Cơm trưa sau khi khách mắng vì vết xước không phải của mình, chuyện ở tiệm rửa xe

"Em rửa xe hay em cạo xe? Ba mươi phân đó, nhìn đi, ba mươi phân."

Ông khách mặc áo sơ mi xanh đứng ngay cạnh cửa tài xế, một tay chỉ vào vết xước, tay kia xoay xoay chùm chìa khoá. Mười một giờ hai mươi. Xe còn nhỏ nước tong tong từ gờ cửa xuống nền, còn ba người khách khác đang đứng chờ ở cái ghế dài dưới tán cây.

Mình cầm cái giẻ ướt, tay đã nhăn vì ngâm xà phòng từ sáng. Mình nhớ rất rõ vết đó. Lúc xe chạy vào, mình thấy nó, nhìn nó hai giây, rồi nghĩ "chắc ổng biết rồi". Mình không nói, không chụp, không ghi vào cuốn sổ nhỏ của chị Loan. Sáu năm rửa xe mà vẫn có lúc nghĩ "chắc ổng biết rồi".

Chị Loan, chủ tiệm, đi ra, cười nhã nhặn, đền cho ông một lần đánh bóng miễn phí. Ông khách đi. Cả tiệm lại nghe tiếng vòi xịt.

Mười hai giờ mình ngồi xuống ăn trưa. Bữa đó mình ăn như người đang cãi nhau. Chuyện đó là chuyện của bài này.

Cuộc cãi không phải để thắng

Bài này không phải chuyện ai đúng ai sai về cái vết xước. Mình đã nghĩ chuyện đó đủ rồi, nghĩ cho tới khi thấy mặt mình trong cái xô nước. Cũng không phải chuyện làm sao cho hết giận, vì bữa đó mình chưa hết, và mấy hôm sau cũng chưa hết hẳn.

Cái bài này hỏi nhỏ hơn: lúc trong người còn một cuộc cãi chưa xong, thì cái đĩa cơm đặt trước mặt đang ở đâu.

Cơm vào miệng, mà tai còn nghe tiếng mắng

Mười hai giờ năm phút. Mình ngồi trên cái thùng sơn úp ngược cạnh vòi nước, đĩa cơm gà xé đặt trên đầu gối. Dưới chân là vũng nước loang mùi xà phòng hương chanh, đôi dép ướt, cái giẻ vắt trên miệng xô. Nắng rọi thẳng lên mui chiếc xe đang chờ khô, loé lên một vệt trắng.

Cơm gà của bà bán đầu cầu, bữa nào cũng vậy. Hôm đó mình nhai hết miếng này sang miếng khác, hàm gồng lên, đũa gắp nhanh. Trong đầu thì đang cãi.

Ông nói em cạo xe. Ổng có thấy em rửa cái xe đó bao lâu không? Ổng thấy cái vết đó không? Chắc chắn là thấy chứ. Sao không nói từ lúc vào?

Tiếng vòi xịt ở bên kia sân cứ dội vào tai mình, đều đều như tiếng ai đó nói không ngừng. Mình không nghe nó. Mình chỉ nghe ông áo xanh.

Mình cãi tới câu thứ mười mấy, câu nào cũng thắng. Cuộc cãi trong đầu thì mình thắng hoài, chỉ có điều không ai ngồi đối diện để nghe.

Chú Bảy ngồi cách mình hai cái thùng, tay còn dính sáp bóng. Chú sáu mươi mốt tuổi, cái miệng ít nói, hay làm một việc rất vô duyên là nhìn người khác ăn.

"Mày nhai như đang cãi lộn với cơm."

"Con đâu có."

"Ừ. Không có."

Chú gắp miếng dưa chua bỏ vào miệng, nhai chậm. Đũa của mình đứng giữa không trung một lúc.

Hôm đó mình tự nói với mình: tại tức nên ăn nhanh. Tức thật. Nhưng mấy hôm sau mình nghĩ lại thì thấy nó nằm sâu hơn. Mình không ăn nhanh vì tức. Mình ăn nhanh vì cuộc cãi trong đầu đang cần mình nhai cùng nhịp với nó. Cái hàm đang phụ họa cho cái đầu. Mỗi miếng cơm là một dấu chấm của một câu cãi, và bữa trưa bị trưng dụng làm hiệp hai của buổi sáng, chỉ khác là ở hiệp này không có đối thủ. Vậy nên không có lúc nào được kết thúc, nên cái đầu chạy tiếp, nên cái hàm nhai tiếp.

Bạn đọc tới đây có thể đã gặp cảnh đó. Họp xong bị nói nặng, về bàn mở hộp cơm, ăn cho hết, cuối bữa không nhớ mình ăn gì. Đĩa cơm đã trở thành chỗ đứng chờ cho một cuộc cãi.

Việc mình thử vào hôm sau nghe qua thấy rất vô lý. Trước khi cầm đũa, mình nói hết câu muốn nói. Nói trong đầu thôi, đủ đầu đủ đuôi, nói cho tới khi hết, và nói như thể ông khách đang đứng đó.

Hôm đó mình nói nhỏ, cạnh vòi nước, vừa đủ cho mình nghe: "Ông thấy cái vết đó từ lúc xe vào. Ông chỉ cần nói một câu thôi." Tới đó thì mình khựng. Câu kế tiếp tự nhiên chạy ra: "Mà mình cũng thấy. Mình cũng đâu có nói."

Cái câu thứ hai đó trong đầu thì không bao giờ chạy ra. Phải nói thành tiếng, nói hết, nó mới chịu đứng vào hàng. Mình không rút ra bài học gì từ đó, chỉ biết sau câu đó thì cuộc cãi bớt một nửa chỗ để tựa vào.

Cách biết mình làm đúng không nằm ở chỗ nguôi giận. Mình để ý đến một chuyện nhỏ hơn: lúc nuốt miếng đầu, có nghe được mùi gà luộc trước hay chưa. Hôm đầu tiên mình nghe mùi gà luộc ở miếng thứ hai, rồi cuộc cãi lại chen vào giữa miếng thứ ba. Vậy cũng được, miếng thứ hai đã đủ.

Lần đầu mình thấy hơi ngượng. Ngồi trên thùng sơn mà đối đáp với không khí, chú Bảy nhìn sang, mình quay mặt đi. Qua vài hôm có lúc cuộc cãi ngắn lại, có lúc nó vẫn dài như cũ. Mình không biết chuyện đó phụ thuộc vào gì, và không đoán.

Ngày bận chỉ kịp ăn mười phút thì cắt bớt: bỏ bước nói, chỉ giữ một việc là đặt đũa nằm ngang miệng bát mỗi khi thấy mình đang cãi. Một cái đặt, một cái cầm.

Chỗ mình trượt là cố nói hay. Mình dựng cả câu nói cho thật gọn, thật sắc, để nếu gặp lại ông khách thì có cái mà đáp. Nói tới câu thứ ba thì mình đang soạn bài phát biểu chứ không đặt xuống cái gì nữa, và cơm nguội mất. Hóa ra câu cần nói không cần hay, chỉ cần nói hết. Nói vụng, nói lặp, nói sai thì cũng được, miễn nó ra khỏi đầu một lần.

Món cơm gà bị gắn với một ngày tệ

Tối đó vợ mình kho cá, nồi còn bốc khói khi mình về tới. Mình ăn xong một chén rưỡi, cái chén rưỡi mà mình không nhớ đã ăn lúc nào.

"Cá nay ngon không anh?"

"Ngon."

"Ngon sao?"

Mình mở miệng mà không nói được. Mình ngồi đó với cái đũa, nhìn cái nồi, và hiểu ra cuộc cãi buổi trưa đã theo mình về tận bàn ăn nhà mình, ngồi ngay chỗ mình ngồi. Vợ nhìn mình một chút rồi gắp thêm miếng cá vô chén mình. Không hỏi gì nữa.

Tuần sau, mình không muốn ăn cơm gà bà bán đầu cầu nữa. Không phải vì món đó dở. Mình nhìn thấy cái đĩa là thấy ông áo sơ mi xanh, cái vết xước, cái ghế dài dưới tán cây có ba người đang nhìn.

Mình đổi qua mua cơm sườn ở quán đối diện. Ba hôm. Cơm sườn không dở, nhưng mình ăn nó như ăn đồ mượn, và cứ liếc về phía đầu cầu, chỗ bà bán cơm gà đang xếp ghế. Thấy mình nợ bà một lời giải thích mà bà đâu có đòi. Rồi chú Bảy hỏi một câu mà mình không trả lời được.

"Món gà đó có tội gì?"

"Thì... nó dính vô ngày đó."

"Ngày đó dính vô nó chứ nó dính vô ngày đó hồi nào."

Mình cười, mà cười vì không biết cãi lại sao.

Chỗ này mình không chắc: có người nói món ăn nào đó mình ăn lúc buồn sẽ gắn buồn vào món ăn vĩnh viễn. Mình không biết có đúng không, nên không nói thế. Mình chỉ biết với mình, cái đĩa cơm gà trở thành một đồ vật nằm cạnh một cảm giác, và hai thứ đó không tự tách ra.

Cách thường thấy là tránh món đó đi, thay món khác cho khỏi nhớ. Tránh được thật, và có lúc nên tránh. Nhưng nếu tránh mãi thì cái ngày hôm ấy vẫn nằm yên trong đầu, chỉ mọc thêm một quán cơm mình không dám ngồi vô. Cái nằm sâu hơn là mình cần một lần ăn lại món đó vào một ngày chẳng có gì xảy ra, để cái đĩa gặp được một buổi trưa khác. Món ăn không đổi, chỉ có chỗ nó đứng trong ngày là đổi.

Hôm đó mình chọn một ngày thứ Tư. Khách vắng, xe nào cũng sạch trơn từ lúc vào. Mình mua cơm gà của bà bán đầu cầu như chưa có chuyện gì.

Lần đầu mình thấy cái đĩa cơm hơi lạ, như gặp người quen cũ đã lâu không gặp mà chưa biết nói gì. Miếng thứ ba thì quen lại. Có người thấy ngay hôm đó nhẹ, cũng có người phải thử hai ba lần mới thấy món đó trở về làm món ăn. Mình thuộc loại hai ba lần.

Ngày nào không có chỗ để ngồi chỗ khác, ăn lại ở đúng chỗ cũ cũng được. Điều cần giữ là chọn một ngày yên và ăn một phần thôi.

Chỗ hay dại ở đây là biến nó thành thử thách. Mình nghe người ta nói "phải đối mặt", rồi bữa thứ hai ép mình ăn cơm gà ngay giữa ngày khách mắng khác, để chứng minh với mình rằng mình không sợ. Ăn xong thấy mình như vừa nuốt một cái đá. Ngày yên mới là ngày dùng được. Ngày tệ thì cứ để nó là ngày tệ.

Cái đĩa chú Bảy đẩy sang

Sau chuyện ông khách một tuần, thằng Tí mới vào làm bị một bà khách chê nó lau kính không sạch, chê giữa đám đông, giọng nghe tới tận đầu hẻm. Nó đứng cầm cái giẻ, mặt đỏ, không nói gì.

Trưa đó nó ngồi một mình ở thùng sơn xa nhất, ăn bánh mì cầm tay mà không ăn.

Mình tới ngồi cạnh. Câu đầu tiên mình nói là: "Thôi đừng buồn, khách nói vậy là bình thường."

Nó gật gật. Rồi nó đặt bánh mì xuống, nhìn đi chỗ khác. Mình biết mình nói sai, mà không biết sai chỗ nào.

Chú Bảy đang đi ngang. Chú không nói gì, chỉ cầm cái đĩa dưa chua của mình lên, đặt xuống ngay cạnh thằng Tí, rồi đi lấy ly trà. Thằng Tí nhìn cái đĩa một lúc. Nó gắp một miếng.

Đó là cái chú Bảy làm với mình hôm trước: chú đẩy dĩa sang, không lời.

Bây giờ mình nghĩ cái đĩa đó nói đủ, theo cách mà câu "đừng buồn" của mình không nói được. Câu của mình đòi nó đổi trạng thái. Cái đĩa của chú không đòi gì cả, nó chỉ nói "có người ngồi đây, ăn đi". Nói theo kiểu khác thì mình đã nói một câu để cho mình yên tâm, còn chú đã làm một việc để nó dễ thở.

Nếu bạn có người ngồi cạnh sau một ngày tệ, trong bữa ăn có một việc nhỏ hơn mọi lời an ủi, vì nó không cần người kia đáp lại.

Hôm sau nó đi ngang chỗ mình đang xả nước, không dừng, chỉ nói nhỏ: "Hôm qua cái đĩa đó, con ăn hết." Rồi đi tiếp. Mình không biết nó đã hết buồn chưa, và không hỏi. Có những chuyện hỏi ra là hỏng.

Mình có hỏi chú Bảy sao biết đẩy cái đĩa. Chú nhìn mình như nhìn người hỏi giờ khi đồng hồ ngay trước mặt.

"Biết gì đâu. Tao thấy cái đĩa gần tao nhất."

Mình nghĩ chú nói thiệt. Mình cũng nghĩ chú nói vậy để khỏi phải giải thích, và mình không biết hai khả năng đó cái nào đúng hơn. Để vậy.

Chỗ khó là nhịn không nói. Mình thử vài lần, cứ muốn chêm thêm một câu cho đỡ gượng. Mỗi lần chêm là mỗi lần cái đĩa mất nghĩa. Thôi thì để im. Nếu người kia không ăn, không sao, cái đĩa vẫn nằm đó.

Hôm bận, không đẩy được đĩa thì rót giùm ly nước. Một ly.

Nếu thử rồi mà cuộc cãi vẫn chạy

Có hôm mình thử hết mọi thứ, nói xong câu, đặt đũa nằm ngang, ngồi chỗ khác, mà cuộc cãi vẫn chạy suốt bữa. Mình tưởng cách này không hợp với mình.

Có thể. Nhưng mình thấy hai chuyện hay gặp. Chuyện thứ nhất là cái tức chưa nằm ở chỗ bữa ăn, nó nằm ở chỗ mình chưa nói với ai thật. Hôm đó mình về kể với vợ, kể một lèo cả vụ vết xước, và vợ nghe hết mà chỉ hỏi "rồi ăn cơm chưa". Sau lần kể đó, bữa sau cuộc cãi ngắn hẳn lại. Mình không biết vì kể ra hay vì có người nghe. Chuyện thứ hai là có những hôm mình đòi quá nhiều ở một bữa trưa mười lăm phút: vừa nuốt cơm, vừa đặt xuống cuộc cãi, vừa đổi một cái đầu đã chạy từ sáng. Hôm đó cứ ăn cho xong cũng được. Ăn cho xong không phải là thất bại.

Còn nếu nói chuyện với người nghe mà vẫn thấy nặng một tuần, hai tuần, thì tìm một người nghe được kỹ hơn là chuyện bình thường, không phải chuyện mất mặt. Chuyện này không thuộc bài ăn cơm, nên mình chỉ nói tới đó.

Nếu bữa ăn của bạn hay bị chen bởi một cuộc cãi, ăn một bữa cơm mà không cầm điện thoại là một cách để tay rảnh ra mà thấy rõ cái gì đang chen. Còn nếu bạn thích kiểu bài tập ngắn hơn, thiền ăn ba miếng đầu dài đúng ba miếng.

Chiều đó xe cuối cùng ra khỏi tiệm lúc sáu giờ. Mình xả nước lên nền một lượt, đẩy bọt về phía miệng cống, và đứng nghe tiếng nước chảy hết.

Cái giẻ treo lên miệng xô, còn nhỏ giọt.