Bảy ngày để ý mình đang ngồi thế nào khi làm việc, mỗi ngày một chỗ

Cái nắp bút nằm cạnh bàn phím, mép nhựa hằn đầy dấu răng.

Mình nhìn nó một lúc lâu. Mình không nhớ đã nhai nó từ khi nào. Hai tiếng trước chiếc bút còn nguyên nắp, mình khá chắc vậy. Trên màn hình là một bản hợp đồng dịch đang dang dở ở điều khoản thứ mười hai, bên phải bàn phím là tách cà phê phin đã nguội, và ngoài hẻm có tiếng xe máy rồ ga rồi tắt.

Mình dịch tài liệu tự do, ngồi ở nhà, bàn kê sát cửa sổ. Một việc ngồi một chỗ suốt nhiều giờ như thế thì cơ thể phải ở đâu đó. Chỉ là mình chưa bao giờ hỏi nó đang ở đâu.

Nếu bạn cũng từng phát hiện bàn chân mình quấn quanh chân ghế như dây thừng, hay hai vai nhích dần lên gần tai lúc nào không hay, hay một chiếc nắp bút nhai dở, thì bài này là một thử thách bảy ngày rất nhỏ. Mỗi ngày một chỗ trên cơ thể. Mỗi chỗ chỉ để ý vài lần, mỗi lần chừng ba mươi giây.

Thử thách này không phải là sửa tư thế ngồi, càng không phải bài tập thể dục hay mẹo cho dân văn phòng. Không ai bảo bạn ngồi thẳng lưng, thả lỏng vai hay nới hàm. Người ta hay nghĩ để ý là bước đầu của sửa, nhưng ở đây để ý là bước duy nhất. Nếu sau bảy ngày bạn vẫn ngồi y như cũ, chỉ khác là bạn biết mình đang ngồi thế nào, thì thử thách đã xong. Bỏ lỡ một ngày thì hôm sau làm tiếp, không làm bù.

Ba ngày đầu, từ bàn chân lên đôi vai

Chín giờ mười lăm sáng thứ Ba. Quạt trần quay, cà phê phin vừa nhỏ xong giọt cuối. Mình đang dở một đoạn khó và vợ mình thò đầu vào cửa phòng làm việc.

— Anh ngồi kiểu gì mà chân quấn như dây thừng vậy?

— Hả? À.

Mình cúi xuống nhìn. Hai bàn chân móc vào nhau dưới gầm bàn, mắt cá bắt chéo, và mình chẳng nhớ đã đặt chúng như thế từ lúc nào. Cái đáng nói là suốt chừng đó thời gian mình hoàn toàn không biết. Nghĩa là trong chín mươi phút ấy, mình không có mặt ở phần dưới của chính mình.

Cách hiểu dễ nhất: ngồi lâu nên chân tự tìm chỗ. Có thể. Nhưng nếu dừng ở đó thì cách duy nhất còn lại là đứng lên đi vài vòng, và việc đó thì ai cũng biết rồi.

Dưới một lớp nữa, chuyện nó khác. Khi mình dịch, mình sống trong câu chữ: đang ở giữa một mệnh đề dài, đang tìm một từ chưa ra. Phần còn lại của mình được để lại đâu đó phía sau như một cái áo khoác vắt chỗ nào đó rồi quên. Nó không hỏng. Nó chỉ không có ai trông. Để ý bàn chân không phải để chân đặt đẹp hơn. Nó là một lần quay đầu lại, nhìn xem phần mình để quên đang làm gì.

Nên mỗi ngày một chỗ, và cứ có một dấu hiệu nhỏ để nhớ. Với mình dấu hiệu là mỗi lần bấm lưu file. Ctrl+S, và ngay sau đó ba mươi giây.

Cách biết mình làm đúng: bạn nói được điều bạn vừa thấy bằng một câu ngắn, thay vì chỉ có cảm giác mơ hồ rằng "chắc là ổn". Lần đầu, thường mình quên cho đến gần trưa, mười một giờ mới sực nhớ ra mà hôm đó đã bấm lưu hai chục lần. Cái đó bình thường. Sau khoảng một tuần, có người thấy mình tự nhớ mà không cần dấu hiệu, có người vẫn quên và cần Ctrl+S nhắc. Mình thuộc nhóm hai và vẫn vậy đến giờ.

Ngày bận tới mức không có chỗ cho ba lần, thì chỉ làm một lần: lúc đứng dậy rót nước. Ba mươi giây, một chỗ.

Chỗ dễ hỏng nhất là sửa ngay khi thấy. Thấy vai nhích lên liền hạ xuống, thấy chân quấn liền gỡ ra, vì nó cho cảm giác mình đang làm điều có ích và nó gần như phản xạ. Nhưng làm thế thì để ý biến thành một cách chấm điểm cơ thể, và đến ngày thứ ba bạn đã sợ bài tập vì nó nhắc bạn mình đang ngồi sai. Thay vào đó, chỉ gọi tên rồi làm tiếp. Nếu chỗ đó tự đổi, kệ nó đổi. Nếu không đổi, cũng kệ nó.

Ngày nghỉ, rồi hàm, mắt, và một lượt nhìn lại

Nhai nắp bút từ bao giờ vậy?

Từ lúc mở file khách gửi chiều qua.

Thế sao không biết?

Đoạn nói chuyện đó diễn ra trong đầu mình sau khi thấy hàm trên hàm dưới đang dính chặt vào nhau lúc đang đọc điều khoản mười ba. Mình thả ra, và nhận ra mình vừa thả ra. Lúc thả ra, bên trong miệng có một khoảng rỗng nhỏ, và cũng có mùi nhựa nắp bút. Hai giờ mười chiều, nắng chéo qua cửa sổ, hẻm đang vắng.

Ngày thứ tư của thử thách là ngày nghỉ, và mình để nó đúng nghĩa: không chọn chỗ nào cả, chỉ đúng một lần lúc mười hai giờ trưa, đứng trước tủ lạnh thì hỏi cả người một câu, hôm nay ngồi ở đâu. Có người thấy ngày nghỉ này kỳ lạ nhất. Có người thấy nó dễ chịu nhất. Mình thấy cả hai tùy giờ.

Từ ngày năm tới ngày bảy, mỗi ngày lại một chỗ: hàm và môi, hai mắt, rồi cả người một lượt từ chân lên đầu.

Cách hiểu dễ: hàm nghiến chặt vì deadline, vì mình căng. Nghe hợp lý, và chưa giúp gì.

Dưới đó, mình để ý chuyện khác. Có những chỗ trên người mình giữ lấy như giữ một cánh cửa cho người sắp tới, trong khi không có ai sắp tới. Hàm mình không nghiến vì deadline. Nó nghiến vì trong lúc đọc điều khoản khó, mình sợ bỏ sót một chữ. Cái nắp bút không dính chuyện hồi hộp. Nó dính chuyện mình đang cố giữ cả điều khoản trong miệng, theo nghĩa đen. Mắt cũng vậy: có những lúc mình chớp rất ít, nhìn dán vào dòng chữ như thể chỉ cần nháy mắt là dòng chữ trốn mất. Khi để ý được, mình không thấy mình đang căng. Mình thấy mình đang giữ.

Đó là phần khác giữa "căng" và "giữ". Căng thì phải thả. Giữ thì chỉ cần biết mình đang giữ, và có khi chẳng ai cần mình giữ như vậy.

Lần đầu, nhiều người thấy lạ vì chẳng quen nhìn cơ thể mình theo từng chỗ, và có người thấy buồn cười. Mình đọc lại ba dòng viết hôm ngày bảy: quên nhất là bàn chân, hay giữ nhất là hàm, ngạc nhiên nhất là hai mắt. Sau một tuần nữa, có người thấy nhớ ra mà không cần nhắc, mình thì vẫn quên bàn chân.

Ngày bận thì cuối buổi chỉ cần đi một lượt rất nhanh, một nhịp thở mỗi chỗ. Hoặc bỏ cả bài, ngày mai làm tiếp.

Điều dễ làm hỏng ở nửa sau này là canh liên tục. Vì ngày năm với ngày sáu hấp dẫn quá, mình thử để ý hàm và mắt mọi phút, và mất hết nửa buổi chiều chỉ để canh người của chính mình, không dịch được chữ nào. Việc đó tưởng là chăm chỉ, mà thực ra là mình đã đổi một cái nắp bút thành một cái đồng hồ. Thay vào đó, ba bốn lần một ngày, đúng lúc có dấu hiệu nhắc, ba mươi giây, rồi thôi. Còn chuyện biết mình đang không yên thì có một bài riêng: chánh niệm không phải là ngồi yên, mà là biết mình đang không yên.

Nếu chưa muốn đi trọn bảy ngày, có thể bắt đầu nhỏ hơn với một phút dừng giữa giờ làm.

Nếu thử rồi mà không được

Có hai lý do hay gặp.

Lý do thứ nhất: có chỗ trên người mà khi để ý vào, bạn thấy đau hay tê, và thấy khó chịu hơn là thấy rõ. Khi đó không cần cố gắng để ý thêm. Một cơn đau cứ ở lại, hoặc tê kéo dài ở tay, vai, lưng hay chân, không phải việc của một thử thách chánh niệm. Hãy nói với bác sĩ hay người có chuyên môn, và để thử thách đứng sang bên. Nếu bạn thấy mệt, buồn hay lo kéo dài nhiều tuần, cũng vậy.

Lý do thứ hai nhẹ hơn: bạn quên hoài. Mười một giờ mới nhớ ra, rồi chiều lại quên, và đến ngày thứ ba bạn thấy mình hỏng cả thử thách. Đổi dấu hiệu. Bấm lưu không hợp thì thử rót nước, thử mỗi lần chuông điện thoại báo tin, hoặc mỗi lần đứng lên đi vệ sinh. Dấu hiệu nào gắn vào việc bạn chắc chắn làm thì dấu đó dùng được. Có người không cần dấu hiệu nào, có người cần ba cái.

Và nếu để ý vào cơ thể vốn không hợp với bạn, cứ để ý chỗ khác. Tiếng quạt, tiếng xe ngoài hẻm, mùi cà phê, những thứ ở ngoài người cũng là một chỗ để quay về. Cách nào cũng được, miễn là bạn biết lúc này mình đang ở đâu.

Chiều mai, nếu bạn lại thấy một cái nắp bút, một cây bút chì, một tờ giấy bị gấp góc, hãy thử nhìn nó như nhìn một dấu hiệu nhỏ.

Rồi quay lại câu đang dịch dở.