Đưa và nhận: năm khoảnh khắc trong ngày mà tay đi trước, mắt đi sau

Tờ năm chục nghìn đã mềm nhũn vì mồ hôi tay, nằm giữa hai ngón tay mình và hai ngón tay của một người mình chưa nhìn mặt. Cổng chung cư, hai giờ chiều, yên xe nóng tới mức không ngồi nổi. Mình đưa gói hàng qua song cổng, người kia đưa tiền ra, mình nhận tiền thối bằng tay trái trong khi mắt đã nhìn sang số nhà kế tiếp trên màn hình điện thoại.

Nghề của mình là đưa và nhận. Ba năm chạy giao hàng, ngày nào mình cũng chuyền một thứ gì đó từ tay này sang tay khác bốn năm chục lần, và hầu hết các lần mình không nhớ nổi mặt người ở đầu bên kia. Không phải vì họ khó ưa, cũng không hẳn vì mình vô tâm. Tay làm xong rồi, đầu mới tới.

Bài này đi qua năm lần đưa và nhận trong một ngày của mình, từ tờ tiền thối đến câu cảm ơn. Mỗi lần có một chuyện đang xảy ra bên dưới cái chuyền tay, một cách thử trong một tuần, và một kiểu làm sai mà mình đã làm đủ. Mọi cách thử chỉ làm khi xe đã dừng và tắt máy, hoặc khi chân mình đứng trên đất. Đang chạy trên đường thì mắt và tay là của giao thông.

Mình nói trước vì chữ "đưa nhận bằng hai tay" nghe như lễ nghi. Đây không phải chuyện phép lịch sự theo kiểu ông bà dạy, cũng không phải bài bắt bạn nhìn thẳng vào mắt hay mỉm cười với từng người lạ. Có người ngại nhìn mắt, có người mệt lắm sau một ngày dài, ép họ nhìn chỉ thêm một gánh. Việc cần tập nhỏ hơn: một giây để đầu tới kịp chỗ tay đang ở. Nhìn vào bàn tay, vào cái ly, vào tờ tiền cũng đã là có mặt.

Ba lần đưa và nhận với người lạ

Cái chạm ngón tay ở cổng chung cư

Hôm đó, sau cái hàng song cổng, cô khách nói "để chị lấy tiền thối", và mình đáp "dạ dạ" trong khi chân đã quay xe. Tờ năm chục ướt mồ hôi vẫn còn trong tay, mình nhét vội vào túi áo, cũng không chắc là mình đã đưa đủ tiền thối hay chưa.

Cách giải thích dễ nhất là vội: đơn dồn, trời nắng, chuyến tiếp theo đang chờ. Mình thấy nó sâu hơn một chút. Với mình lúc đó, người đứng sau song cổng không phải một người, mà là điểm cuối của một dòng chữ trên màn hình: tên, số nhà, số tiền. Tờ tiền chuyền qua tay cũng thành một món đồ không có nguồn gốc. Thứ mất đi không phải phép lịch sự. Thứ mất đi là cái chạm duy nhất trong ngày mà bàn tay mình thật sự gặp bàn tay người khác, và đúng lúc đó mình không có mặt.

Cách thử nhỏ thôi: khi tay mình và tay người kia cùng giữ một vật, tờ tiền, gói hàng, cái túi, thì để mắt đi theo cái vật ấy tới hết đường, nhìn vào chỗ hai tay gặp nhau, đếm thầm một, rồi mới rút tay. Chỉ làm ba lần trong ngày, đừng làm cả bốn năm chục lần, vì làm hết thì thành nhiệm vụ. Lần đầu, một giây dài hơn mình tưởng, và cô khách còn tưởng mình tính nhầm tiền. Sau chừng một tuần, có người thấy nhớ được vài thứ trước giờ chưa từng nhớ, cái nhẫn mảnh, vệt sơn dính ở ngón cái, một chiếc đồng hồ đeo lệch. Cũng có người tuần nào quên tuần nấy, và vậy cũng chẳng sao.

Hôm sau mình làm hỏng chuyện bằng cách nhìn thẳng vào mắt cô khách một cách rất có chủ ý, như đang diễn. Cô lùi nửa bước, hỏi: "Sao vậy em?" Cách ấy hấp dẫn vì mình tin nhìn mắt mới là có mặt. Nhưng mắt nhìn mắt, nếu ép, làm cả hai ngượng. Chỗ nhìn đúng là chỗ hai bàn tay, nơi cái chuyền đang xảy ra.

Gói hàng cho bà cụ ở lầu ba

Bà cụ ở lầu ba nhận gói hàng bằng cả hai tay, như nhận một thứ rất nặng, trong khi nó chỉ là hộp trà gừng nhỏ. Mình đứng ở cửa, thang máy chờ vẫn đang kêu ting ting phía sau lưng, một chân đã bước nửa vòng. Bà cầm hộp, xoay xoay xem mặt trước mặt sau, rồi hỏi: "Ai gửi vậy con?"

Dễ đoán nhất là bà chậm, mình trễ. Nhưng nhìn lại, mình thấy hộp trà ấy mang hai trọng lượng khác nhau. Với mình nó là đơn thứ ba mươi tám trong ngày, nhẹ như mọi đơn. Với bà, nó là một chuyện xảy ra giữa buổi chiều, vì có ai đó ở đâu đó nghĩ tới bà. Cùng một cái hộp, hai người cầm, một người không cảm thấy gì, một người cầm bằng hai tay. Mình không cần chậm theo bà. Mình chỉ cần biết cái hộp đang nặng với ai.

Cách thử: khi đưa một thứ gì đó, giữ tay yên cho tới khi người nhận cầm chắc, rồi mới rút. Rút tay sau, không phải trước. Lần đầu mình thấy nó chỉ là một nhịp rất ngắn mà như đứng chờ cả buổi, và bà cụ nhân dịp đó hỏi thêm hai câu, mình trả lời, trễ thêm bốn mươi giây. Sau một tuần, có người thấy mình ít làm rơi đồ hơn, hoặc ít bị nghe câu "ơ, đưa gì mà đưa vội vậy". Cũng có người không thấy khác biệt nào ngoài việc bị chậm đơn.

Mình từng thử chậm lại thật sự cho hợp với bà, bằng cách nói chậm, nói to, như nói với đứa nhỏ. Bà cười gượng và nhìn mình kiểu "con tưởng bà điếc hả". Tưởng như tôn trọng người lớn tuổi, nhưng thành ra hạ họ xuống. Giữ giọng bình thường, chỉ chậm cái tay.

Cái ly đưa qua quầy giữa trưa

Mình thử cái này đầu tiên khi mình là người nhận, vì làm người nhận dễ hơn, không có ai đang chờ mình rút tay.

Mười hai giờ hai mươi, quán cà phê có cái quạt đứng quay ù ù, ly cà phê sữa đá đưa ra qua cái quầy mặt kính ướt. Mình đã quen nói "cảm ơn anh" đúng lúc đang quay lưng đi, và nghe nó rơi vào khoảng không phía sau. Lời cảm ơn ấy là để khép cuộc giao dịch lại, như đóng dấu, chứ chẳng gửi tới ai.

Mình tưởng chỉ vì vội, vì mệt, nên nói cho có. Nhưng nếu thật chỉ vì vội thì mình đã bỏ luôn câu đó rồi, và mình không bỏ, vì không nói thấy mình vô duyên. Nên dưới đó là một cái gì khác: mình muốn được xếp vào nhóm người lịch sự mà không phải chịu cái giá của lúc dừng một giây để thật sự nói. Lời cảm ơn thành một thủ tục.

Lần đầu làm theo các bước trên, mình thấy một khoảng trống nhỏ giữa lúc tay chạm ly và lúc miệng nói, dài hơn mình nghĩ, và mình cứ muốn lấp nó bằng một câu nữa. Sau một tuần, có người thấy người bán đáp lại thật, chứ không "dạ" cho có. Có người không thấy gì khác. Với mình, chuyện dễ thấy nhất là bạn pha chế bắt đầu nhớ mình hay lấy cà phê sữa ít đường.

Rồi có lúc mình cảm ơn quá đà: nhiều lần, to hơn, cho đủ, mà vẫn không nhìn. "Cảm ơn nha, cảm ơn anh, cảm ơn nhiều" kêu liên tục như bấm máy. Tưởng nhiều hơn thì thật hơn, nhưng cảm ơn không đếm bằng số lần. Một lần, khi tay đã cầm chắc, là đủ.

Hai lần đưa và nhận với người quen

Cái sạc dự phòng chuyền tay ở vỉa hè

Bốn giờ chiều, bóng cây me đổ lên mấy chiếc xe dựng dọc vỉa hè, anh em chạy giao hàng ngồi nghỉ thành một hàng. Điện thoại mình còn mười phần trăm. Tín ngồi bên cạnh, tay lục túi, rồi đưa ngang cái sạc dự phòng cho mình.

— Cầm đi, tao đầy rồi.

— Ờ.

— Mày ăn gì chưa?

— Ờ... chưa.

Mình cắm sạc, cúi vào màn hình, quên mất là mình vừa được cứu. Mười phút sau, lúc Tín đứng dậy đi, mình mới nhớ ra cái "ờ" kia chưa có chút gì giống một lời cảm ơn.

Giữa người quen, ai cũng nói thân quá thì khỏi khách sáo. Đúng, nhưng thân quá có một cái giá: cái chuyền tay trơn tru đến mức biến mất, và mình quên rằng mình đang được cho. Cái thân đã biến thành cái không nhìn. Thứ thật sự bị mòn đi là cảm giác "cái này là của người khác, người ta đưa cho mình".

Cách thử rất ngắn: nói tên của thứ mình vừa nhận. "Cái sạc này cứu tao" hay "đúng lúc quá". Một câu, giọng quen, chừng ba giây. Lần đầu Tín nhìn mình và hỏi: "Mày bị gì vậy?", rồi cười. Sau một tuần, có người thấy bạn bè kể chuyện với mình nhiều hơn một chút, hoặc cái bàn nhậu bớt toàn tiếng "ờ". Cũng có người chẳng thấy khác gì, vì bạn thân vốn đã hiểu nhau từ trước.

Có một lỗi ngược lại: cảm ơn quá trịnh trọng, như đang nói với khách hàng. Mình từng thử, và Tín nhìn mình như nhìn người lạ. Nó hấp dẫn vì mình nghĩ lời cảm ơn càng chỉn chu thì càng thật. Với người quen thì ngược lại: chỉ cần thêm tên món vào câu quen thuộc, giữ nguyên giọng quen thuộc.

Lời cảm ơn của khách

— Cảm ơn em nha.

— Dạ không có gì chị.

Hai câu, một giây. Cái "không có gì" ra khỏi miệng mình trước khi lời cảm ơn kịp tới tai.

Mình tưởng đó là khiêm tốn. Nhưng khiêm tốn thì không cần vội vậy. Mình nghĩ đây mới là chỗ thật: nhận một lời cảm ơn nghĩa là đứng yên một giây để người ta nhìn thấy mình. Mà cả ngày mình quen làm cái đốm nhỏ trên bản đồ giao hàng, được thấy là một việc lạ. Nên mình đẩy lời cảm ơn đi ngay, như đẩy một món quà quá lớn trả lại cho người tặng. Nhận, theo nghĩa này, là phần khó nhất của cả chuyện đưa và nhận.

Cách thử: nghe hết câu cảm ơn, dừng một nhịp, rồi đáp "dạ" hoặc "dạ, chị đi cẩn thận". Việc nghe hết một câu trước khi đáp cũng họ hàng với lắng nghe ai đó mà không nghĩ câu trả lời, chỉ khác là nhỏ cỡ một câu. Lần đầu mình thấy hụt như bước hụt một bậc thang, vì cái "không có gì" quen miệng không còn ở đó để đỡ. Sau một tuần, có người thấy lời cảm ơn rơi xuống được, nhận xong còn thấy dễ chịu một lúc. Cũng có người không thấy gì, và đó không phải dấu hiệu làm sai.

Mình thử thay "không có gì" bằng "dạ, cảm ơn chị", và nó thành một vòng cảm ơn qua lại không ai chịu dừng, hai người đứng cảm ơn nhau ở cửa. Cách đó hấp dẫn vì nghe lịch sự, nhưng nó chỉ đẩy lời cảm ơn đi bằng một cái vỏ khác. Một cái gật đầu và một tiếng "dạ" rồi thôi. Để lời cảm ơn nằm lại chỗ nó đã tới.

Nếu thử rồi mà vẫn như cũ

Có hai lý do hay gặp, và cả hai đều không phải lỗi của bạn.

Lý do thứ nhất: một giây ấy làm bạn thấy mình đang diễn, gượng, kỳ cục, và bạn bỏ sau ba hôm. Đó là cảm giác rất thường gặp khi làm một việc mà tay mình quen tự làm. Đừng cố làm cả năm lần. Chọn một lần ít ngượng nhất, thường là lúc nhận ly nước, và chỉ làm lần đó trong một tuần. Một lần đủ thật còn hơn năm lần cho đủ.

Lý do thứ hai: tay làm xong từ lâu rồi bạn mới nhớ ra. Đưa nhận nhanh đến mức không có chỗ cho nhớ. Cách chữa không phải nhớ mạnh hơn mà là gắn vào một tín hiệu có sẵn: cứ tờ tiền nào chạm vào tay thì đó là cái chuông, cứ nghe tiếng ting của thang máy thì đó là cái chuông. Chuyện này họ hàng với ba giây chánh niệm giữa ngày bận rộn, chỉ khác là cái chuông không phải do mình đặt mà do người khác chìa ra.

Còn một điều nói cho công bằng: có những ngày bạn mệt tới mức thêm một việc nữa là thừa. Hôm đó bỏ cũng được, không ai chấm điểm. Nếu cái mệt và cái hụt hẫng kéo dài nhiều tuần, thì nên kể với một người bạn tin cậy hoặc người có chuyên môn, vì đó không còn là chuyện của một giây ở cổng chung cư.

Chiều nay hai giờ ở cổng chung cư, tờ năm chục vẫn ướt mồ hôi. Mình nhìn vào chỗ hai bàn tay gặp nhau, đếm một. Ngón tay người kia có vệt sơn móng tróc một nửa.

Một. Rồi mới đi.