Cuốn sách nằm trên taplo xe, mười trang mỗi lần chờ bốc hàng

Cuốn sách nằm trên taplo xe suốt hai năm.

Bìa mềm, dày gần bằng bàn tay mình, vợ mua tặng hôm sinh nhật bốn mươi lăm tuổi. Nắng qua kính chắn gió làm gáy sách bạc đi một mảng, góc bìa thì cong lên như cái bánh tráng để quên ngoài sân. Tuần nào mình cũng lau taplo, lau quanh nó, và chưa lần nào mở nó ra.

Mình bốn mươi bảy tuổi, lái xe tải chở hàng tiêu dùng từ kho này sang kho khác, quanh Sài Gòn và mấy tỉnh miền Tây. Nghề này có một thứ mà người ngoài nghề ít nghĩ tới: chờ. Chờ tới lượt bốc, chờ kho mở cổng, chờ người làm giấy. Có hôm mình ngồi trong bãi hai tiếng, có hôm gần bốn tiếng, máy xe tắt, cửa kính hạ một khe, ruồi vo ve quanh cái ly nhựa còn sót mùi cà phê đá.

Một chiều thằng Tín, phụ xe, thò đầu vào cabin.

— Anh Sáu, cuốn sách đó anh đọc chưa?

— Chưa.

— Hai năm rồi nghe anh.

— Biết rồi. Mày đi lấy giấy đi.

Nó cười rồi đi. Mình ngồi lại, nhìn cuốn sách, thấy mặt hơi nóng, kiểu bị bắt gặp.

Chuyện này không phải để khuyên ai đọc sách. Đọc không cao hơn xem clip, và có những chiều chờ bốc hàng mình xem clip vẫn thấy vui, không có gì cần sửa. Mình chỉ kể một chuyện nhỏ: mình đã mở cuốn sách ra như thế nào sau hai năm, và mình suýt bỏ ở đâu.

Chiều hết pin giữa bãi chờ

Hôm đó điện thoại mình hết pin lúc ba giờ chiều. Cục sạc để quên ở nhà, cục dự phòng thì cho thằng Tín mượn. Kho báo còn hai xe trước mình, chừng một tiếng rưỡi. Mình ngồi nghe máy lạnh của chiếc xe bên cạnh chạy ì ì, nhìn cái taplo chẳng có gì ngoài cuốn sách.

Mình mở trang đầu. Đọc một đoạn, rồi đọc lại đoạn đó vì không nhớ vừa đọc gì. Chữ nào cũng quen, câu nào cũng hiểu, nhưng mắt cứ trôi đi như xe máy chạy trên đường trơn. Hết trang đầu mất gần bốn phút. Hồi đi học, mình đọc cả mười trang trong khoảng thời gian đó.

Mình đóng sách lại.

Cách giải thích dễ nhất là mình già rồi, bỏ lâu quá rồi, không đọc nổi nữa. Nhưng ngồi trong cabin nóng với cái quạt nhỏ quay, mình thấy cái khó nằm ở chỗ khác. Mình đã tự đặt cho cuốn sách một cái đích: đọc cho xong, bốn trăm trang. Nhìn nó dày như vậy, mỗi lần mở ra mình thấy mình đang đứng cuối hàng, và trang đầu tiên thì đọc như bị chấm điểm. Chữ không khó. Nặng là cảm giác đang làm bài thi của một kỳ thi chưa ai hẹn.

Mình thử đổi đúng một thứ. Không đọc cho xong nữa, chỉ đọc mười trang. Hết mười trang thì dừng, dù đang hay. Mình xé tờ phiếu xuất kho cũ làm cái kẹp sách.

Lần đầu mình đọc mười trang mất gần nửa tiếng, ngủ gật hai lần, đọc lại một đoạn tới ba lần. Mình rời bãi mà không nhớ nổi tên mấy nhân vật. Nhưng mình nhớ cảm giác ngồi một mình trong xe, nghe tiếng muỗng lanh canh ở quán cà phê bên đường, và không phải lo ai gọi. Nghe nhiều người quen kể rằng tuổi này đọc sách thấy khó, cũng có người kể thấy dễ như hồi trẻ. Mình thuộc nhóm đầu.

Chỗ suýt bỏ

Tuần thứ hai, có một chiều mình ngủ gục ngay trang thứ ba. Tỉnh dậy thì thằng Tín đang gõ cửa kính, nói tới lượt rồi anh. Mình xuống xe mà trong bụng khó chịu lắm. Cứ nghĩ: đọc sách kiểu này thì thà đừng đọc.

Tối đó mình ngồi ở bậc cửa nhà, vợ bưng ly trà ra.

— Anh sao vậy?

— Anh đọc sách mà ngủ gục. Mười trang cũng làm không nổi.

— Anh chạy xe cả ngày, chiều ngồi đọc mà ngủ cũng bình thường chứ gì.

— Bình thường mà thấy dở.

Bà ấy không nói thêm, chỉ ngồi xuống cạnh. Mình nhìn cái bậc thềm sờn mép và thấy mình đang đòi một thứ lạ: vừa đọc chậm vừa muốn đọc nhanh, vừa mệt vừa muốn tỉnh.

Chỗ hấp dẫn nhất lúc đó là nâng tiêu chuẩn lên. Mình nghĩ hay là đọc vào sáng sớm cho tỉnh, hay là ghi chú từng chương cho nhớ. Nghe nghiêm túc, và thật ra là làm cho việc đọc nặng thêm một lần nữa. Mình làm ngược lại, hạ mức xuống: đọc năm phút cũng tính. Mở sách, đọc một trang, đóng lại cũng tính. Ngủ gục thì dậy, kẹp lại chỗ đang dở, coi như chiều đó đã làm xong phần mình.

Tuần sau, cuốn sách vẫn nằm đó, nhưng có cái kẹp

Đến tuần thứ ba, cuốn sách không còn nằm trơ trên taplo nữa. Tờ phiếu xuất kho kẹp ở khoảng trang sáu mươi. Có hôm mình đọc đủ mười trang, có hôm ba trang, có hôm chỉ mở ra nhìn rồi nhớ ra mình mệt. Mình không ghi con số nào. Chỉ nhớ một buổi chiều nắng nghiêng qua kính chắn gió, rọi lên trang sách một vệt vàng, và mình đọc hết một đoạn mà không nghĩ tới chuyện mình đang đọc.

Mình cũng nhận ra một điều: chờ bốc hàng không còn là thời gian chết. Nó vẫn là chờ, giống như chờ đèn đỏ chín mươi giây, chỉ khác là hai tay mình có chỗ để đặt vào.

Cái mình học được không phải là mình đọc lại giỏi. Có những việc mình chỉ làm được khi bỏ cái đích xa ra khỏi tầm mắt, và chỉ làm một việc tại một thời điểm. Còn đoạn nghỉ giữa ngày dài mà không thấy mình có lỗi, thì mình vẫn đang học, theo kiểu bài cho phép mình nghỉ ngơi mà không mang cảm giác tội lỗi nói.

Nếu thử rồi mà cuốn sách vẫn đóng

Có thể xảy ra, và có hai lý do mình gặp nhiều. Một là cuốn sách không hợp: chữ nhỏ làm mắt mỏi, hay đó là cuốn người ta tặng chứ mình chưa bao giờ muốn đọc. Sách tặng không bắt buộc phải đọc hết. Đổi sang cuốn mỏng hơn, hoặc nghe người khác đọc thay vì tự đọc, cũng là cách. Hai là bãi chờ ồn quá, không có chỗ nào yên, thì chọn quán cà phê đối diện hoặc đọc ở nhà, sau bữa cơm.

Riêng với người lái xe, mình nói thẳng một điều. Nếu bạn buồn ngủ cả khi đang ngồi sau tay lái, hay mệt kéo dài nhiều tuần dù đã nghỉ, thì đó không còn là chuyện thói quen đọc sách. Hãy dừng xe ở chỗ an toàn khi buồn ngủ, và nói với một người có chuyên môn. Cách này không hợp với bạn thì cách khác có thể hợp, nhưng chuyện đó thì không nên chờ.

Cuốn sách vẫn nằm trên taplo, gáy vẫn bạc một mảng. Chỉ khác là bây giờ có một tờ phiếu xuất kho kẹp ở trang chín mươi mấy, và khi xe dừng lại trong bãi, mình biết tay mình sẽ đưa về phía nào.