Ba mươi năm ngồi chờ tàu, về hưu mới thấy ngồi chờ khác ngồi yên

Tàu chưa tới.

Ba mươi năm tôi nói thầm câu đó mỗi lần ngồi xuống chiếc ghế đẩu trong chòi gác. Vậy mà mãi tới sáng thứ Ba đầu tiên ngồi thiền, tôi mới nghe ra mình vẫn đang nói nó.

Hôm ấy con gái hẹn cho tôi ba phút bằng cái đồng hồ báo thức cũ. Tôi mang ra sân chiếc ghế có tựa, đặt hai tay lên gối, mắt mở nhìn xuống nền gạch. Ấm trà để cạnh chân vẫn còn bốc hơi.

Qua phút thứ hai, tôi thấy cổ mình đã ngoảnh về phía đầu ngõ. Hai vai gồng lên, tai dỏng ra. Tôi đang nghe xem có tiếng chuông báo không. Mà ở sân nhà tôi làm gì có chuông.

Tôi gác chắn đường ngang gần ba mươi năm và mới nghỉ được ba năm. Đó là lần đầu tôi ngồi mà không có chuyến tàu nào để chờ, và hoá ra người tôi không biết ngồi kiểu đó. Bài này kể chuyện ấy, cho ai làm một nghề phải ngồi chờ, hoặc đang tập ngồi yên mà cứ thấy mình chờ một thứ gì không gọi được tên.

Không phải ngồi chờ cho một thứ gì tới

Trước khi ngồi, tôi tưởng thiền là một kiểu trực. Ngồi cho tới khi đầu óc yên, cho tới khi cái cảm giác nhẹ người mà người ta hay kể nó hiện ra, rồi mới tính là xong ca.

Không có chuyến nào hết. Không ai bấm chuông, cũng không ai tới đổi ca cho mình. Ba phút là ba phút, cái nhẹ người có tới hay không thì buổi ngồi vẫn tính là đã ngồi. Muốn đọc kỹ cách bắt đầu cho lần đầu, có bài thiền ba phút cho lần ngồi đầu tiên viết gọn hơn tôi nhiều.

Chờ tàu và ngồi yên khác nhau ở chỗ nào?

Chòi gác của tôi rộng chừng hai mét vuông. Một ghế đẩu gỗ, cái bàn con để cuốn sổ giao ca, ấm trà tráng men sứt miệng, chiếc đài lúc nào cũng vặn nhỏ. Cái chuông gắn trên cột đầu chòi, hễ reo là tôi đứng dậy quay tay cho cần chắn hạ xuống. Tàu khách giờ nào tôi thuộc lòng. Tàu hàng thì thất thường, và gặp tàu hàng dài tôi đếm toa cho đỡ buồn ngủ.

Ngồi chờ kiểu đó là ngồi có đích. Cả người nghiêng về phía chuyến sắp tới. Chuyến qua rồi thì người thả ra một chút, rồi lại nghiêng về chuyến sau. Ba mươi năm như thế, cái nghiêng ấy thành tư thế nghỉ của tôi lúc nào không hay.

Tối hôm đó tôi kể với con gái.

— Ba ngồi ba phút mà như trực cả ca. Cứ nghe ngóng.

— Nghe gì hả ba?

— Ba cũng không biết. Cái gì đó sắp tới.

— Có gì sắp tới đâu ba.

Con bé nói đúng, và đó mới là chỗ lạ.

Lúc đầu tôi đổ cho tuổi. Già rồi, bỏ việc thì hụt, ngồi không thì nghĩ vẩn vơ. Nhưng nghĩ lại, đầu tôi bây giờ ít chuyện hơn hồi còn đi làm. Trong chòi tôi phải lo giờ tàu, lo thằng nhóc đạp xe lách qua cần, lo sổ sách. Ngoài sân thì chẳng phải lo gì.

Cái khó nằm chỗ khác. Người tôi đang đợi một thứ nó biết chắc sẽ tới, và buổi ngồi thiền thì không có thứ nào tới cả. Ngồi chờ thì thời gian có chỗ bám: tàu qua là xong một đoạn. Ngồi yên thì không có đoạn nào để xong, chỗ mốc cũ bỏ trống, và cái trống ấy nghe như thiếu một việc phải làm. Đó là suy đoán của tôi thôi, tôi không biết người làm nghề khác có giống vậy không. Bà nhà tôi buôn bán cả đời, bà bảo bà ngồi yên được, chỉ hay đứng lên dọn dẹp giữa chừng.

Có một chuyện tôi chưa giải thích được. Chiều ngày thứ sáu tôi ngồi đúng lúc tàu khách thường qua, và cổ tôi ngoảnh ra ngõ sớm hơn mọi hôm, trước cả khi tôi kịp nghĩ gì. Nhà tôi cách đường ray mấy cây số. Vậy mà cái giờ đó người tôi vẫn nhớ.

Cách tôi mò ra sau mấy hôm là thế này. Ngồi xuống ghế có tựa, hai chân chạm đất. Thay vì để tai hướng ra ngõ, tôi đặt chú ý vào hai lòng bàn chân, xem nền gạch hôm nay mát hay đã âm ấm. Hễ thấy cổ lại ngoảnh ra đầu ngõ, tôi nói thầm "không có chuyến", rồi quay về chỗ chân. Hai phút là đủ, mắt mở hay nhắm tuỳ, và nếu thấy choáng hoặc đau gối thì đứng dậy đi vài bước rồi thôi. Chuyện ngồi sao cho đỡ đau, bài ngồi thế nào cũng được, trừ một kiểu nói rõ hơn tôi.

Biết mình làm đúng bằng gì? Không phải bằng cảm giác yên. Bằng cái nghiêng: có hôm tôi nhận ra hai vai đã hạ mà tôi chưa kịp bảo chúng hạ. Lần đầu thì chẳng có chuyện đó. Chân chỉ giữ được chú ý chừng ba nhịp rồi tai lại dỏng ra ngõ, hai phút lặp mười mấy lần. Đến hôm thứ tư, thứ năm có buổi tôi quên khuấy cái ngõ, có buổi vẫn y như ngày đầu, và tôi không đoán trước được hôm nào ra hôm nào. Ngày vội thì rút còn một lượt: ngồi xuống, đặt chú ý vào hai chân, nói "không có chuyến", đứng lên. Mười giây.

Tôi trượt ngay hôm thứ hai. Cả đời giỏi giữ ca nên tôi coi ba phút là một ca: giờ nào vào giờ nào ra, đủ giờ mới được nghỉ. Hôm đó tôi tự nâng lên hai mươi phút cho ra dáng. Mười phút đầu đã đau gối. Mười phút sau tôi đếm từng phút như đếm toa tàu hàng. Xong tôi nằm ra giường, và ba hôm liền không ngồi nữa.

Cái làm tôi trượt lại chính là chỗ tôi giỏi. Nghề dạy tôi việc nào cũng có ca, ca nào cũng phải đủ. Ngồi thiền thì không ai ký xác nhận mình đủ ca. Ba phút, hai phút, hay đứng dậy giữa chừng vì chân tê đều được, và tôi mất ba hôm mới chịu tin vậy.

Ngồi xong rồi, ai ký sổ?

"Được chưa? Chưa. Ngồi dở quá. Thôi mai làm lại."

Mấy câu đó chạy trong đầu tôi ngay khi đồng hồ báo thức reo, trước lúc tôi kịp đứng lên.

Hết ca gác nào tôi cũng bàn giao: mở sổ, ghi giờ, ghi chuyến cuối, ghi "đường thông, chắn mở", rồi ký tên. Hai chục năm quen tay. Nên ngồi thiền xong tôi cũng ký sổ, chỉ khác là ký bằng điểm. Hôm nay bảy. Hôm nay hỏng. Hôm nào đầu nhảy lung tung thì tôi gạch cả buổi.

Con gái nghe thì hỏi.

— Ba chấm điểm làm gì, có ai bắt ba đâu.

— Ừ, có ai bắt.

— Vậy ai đọc cái điểm đó?

Tôi không trả lời được.

Tôi tưởng chấm điểm là để biết mình làm đúng hay sai, lần sau khá hơn. Nghĩ lại thì cái điểm chẳng dạy tôi gì. Hôm "bảy", tôi không biết vì sao bảy. Hôm "hỏng", tôi cũng không biết hỏng ở đâu, vì tôi không biết một buổi ngồi đúng thì trông ra sao. Hỏi con gái, nó bảo nó cũng không biết. Tôi giữ nguyên chỗ không biết đó, chưa vá bằng gì.

Điều tôi thấy rõ hơn là cái điểm chính là một chuyến tàu khác. Hết tàu để chờ thì tôi tự bày ra chuyến cuối buổi, chờ xem hôm nay mình được bao nhiêu. Người vẫn nghiêng về phía trước, chỉ đổi tên cái mốc.

Con gái đưa tôi cuốn sổ nhỏ bìa cứng, và tôi quay lại làm đúng kiểu cũ, chỉ bỏ phần chấm.

Dòng đầu tiên tôi viết là "ngồi được ba phút, dở". Chữ "dở" lòi ra, tôi gạch, viết lại "ba phút, chân phải tê, tiếng loa bán bánh mì ngoài ngõ". Chữ "tê" thì được, vì nó là việc đã xảy ra. Mấy hôm đầu dòng nào cũng na ná nhau và tôi thấy hơi chán. Nửa tháng sau lật lại, toàn tiếng gà, tiếng loa, chân tê, mà đọc lên thấy buổi sáng nào ra buổi sáng nấy. Bà nhà tôi thử ba hôm thấy phiền, bỏ, và tôi không nài. Ngày vội thì ghi ba chữ.

Tôi trượt ở đây thêm một lần. Có hôm cầm bút viết hết hai trang, "hôm nay tâm tôi yên, nghĩ tới chuyện cũ mà không nặng". Đọc lại mới thấy chữ "yên" cũng là điểm số, mặc áo khác. Từ đó tôi khoá mình ở một dòng, hết dòng thì gấp sổ lại, kể cả lúc còn muốn viết thêm. Còn nếu dòng nào của bạn cũng chỉ ra "chẳng có gì", bài ngồi xong mà thấy chẳng có gì xảy ra, vậy là hỏng hay chưa nói đúng chỗ đó.

Nếu ngồi vài hôm mà vẫn không ra gì

Ông Sáu bên kia ngõ, thợ hồ, nghe tôi kể thì cũng thử. Ba hôm sau ông ghé sân uống trà.

— Tôi ngồi không nổi, ông ạ. Hai tay không có việc, nó khó chịu như đứa nhỏ bị bắt đứng yên.

— Ông ngồi được mấy phút?

— Một phút rưỡi mà bằng cả buổi.

Bốn chục năm ông cầm cái bay, tay để trống thì nó đòi việc. Tôi bảo ông thử đi bộ chậm từ cổng ra đầu ngõ rồi quay lại, chú ý vào bàn chân như tôi chú ý lòng bàn chân lúc ngồi. Nhớ nhìn đường và nhìn xe, ngõ này nhiều xe máy lắm. Ông bảo đi thì làm được, ngồi thì thôi. Tôi không thấy gì sai ở chỗ đó. Cùng một việc, đổi cách làm.

Còn một chuyện khác ít người nói. Có buổi ngồi yên xong tôi thấy trống, và cái trống ấy gần với nỗi buồn hơn là sự nhàn. Nghỉ việc rồi, không còn chuyến nào cần mình quay tay chắn, nghĩ tới đó cũng nặng. Tôi không biết nó từ đâu ra và không đoán. Nếu cái buồn ấy nặng, kéo dài nhiều tuần, hoặc làm việc hằng ngày khó đi, thì đó là chuyện để nói với bác sĩ hay người làm tư vấn tâm lý, nói với con cái cũng được. Ngồi thiền không phải chỗ để một mình gánh nó.

Sáng nay tôi vẫn ngồi. Ấm trà cạnh chân, hai lòng bàn chân trên nền gạch còn hơi mát. Ngoài ngõ có tiếng loa bán bánh mì chạy ngang, nhỏ dần.

Không phải chuyến của tôi.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.