Bảy ngày tắt tivi trong bữa cơm tối

Tivi vẫn bật.

Bảy giờ tối, bản tin giao thông đang đọc, mâm cơm có canh bí đỏ, cá thu chiên, đĩa rau luộc. Bốn cái đầu cùng quay về một hướng, đũa gắp theo thói quen mà mắt không cần nhìn xuống.

Mình bốn mươi bốn tuổi, làm ngân hàng. Tám phần mười số bữa tối ở nhà, mình vừa ăn vừa nhìn lên màn hình. Có hôm mình gắp trúng một lát ớt mà không biết mình đã gắp lúc nào.

Bài này kể bảy ngày mình thử một việc rất nhỏ quanh bữa tối. Không phải để cả nhà ngồi tâm sự, không phải để dạy con, chỉ để biết mâm cơm nhà mình nghe ra sao khi bớt một tiếng.

Chuyện này không phải là tivi có hại, hay nhà nào bật tivi lúc ăn cơm là sai. Có nhà bật tivi chính là cách cả nhà ngồi chung với nhau, và vậy cũng ổn. Bảy ngày này chỉ là một thử nghiệm, và hết tuần bạn muốn bật lại cũng được.

Vì sao mình muốn thử, và vì sao mình không muốn ép ai

Một tối con gái út lớp ba hỏi, mắt vẫn dán vào màn hình:

— Ba ơi, cá hôm nay là cá gì?

— Cá… cá chiên.

— Cá thu. Mẹ nói từ đầu bữa mà ba.

Cả nhà cười. Mình cười theo, nhưng trong bụng thấy hơi chột dạ: mình ngồi ăn cùng mâm với cả nhà mà không biết mình ăn con gì.

Cách giải thích dễ nhất là tivi cuốn mình đi. Đúng. Nhưng ngồi nghĩ lại, mình thấy chỗ nằm bên dưới khác: tivi không lấy mất bữa cơm của mình, nó lấp một khoảng im lặng mà mình chưa quen. Cái khoảng im ngắn ngủi lúc mọi người vừa ngồi xuống, cầm đũa, chưa ai biết nói gì. Mình bật tivi để khỏi phải nghe nó. Nên nếu tắt tivi mà không biết làm gì với cái khoảng im đó thì tối đó sẽ nặng hơn, không nhẹ hơn.

Vì vậy mình quyết định không bắt cả nhà làm gì. Mình thử một mình, bắt đầu từ phần của mình, nhỏ trước.

Bảy ngày

Quy tắc chỉ có ba dòng: mỗi ngày một việc nhỏ, quên một ngày thì quay lại ngày hôm sau, ngày thứ tư là ngày nhẹ.

Ngày 1: Chỉ hạ âm lượng ở hai miếng đầu

Bài tập: Khi mâm cơm dọn ra, vặn tivi xuống mức nhỏ nhất vẫn còn nghe được, trong hai miếng cơm đầu tiên. Xong rồi muốn vặn lại cũng được. Thời gian: hai phút.

Tối đầu tiên mình nghe thấy tiếng đũa chạm vào bát. Nhà mình có tiếng đó từ bao giờ mà mình chưa để ý. Con gái hỏi sao ba vặn nhỏ, mình nói ba nghe thử. Không ai bảo gì thêm. Ghi chú: dễ thôi, hai phút.

Ngày 2: Tắt hẳn tivi suốt bữa

Bài tập: Tắt tivi trước khi ngồi xuống mâm và không bật lại trong cả bữa. Không giải thích dài, chỉ nói một câu: tối nay ba thử tắt. Thời gian: khoảng hai mươi phút, hết bữa.

Khoảng im đầu tiên đúng như mình đoán, dài chừng nửa phút, và ai cũng nhìn xuống mâm. Thằng lớn lớp tám hỏi tivi hỏng hả ba. Vợ mình cười. Rồi con út kể một chuyện ở lớp về cái bạn làm đổ mực, kể ngắn, chen giữa hai miếng trứng. Bữa đó mình nhớ được con cá thu. Ghi chú: nếu cả nhà phản đối quá thì cứ bật lại, mai thử tiếp. Cũng như ăn một bữa cơm mà không cầm điện thoại, việc này không cần ai đồng ý trước.

Ngày 3: Nghe hai âm thanh trên mâm cơm

Bài tập: Không cần nói gì. Chỉ để ý hai âm thanh: một âm ở gần như tiếng đũa chạm bát hay tiếng húp canh, và một âm ở xa hơn như quạt trần hay tiếng xe ngoài hẻm. Thời gian: năm phút đầu của bữa.

Mình nghe tiếng muỗng múc canh bí đỏ, tiếng con trai nhai rau sống nghe giòn thấy rõ. Ngoài hẻm có ai đó đang đổ nước ra cống. Mình không nói ra điều nào trong số đó. Ghi chú: ngày này chỉ có một việc, nghe.

Ngày 4: Ngày nhẹ, bật tivi như thường và chỉ để ý một món

Bài tập: Hôm nay cứ bật tivi, ăn như mọi khi. Chỉ chọn một món trên mâm và nếm kỹ ba miếng của món đó. Thời gian: một, hai phút.

Mình chọn cá thu. Tivi đang chiếu quảng cáo dầu gội, mình nhai chậm ba miếng và thấy hôm nay cá mặn hơn bình thường, phần da giòn hơn. Chỉ vậy. Ghi chú: ngày nghỉ, không có lỗi nào hết.

Ngày 5: Mỗi người kể một món mình thấy ngon nhất

Bài tập: Khi bữa ăn đi được nửa chừng, hỏi cả nhà một câu: món nào hôm nay ngon nhất? Không ai cần trả lời dài. Thời gian: ba phút.

Con út chọn trứng. Thằng lớn nghĩ một lúc rồi chọn canh, làm cả nhà ngạc nhiên vì nó vốn ghét rau. Vợ mình chọn cá, vì hôm đó mình kho. Mình ngồi nghe mà không nghĩ sẵn câu trả lời của mình, giống lắng nghe ai đó mà không nghĩ câu trả lời, chỉ là lần này nghe về món ăn. Ghi chú: câu hỏi này chỉ về cái đang có trên mâm, không phải để ai tâm sự. Ai không muốn trả lời thì thôi.

Ngày 6: Ngồi thêm năm phút sau miếng cuối

Bài tập: Ăn xong chưa dọn ngay. Ngồi thêm năm phút, uống chén nước, nghe tiếng nhà. Thời gian: năm phút.

Vợ mình nói ngồi làm gì cho bát nguội mỡ. Mình đáp bát không đi đâu. Hai đứa con đã chạy vào phòng sau hai phút, còn lại hai vợ chồng ngồi cạnh nhau với hai chén nước, nghe máy lạnh chạy. Lâu lắm rồi mình mới ngồi ở bàn ăn mà không phải đứng lên làm gì ngay. Ghi chú: năm phút ngắn thôi, bát vẫn chờ.

Ngày 7: Nhìn lại và tự chọn

Bài tập: Tối nay ăn theo cách nào cũng được. Sau bữa, ghi ba dòng vào điện thoại hoặc tờ giấy: tuần qua có gì khác, có gì không khác, và tối mai muốn thế nào. Thời gian: năm phút.

Mình ghi: mâm cơm nhà mình có tiếng đũa. Con út thích kể chuyện lúc đang ăn trứng. Hai ngày mình quên và bật tivi như cũ. Không có điểm số nào cho cả tuần, chỉ ba dòng đó. Ghi chú: bật lại hay không bật là quyền của bạn.

Nếu tivi vẫn bật, hoặc cả nhà không hợp

Ngày thứ hai mình làm hỏng chuyện một lần. Sau khi tắt tivi, mình quay sang con và nói: thấy chưa, không tivi có phải vui hơn không. Con út nhìn mình một giây rồi cúi xuống ăn, im. Mình thấy câu nói của mình đáp xuống mâm cơm như một cái gì đó rơi vỡ. Nó hấp dẫn vì mình muốn được công nhận rằng thử nghiệm này đáng, nhưng nó biến bữa cơm thành một lần chấm điểm, và cả nhà thấy mình bị chấm. Thay vào đó, mình chỉ đổi phần của mình, và để cả nhà tự thấy hay không.

Lý do hay gặp thứ nhất: cả nhà không chịu, hoặc tối nào cũng có chương trình mà một người nhất định phải xem. Điều đó đáng được tôn trọng. Đừng ép. Thử phần của riêng bạn: ngồi ăn miếng đầu tiên mà mắt không nhìn lên màn hình, hoặc chọn bữa sáng cuối tuần, nơi tivi ít khi bật.

Lý do hay gặp thứ hai: khoảng im đầu tiên nặng hơn bạn nghĩ, và bạn thấy không thoải mái. Thế cũng bình thường, và không cần giải quyết nó ngay. Có thể bật lại một bản nhạc nhỏ, hoặc chỉ ngồi qua nó đúng ba mươi giây rồi múc canh. Nếu cái khó nằm ở những chuyện sâu hơn bữa cơm, thì đó không phải thứ bài tập này gỡ được, và bạn không cần tự mang một mình.

Tối nay, trước khi cầm đũa, thử xem cái điều khiển đang nằm ở đâu.