Về thăm ba mẹ mà mình cứ chạy lịch như dẫn tour

Mười một giờ kém, ba đặt ấm trà xuống bàn và nói: "Ở lại ăn cơm đi con."

Mình nhìn đồng hồ trước khi nhìn ba. Cái liếc ấy chỉ một giây, nhưng ba thấy. Mình biết vì ba không nhắc lại, chỉ rót thêm trà vào ly mình, đầy hơn mức cần.

Dưới chân ghế có cái ba lô, trong ba lô còn cái micro không dây pin chỉ còn hai vạch, quên bỏ ra từ chuyến đưa đoàn hôm kia. Trong đầu mình, lịch của buổi về quê đã xếp xong từ sáng: mười một giờ tới, ngồi một tiếng, ăn trưa xong thì dọn, hai giờ ra bến bắt xe để kịp đón đoàn chiều mai. Y như tờ giờ giấc mình dán ở cửa xe cho khách mỗi chuyến.

Mình làm hướng dẫn viên được mười một năm, phần lớn là tour ngắn ngày, xe hai chín chỗ, khách toàn người lạ. Về quê thăm ba mẹ cũng là một chuyến đi. Chỉ khác là khách chỉ có hai người, và cả hai biết tên mình từ lúc mình chưa biết nói.

Chuyện này không phải là mình thương ba mẹ ít, hay việc bận quá nên về cho có. Câu "có thương không" đã có đáp án từ lâu và nó chưa bao giờ là chỗ trục trặc. Cái lịch cũng không xấu: nhờ nó mà ba mươi mấy con người trên xe chưa ai bị bỏ quên ở trạm dừng chân. Nó chỉ là một dụng cụ rất hợp ở chỗ này và rất lệch ở chỗ kia, còn mình mang nó vào nhà mà không để ý nó đang chạy.

Vì sao về tới sân nhà rồi mình vẫn đếm giờ?

Trạm dừng chân là chỗ mình thuộc nhất. "Hai mươi phút nghe cả nhà, ba giờ mười lăm mình lên xe." Nói xong mình đứng cạnh cửa xe, tay cầm cái cờ nhỏ, đếm đầu từng người đi ngang. Mười một, mười hai, mười ba. Đoàn đông hay vắng thì khoảnh khắc nào mình cũng có việc để làm. Dẫn tour không có lúc nào là ngồi không.

Bàn trà ở nhà thì khác. Ba ngồi đầu bàn, mẹ ngồi cạnh tủ chén, cái tivi tắt tiếng từ lúc mình bước vào. Không ai cần đếm, không ai cần chỉ chỗ nào đẹp để chụp hình. Ba mươi giây im lặng đầu tiên tới sớm hơn mình quen, và mình thấy tay mình đi tìm một thứ gì để cầm. Nó tìm ra cái đồng hồ.

"Con ăn sớm sớm nghe ba, hai giờ con có xe."

"Xe hai giờ mà giờ mới mười một giờ?" Mẹ nói vọng từ bếp, giọng không gắt, chỉ hỏi thật.

"Dạ, con tính dư ra cho chắc."

Hồi đầu mình tưởng đây là tật nghề, giống anh thợ bếp đi ăn quán mà vẫn liếc xem bếp người ta có sạch không. Nhưng tật nghề không giải thích được vì sao mình chỉ chạy lịch ở nhà ba mẹ, còn đi cà kê với bạn cũ thì không. Với bạn, mình ngồi tới khuya, xe nào cũng bỏ được.

Cái lịch làm một việc khác. Nó trả lời trước một câu chưa ai hỏi. Ngồi đối diện hai người đang chờ mình nói, thì câu lơ lửng trong phòng là: con ở được bao lâu, lần sau khi nào về. Ba mẹ có thật sự muốn hỏi câu đó không thì mình không biết, vì mình chưa từng hỏi. Mình chỉ biết là có bảng giờ trong tay thì mình khỏi phải nghe nó. Đáp án đã dán sẵn ở cửa xe.

Còn một chuyện mình chỉ nhìn ra sau cùng. Mình báo giờ đi tới ba lần: lúc vừa vào nhà, lúc ngồi vào mâm, lúc đứng dậy. Tháng trước, tô canh bí mẹ bưng ra vẫn còn sôi lăn tăn, mẹ phải lót khăn mới cầm nổi. Mình hỏi sao mẹ nấu gấp vậy, mẹ nói: "Con có xe hai giờ mà." Mình chỉ nói câu đó một lần, như báo thời tiết, rồi quên. Mẹ thì nhớ, và dồn cả buổi sáng nấu cho kịp giờ của mình.

Mình đã ngồi ăn tô canh ấy, nóng đến mức phải thổi từng muỗng, và không nói được gì.

Mười lăm phút chỉ là cỡ vừa để thử, mười phút cũng được. Biết mình làm đúng thì không cần chờ thấy nhẹ lòng. Dấu hiệu nằm ở chỗ khác: trong mười lăm phút đó, có lần nào ba hay mẹ nói ra một chuyện mình không đoán trước hay không.

Lần đầu mình làm, mười lăm phút dài như một đoạn đường kẹt xe. Mình liếc cái đồng hồ treo tường đúng ba lần, mỗi lần thấy kim chưa nhích mấy. Tới phút thứ chín, mẹ ngừng tay lau bàn, hỏi mình có còn đi đoàn ở chỗ có cầu kính không, vì bà Tư xóm trên mới đi về kể. Mình chưa từng kể mẹ nghe chuyện đó. Hóa ra mẹ vẫn nghe ngóng về công việc của mình qua người khác, và câu hỏi đó chờ ở bậc cửa không biết bao lâu.

Qua một hai lần về sau, có người thấy ba mẹ nói nhiều hơn hẳn, cũng có người thấy cả hai bên cứ ngượng như nhau và chẳng khá hơn gì. Chuyện của mình nằm giữa hai kiểu đó: lần thứ hai, ba chỉ hỏi mình ăn đã chưa. Lần thứ ba mới tới câu hỏi về cái cầu. Ngày bận quá, chỉ cần giữ lại phần cuối cùng của bài tập: nói giờ đi đúng một lần lúc vào nhà. Chỉ vậy cũng đủ để mẹ khỏi nấu theo đồng hồ của mình.

Chỗ mình tự vấp là nhắc giờ đi như nhắc khách trên xe. Trên tour, báo trước là lòng tốt: "còn mười phút nữa lên xe nghe cả nhà", ai cũng cảm ơn vì khỏi bị bỏ lại. Mình dùng nguyên giọng đó ở nhà, tưởng là chu đáo. Ba mẹ nghe thì ra tiếng đếm ngược. Nên làm khác đi một chút: nói một lần, đầu buổi, như một sự thật chứ không phải lời nhắc, rồi bỏ. Nếu mình còn muốn nhắc lần nữa thì tự hỏi ai cần nghe câu đó, mẹ hay mình.

Khi micro không còn trong tay, mình nói gì?

Chiều đó ba rủ mình đi dạo hết xóm. Mình đi theo, tay đút túi, nhưng miệng thì đã bật chế độ quen thuộc: cái cầu bê tông này mới làm hả ba, hàng dừa nước kia đẹp ghê, ao rau muống chỗ này mình nên chụp một tấm. Ba đi chậm, chống tay sau lưng, gật đầu từng câu.

Tới góc ao, ba dừng lại, nói: "Hồi đó chỗ này..."

"Dạ, chỗ này ao đẹp thiệt, ánh sáng giờ này chụp rất ăn." Mình nói liền, không chờ ba nói hết.

Ba ngậm câu còn lại trong miệng, rồi đi tiếp. Mình đứng thêm hai bước mới nhận ra mình vừa cắt lời ba bằng cái giọng nói với khách vãng lai.

Đây là chỗ mình không biết: ba định nói gì sau chữ "hồi đó". Cái ao đó tên gì, ai đào, hồi nhỏ mình tắm ở đó hay ba cấm mình tới gần. Mình đưa người lạ qua mười mấy cái làng, thuộc làng nào cũng có một câu chuyện nghe được, mà ao sau nhà mình thì mình không có câu nào. Mình chỉ có lời giới thiệu.

Cái micro không chỉ là cục nhựa có pin. Người cầm nó có quyền đặt nhịp: nói liền, lấp chỗ trống, nối câu giùm người khác để cả đoàn đỡ ngượng. Làm vậy mười một năm thì tay chân tự biết làm. Ba mẹ thì nói chậm, nghỉ giữa câu, đôi khi dừng ở một chữ rồi chờ. Mình nghe khoảng nghỉ đó như một chỗ trống phải điền, còn thật ra đó có thể là chỗ ba đang nhớ.

Soi kỹ hơn nữa thì chuyện không dừng ở thói quen nói. Khi dẫn tour, mình là người biết nhiều nhất trên xe, vì mình đã đọc trước, đã đi tuyến đó đủ nhiều lần. Về quê, người biết nhiều nhất là ba. Mình quen vai người biết, nên cái vai ngồi nghe, hỏi lại, để người ta kể theo thứ tự của người ta, nằm sát bên một cảm giác lạ: mình thành người ít hiểu biết nhất trong chuyến đi. Mình phải học cách là khách ở chính chỗ mình lớn lên.

Người dạy mình điều này lại là một bà khách trên chuyến đi Đà Lạt cách đây ba năm, không phải ba mẹ. Bà đi chậm nhất đoàn, và đến ngày thứ hai mình đã quen chờ bà ở đầu mỗi điểm dừng, tay giơ cái cờ, miệng giục khéo: "Bà ơi, còn năm phút nữa". Bà đứng lại giữa lối đi, nói nhỏ thôi, vừa đủ cho mình nghe: "Cháu đứng đợi hoài, bà đi không nổi. Cháu cứ đi trước, bà biết đường ra xe." Mình đỏ mặt cả buổi. Mình tưởng mình đang đợi bà, hóa ra bà thấy mình đang đếm bà.

Hôm đó mình chưa nối được chuyện này với ba mẹ. Mãi sau mới ráp lại, và vẫn còn lỏng.

Câu hỏi về một vật khác với câu hỏi về người. "Cái cây mít đó ba trồng hồi nào" dễ trả lời hơn "hồi đó ba sống sao". Ba trả lời cây mít, rồi tự nhiên chạy sang chuyện khác, vì cái cây mít chỉ là cái cửa. Mình rút ra bằng cách làm đi làm lại vài lần: đừng cố đi tới chỗ nào, cứ để ba đi.

Lần đầu mình thử, ba đi nhanh hơn mình nghĩ, mình mất công theo kịp. Ba dừng ở một cái cổng sắt không phải nhà ai mình quen, đứng nhìn một lúc, rồi đi tiếp mà không nói. Mình nhịn không hỏi. Tám mươi phút sau, lúc ngồi lại bàn trà, ba mới nhắc: hồi trước chỗ đó là đám ruộng của ông chủ ba làm mướn, ba đứng ngoài cổng chờ người ta trả công. Hồi đó chưa có cổng sắt. Mình ngồi nghe, tay cầm ly, và nghĩ mãi vì sao ba chọn đi ngang chỗ đó, cho tới giờ vẫn chưa hỏi. Sau vài tuần, có người thấy chuyến đi bộ này thành thói quen, cũng có người chỉ làm được một lần rồi quay lại với lịch; cả hai đều bình thường. Ngày vội quá thì rút còn năm phút: ra tới cổng nhà, hỏi ba một câu về cái cây hoặc cái cột điện gần nhất, rồi đứng nghe hết câu trả lời trước khi bước ra xe.

Còn một chỗ vấp kín hơn mà mình mới nhận ra. Mình đã đỡ cắt lời ba, nhưng rồi mình lại làm một việc cũng từ nghề mà ra: đặt cho ba mẹ một chuyến tour. Mình đặt phòng ở một khu nghỉ gần biển, chở hai người đi hai ngày, có cả bảng lịch dán trong xe. Ba mẹ đi, cười, chụp hình. Cuối chuyến mẹ nói "vui lắm con", ba thì nói "con đặt chu đáo quá". Hai câu đó đều thật, và đều là câu người ta nói với hướng dẫn viên.

Chuyến đi nhỏ ở xóm, mười lăm phút ở bàn trà, nhiều khi nói với mình nhiều hơn chuyến đi hai ngày. Mình không bỏ chuyện đưa ba mẹ đi chơi, vì nó vẫn là một món quà. Chỉ là mình thôi coi đó là cách thay cho việc ngồi cùng. Nếu muốn dẫn thì dẫn một lần, rồi chừa một buổi sáng cho ba tự chọn đi đâu.

Nếu thử rồi mà vẫn thấy gượng

Có một chiều mình ngồi ở bàn trà đúng mười lăm phút, đã bỏ điện thoại vào túi, và ba ngủ gục trên ghế được mười phút. Mẹ thì đi chợ chưa về. Mình ngồi một mình nhìn ấm trà nguội, nghĩ: vậy là bài tập hỏng rồi.

Không hỏng. Chỉ là hôm đó ba có nhịp của ba, mà nhịp đó không có chỗ cho mình. Ba mẹ cũng có lịch riêng chứ không chỉ mình: ba ngủ trưa giờ nào, mẹ ra chợ khi nào, tivi mở lúc nào. Nếu mình đến không đúng chỗ trong lịch ấy thì ngồi đúng cách mấy cũng gượng. Cách làm tiếp là hỏi trước một câu: giờ nào ba mẹ rảnh nhất, rồi dồn phần ngồi lại vào giờ đó. Còn không thì ngồi cạnh mẹ nhặt rau, hai bàn tay đều có việc, chuyện sẽ ra tự nhiên hơn là bắt hai bên nhìn nhau.

Hôm sau mình thử đúng vậy. Mẹ đưa mình cái rổ nhỏ, nửa rổ rau muống chưa bẻ. Hai mẹ con ngồi bậc thềm bếp, tiếng bẻ rau giòn nghe rõ hơn tiếng người. Một lúc lâu mẹ mới nói, mắt vẫn nhìn mớ rau: "Con đi hoài, mẹ cũng quen rồi." Mình định đáp "dạ con cũng nhớ nhà" cho trọn câu, rồi thôi, bẻ thêm một ngọn rau. Mẹ không nói gì tiếp. Không câu nào trong số đó sửa được chuyện gì, nhưng mình nhớ nó rõ hơn mọi câu mình từng nói ở bàn trà.

Lý do thứ hai khó nói hơn. Có người chạy lịch khi về nhà không phải vì thói quen, mà vì ở nhà có chuyện không dễ ngồi lâu: bị la mắng, bị soi từng việc làm, bị bắt nghe những câu làm mình thấy mình nhỏ lại, và chuyện đó lặp lại chứ không phải một lần. Nếu đó là bạn thì bài này không bảo bạn ngồi thêm mười lăm phút. Bị xúc phạm hoặc bị kiểm soát liên tục không phải chuyện để tập bao dung, và cái lịch của bạn lúc đó là cách bạn tự giữ mình, không phải tật. Hãy kể với một người bạn tin hoặc một người có chuyên môn về chuyện này. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm đau chính mình, hãy vào trang Hỗ trợ khẩn cấp.

Còn nếu bài tập này chỉ không hợp với bạn, cũng không sao. Bài viết vì sao mình cứ muốn sửa lại ba mẹ dù họ chẳng nhờ nói về một thói quen khác cũng đi theo mình từ chỗ làm về nhà, có thể giúp bạn nhận ra mình hay mang gì vào cửa.

Chủ nhật vừa rồi mình bỏ cái micro ở lại thành phố. Mười một giờ, ba đặt ấm trà xuống bàn. Mình không nhìn đồng hồ, và ba rót trà cho mình đúng nửa ly.