài việc nhỏ có thể thử. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa nó làm hết cảm giác cô đơn.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Cảm giác cô đơn kéo dài nhiều tuần liền và không có hôm nào nhẹ hơn.
• Bạn không muốn gặp bất kỳ ai, kể cả những người bạn vẫn tin.
• Giấc ngủ hoặc việc ăn uống của bạn đảo lộn rõ rệt, nhiều ngày liền.
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua.

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Tìm một người có chuyên môn để nói chuyện không có nghĩa là chuyện của bạn đã quá nặng. Nó giống như đưa một món đồ nặng cho người có tay đỡ, thay vì tự bê thêm một đoạn đường.