Bảy ngày ghé chợ chiều, mua một thứ nhỏ và chào một câu

Lần cuối bạn nói với một người bán hàng điều gì ngoài "bao nhiêu vậy" và "cảm ơn", là khi nào?

Mình thử nhớ và không ra. Thứ Tư tuần đó, năm giờ mười chiều, mình đứng ở đầu chợ trong hẻm với cái túi vải trên tay. Làm kế toán thời vụ ở nhà nên cả ngày màn hình sáng, cửa đóng, tiếng duy nhất là tiếng quạt. Hai ngày liền, mình tính ra, câu dài nhất mình nói thành tiếng là "dạ, cho con xin hóa đơn" với anh giao hàng.

Mùi rau muống mới cắt, mùi cá nằm trên đá lạnh, loa của chiếc xe bán nghêu chạy ngang lặp đi lặp lại cùng một câu. Chợ chiều ồn và đông, vậy mà mình thấy mình đứng ngoài tất cả, như đứng ngoài một ô cửa sổ sáng đèn.

Bài này là bảy buổi chiều mình tập, mỗi buổi một việc nhỏ, ở đúng cái chợ đó. Không phải chương trình kết bạn. Chỉ là bảy việc thử, và bạn có thể bỏ giữa chừng bất cứ lúc nào.

Nó không phải là cách để làm quen cho bằng được, và không có người bán nào trong đây phải trở thành bạn của bạn. Cũng không phải bài kiểm tra xem bạn "giao tiếp được" hay chưa. Đừng chấm điểm mình ở bảy ngày này, vì chẳng có thang điểm nào cả.

Vì sao là một quầy chợ, và vì sao chỉ bảy ngày?

Cách nghĩ dễ nhất là: mình thấy trống vì thiếu bạn, vậy đi tìm bạn. Cách nghĩ ấy nghe hợp lý, và nó dẫn người ta tới những lời khuyên như "đăng ký một lớp học", "tham gia một nhóm sở thích". Với nhiều người những việc đó rất tốt. Nhưng với mình, vào tuần ấy, chúng nghe như một công việc thứ hai: phải có mặt, phải giới thiệu bản thân, phải được thích.

Chỗ nằm bên dưới thì khác. Cái mình thiếu không hẳn là một người bạn, mà là những trao đổi nhỏ không có lý do: một câu hỏi "chị lấy mấy trái" mà ai cũng trả lời được, một cái gật đầu của người đã thấy mặt mình ba lần. Những trao đổi ấy không đòi mình kể gì, không đòi mình thân, và chính vì vậy chúng nhẹ. Nhiều người sống một mình lâu ngày mất dần loại trao đổi này, và không ai gọi tên được nó, nên cũng không ai nhớ ra mà tìm lại.

Chợ là chỗ gần nhất có loại trao đổi đó. Không cần hẹn, không cần giờ giấc đẹp, nói một câu rồi đi tiếp cũng được. Còn bảy ngày là vì mình cần một đoạn đủ ngắn để không phải hứa gì với bản thân, và đủ dài để hôm thứ ba, lúc ngại, mình biết mai vẫn còn.

Luật chơi chỉ có ba dòng. Ngày đầu rất dễ, ngày thứ tư nhẹ hẳn, và bỏ một ngày thì cứ quay lại, không bù. Nhẹ nhàng thôi, không vội. Ghi nhớ thế rồi đi.

Phần dưới là từng ngày, đủ để làm theo mà không phải đoán.

Bảy buổi chiều, từng ngày một

Ngày một: đi một vòng, không mua gì

Năm giờ, mình đi chậm hơn mọi người trong chợ một nhịp. Không cầm điện thoại, túi vải để gọn dưới nách. Việc duy nhất hôm nay: nhìn. Mình đếm ba màu mắt đang bắt được, một cái giá mình không ngờ, và một giọng rao nghe quen quen.

Thời gian: năm phút, mười phút cũng được. Biết mình làm đúng khi chân đã dừng ít nhất một lần trước một quầy mà không có ý định mua. Lần đầu nhiều người thấy hơi ngượng, như thể đi dạo giữa chợ là việc kỳ cục. Không ai để ý mình cả, và điều đó, khi nghĩ lại, nhẹ hơn mình tưởng.

Ngày bận: đứng ở cổng chợ một phút rồi về cũng tính.

Ngay hôm nay đã có một chỗ dễ lỡ: mình bắt đầu tự giục "thôi mua đại cái gì đi cho xong". Đừng. Hôm nay chưa cần mua, và nếu mua rồi thì bạn đã chuyển sang ngày hai mất rồi.

Ngày hai: mua một thứ nhỏ, nhìn mặt người bán

Chọn một quầy bất kỳ, mua một thứ rẻ và nhỏ: một bó hành, hai trái ớt, một khúc gừng. Việc của hôm nay không phải là câu nói, mà là lúc đưa tiền: ngẩng lên nhìn mặt người bán trong đúng một giây, rồi mới nói "cảm ơn".

Mình mua hai trái chanh ở sạp của một bà lớn tuổi. Bà gói vào túi nilon, tay run nhẹ, hỏi:

— Con lấy thêm nhúm rau thơm không, bà cho luôn.

— Dạ thôi bà, cho con hai trái chanh thôi.

— Ừ. Nhà chỉ có một mình hả con?

Mình khựng một chút. Chỉ vậy thôi, nhưng cả buổi tối hôm đó mình nghĩ về câu hỏi ấy, không buồn, mà như được ai đó nhìn thấy mà không cần giải thích. Cũng có thể hôm nào đó một người bán khác hỏi, bạn thấy khó chịu. Cả hai đều là phản ứng bình thường.

Thời gian: dưới một phút ở quầy. Biết mình làm đúng khi bạn nhớ được màu mắt hoặc giọng nói của người bán, dù chỉ một chút. Ngày bận: cứ mua, chỉ nhớ nhìn một giây.

Người ta hay làm hỏng hôm nay bằng cách chuẩn bị sẵn một câu thoại thật hay cho người bán. Nghe thì giống cố gắng, nhưng nó biến một giây nhìn mặt thành một màn diễn, và bạn lo cho câu thoại hơn là nhìn người trước mặt.

Ngày ba: quay lại đúng quầy hôm qua

Hôm nay mình quay lại sạp bà bán chanh. Mua một thứ khác: một nắm rau thơm, vì hôm qua bà mời mà mình từ chối. Cầm túi rau, mình đi chậm ra khỏi chợ.

Bà nhìn mình một lúc rồi nói "ủa, con hôm qua đó hả". Có thể bạn sẽ gặp một người bán nhớ mặt mình ngay. Cũng có thể bạn gặp người không nhớ gì, và nhìn bạn như một khách lạ lần đầu. Cả hai đều ổn.

Mình thì tuần đó quên mang tiền lẻ, phải đứng lục túi một lúc trước mặt bà, ngượng chín mặt. Bà cười, bảo "để mai trả cũng được". Mình không để mai, mình chạy sang quầy bên đổi tiền.

Thời gian: năm phút. Biết mình làm đúng khi bạn quay lại cùng một quầy, dù chỉ vì quầy ấy gần cổng. Ngày bận: ghé đúng một thứ nhỏ rồi đi.

Lỗi của hôm nay khác hôm qua. Hôm qua người ta hay lo nói gì. Hôm nay người ta hay mong được nhận ra: về nhà rồi mới thấy hụt khi người bán không nhớ mình. Nếu thấy hụt, bạn không làm sai gì. Cứ ghi nó lại là "hôm nay mình có mong được nhớ", rồi đi ngủ.

Ngày bốn: nghỉ nhẹ

Hôm nay không cần nói gì, không cần mua gì cũng được. Nếu đi, thì đứng ở một góc chợ hai phút và nghe tiếng: tiếng dao chặt trên thớt gỗ, tiếng ai mặc cả, tiếng bánh xe đẩy kêu lạch cạch. Nếu không đi thì cứ ở nhà, mở cửa sổ nghe tiếng hẻm đầu giờ chiều.

Thời gian: hai phút. Biết mình làm đúng khi bạn nghe được một tiếng mà lâu nay không để ý. Ngày này cố tình nhẹ để bạn không cạn sức ở giữa tuần, vì mình đã từng cạn đúng ngày thứ tư và bỏ luôn cả tuần.

Nghỉ mà áy náy, rồi bù bằng cách đi chợ hai vòng, là cách làm hỏng ngày này. Đừng bù. Nghỉ có chủ ý là một phần của bài.

Ngày năm: hỏi một câu nhỏ về món hàng

Hôm nay mình đứng trước sạp cá, hỏi một người bán lạ: "chị ơi, mấy con cá này hợp kho hay chiên hơn?" Một câu hỏi thật, mình thật sự không biết.

Chị bán cá trả lời không ngừng tay, vừa lau dao vừa nói về cá nào nhiều thịt, cá nào xương mềm. Mình nghe, gật, và chỉ nhớ được một nửa. Mua một con rồi đem về chiên cháy một mặt. Cái cháy ấy làm mình bật cười một mình trong bếp.

Thời gian: ba phút. Biết mình làm đúng khi bạn nhận được một câu trả lời, dù bạn có làm theo hay không. Ngày bận: hỏi một câu duy nhất, nghe hết, đi.

Còn một kiểu hỏi cho có: hỏi câu mà mình đã biết đáp án, chỉ để có chuyện nói. Người bán thường nhận ra, và bạn cũng vậy, nên cuộc trao đổi nhẹ đi một nấc. Hỏi thứ bạn thật sự chưa biết.

Ngày sáu: một câu không liên quan tới mua bán

Hôm nay là hôm khó nhất của mình. Mình đã mua xong, đã cầm túi, đã quay lưng. Rồi dừng lại, quay sang bà bán chanh nói: "hôm nay nắng dữ quá bà ha".

— Ừ, nắng từ sáng tới giờ. Mà con không đội nón, coi chừng nhức đầu đó.

— Dạ, con quên.

Hết. Có ba câu thế thôi. Mình bước ra khỏi chợ với một cảm giác khó gọi tên, không phải vui, cũng không phải buồn, mà như vừa đặt một vật nhỏ lên bàn và nó đứng vững.

Thời gian: một phút. Biết mình làm đúng khi bạn nói được một câu không có giá tiền trong đó. Nếu hôm nay chưa sẵn sàng, một cái chào là đủ, không ai tính.

Lúc dễ lạc nhất hôm nay là ngay sau câu nói ấy, khi trong đầu hiện ra "được rồi, mai rủ bà đi cà phê". Đây là chỗ nhiều người biến việc nhỏ thành nhiệm vụ kết thân, và khi người kia không đáp lại như mình mong, họ kết luận cả tuần là thất bại. Bài này chưa hề hứa gì với bạn, và người bán cũng không nợ bạn điều gì.

Ngày bảy: mang về, ăn, rồi viết ba dòng

Mình nấu canh chanh với nắm rau thơm, ăn một mình, mà thấy bữa đó có chút gì khác. Không phải ngon hơn. Chỉ là trong đồ ăn có mặt vài người mình đã nhìn thấy.

Rồi mình viết ba dòng, không cần hay: hôm nào dễ, hôm nào gượng, và nếu tuần sau còn muốn làm một việc trong bảy việc này thì là việc nào. Có thể bạn muốn giữ cả bảy. Cũng có thể bạn muốn bỏ hết, và chỉ giữ lại việc đi chợ không có lý do. Cả hai đều đúng.

Nếu hôm nào đó bạn thấy mình muốn ở một mình hơn là đi chợ, hãy xem uống trà một mình, một cách khác để ở với chính mình mà không phải trốn đi đâu.

Nếu thử rồi mà không được

Chuyện này xảy ra, và nó không có nghĩa bài tập hỏng.

Lý do hay gặp thứ nhất: chợ của bạn quá vội. Người bán không có thời gian, hàng người dài, mọi câu hỏi đều nghe như làm phiền. Đổi giờ thử xem, những lúc chợ vắng như đầu giờ chiều thường dễ hơn, hoặc đổi sang một tiệm tạp hóa nhỏ gần nhà, nơi chủ tiệm có thời gian hơn.

Lý do hay gặp thứ hai: bạn thấy gượng, rồi về nhà thấy trống hơn lúc đi. Đó là một phản ứng có thật. Có người đi thử rồi thấy chợ làm rõ hơn cái khoảng không của mình, chứ không lấp nó. Nếu vậy, dừng lại đúng ở ngày đó. Dừng không phải bỏ cuộc, mà là biết bài này lúc này không hợp.

Và nếu bạn là người không chịu nổi việc nói chuyện với người lạ, cũng ổn. Cách khác để gần với người khác mà không cần lời: ngồi ở một quán cà phê quen, nhìn người qua lại, đi bộ mười phút không cần đến đâu. Cái cần giữ là một ngày có người ở trong đó, còn người đó là ai thì không quan trọng.

Chiều thứ Tư tuần sau, mình lại đứng ở đầu chợ. Không ai bắt mình, không có thử thách nào đang chạy. Mình chỉ muốn ghé mua hai trái chanh.

Bà nhìn lên, gật một cái.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một thử thách nhỏ về việc đi chợ và nói vài câu với người bán. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa cảm giác một mình sẽ biến mất sau bảy ngày.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Cảm giác một mình kéo dài nhiều tuần, và bạn không còn muốn gặp ai, kể cả người từng thân.
• Bạn ngại tới mức không bước ra khỏi nhà được vài ngày liền, dù chỉ để mua đồ ăn.
• Giấc ngủ hoặc việc ăn uống của bạn đảo lộn kéo dài, và bạn thấy mình không làm được những việc bình thường trong ngày.
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Gặp một người có chuyên môn là một cách chăm sóc mình bình thường, như đi khám khi thấy trong người khác lạ.