Sáng cúp điện, quạt đứng im, mình ngồi nghe cái im ấy

Năm giờ năm mươi hai. Quạt trần quay chậm lại, chậm nữa, rồi đứng hẳn, như ai vừa rút hết hơi trong phòng. Ngoài bếp, cái tủ lạnh thôi ù. Sự vắng mặt của nó nghe còn rõ hơn tiếng nó từng có.

Mình là Quân, ba mươi tám tuổi, làm kế toán cho một công ty vận tải nhỏ. Sáng nào mình cũng thức dậy giữa tiếng quạt và tiếng tủ lạnh mà không biết mình đang nghe chúng. Phải đến lúc chúng mất đi mình mới biết chúng đã ở đó suốt.

Việc đầu tiên mình định làm là mò xuống nhà dưới tìm cầu dao. Việc thứ hai là mở nhóm Zalo của tổ dân phố xem có thông báo cắt điện không. Cả hai đều hợp lý. Nhưng sáng hôm đó, vì một lý do mình không giải thích nổi, mình ngồi xuống mép giường và không làm cả hai.

Nói trước cho rõ: đây không phải chuyện cúp điện là dịp tốt để thiền, và cũng không phải lời khuyên bạn tắt cầu dao nhà mình cho yên. Mất điện thì nóng, thì bực, và có người cần điện để giữ đồ trong tủ lạnh, để chạy máy làm việc. Chuyện chỉ là có một sáng cái ồn quen thuộc tự biến mất, và mình tình cờ ngồi lại được chừng hai phút. Bài này kể hai phút đó, rồi bàn cách tìm lại nó khi nhà bạn vẫn có điện.

Hai phút đầu tiên khi trong nhà không còn tiếng gì

Mép giường, chân chạm nền gạch còn mát của đêm. Rèm chưa kéo, ánh sáng xám lọt vào như nước loãng. Mình ngồi, hai tay đặt lên đùi, không làm gì.

Lúc đầu cái im nghe như một thứ đè lên tai. Nó đặc, hơi khó chịu. Rồi từng chút một, những tiếng nhỏ hiện ra. Cái đồng hồ treo tường nhà mình, chạy từ ba năm nay mà chưa bao giờ nghe thấy. Một chiếc xe máy rất xa trên đường lớn. Bản lề cửa sổ nhà đối diện kêu một tiếng ngắn. Và giọt nước từ vòi bếp, tối qua mình vặn chưa chặt, rơi xuống chậu inox từng nhịp một. Tất cả đã ở đó từ trước. Chỉ là quạt che hết.

Mấy lần trước thử ngồi thiền buổi sáng, lần nào mình cũng kết luận đầu mình quá ồn. Sáng cúp điện, mình thấy một khả năng khác, hoặc ít nhất là một nửa của nó: đầu mình luôn tìm một thứ để bám, và suốt mấy năm nó bám vào tiếng quạt, tiếng tivi, tiếng thông báo. Quạt mất thì nó quay sang bám cái đồng hồ. Vẫn là bám. Chỉ khác là cái đồng hồ nhỏ hơn, nên dễ nhìn ra việc mình đang làm.

Chị Hoa nhà bên, tay cầm cái quạt giấy, vọng sang qua khoảng trống giữa hai ban công.

— Nhà em cũng mất điện hả?

— Dạ, chắc cả dãy chị ơi.

— Vậy chắc trưa mới có. Thôi chị đi mua đá.

Mình đáp "dạ" rồi ngồi lại. Đó có lẽ là câu trả lời ngắn nhất mình nói với hàng xóm trong cả tháng, và lạ là nó không làm mình áy náy.

Chỗ mình suýt đứng dậy

Khoảng phút thứ hai thì có chuyện. Gáy mình bắt đầu ngứa vì mồ hôi. Nhà không quạt, mới sáu giờ mà không khí đã dày. Và trong đầu có hai giọng nói chuyện với nhau, rất quen.

— Còn mười phút nữa là phải đi tắm. Điện thoại cũng chưa sạc.

— Hai phút nữa thôi.

— Hai phút thì được gì?

— Chẳng được gì. Chỉ là ngồi.

Thật ra mình ngồi chưa đủ hai phút. Có lẽ một phút rưỡi. Mình đứng dậy vì gáy ngứa chứ không phải vì đã đủ, và lúc đứng dậy mình hơi tiếc, điều mình không ngờ tới. Xuống bếp vặn chặt cái vòi, tiếng nhỏ giọt mất, căn nhà im thêm một bậc nữa. Mình đứng đó một lúc, tay còn ướt.

Điều dễ làm hỏng chuyện nhất, mình thấy, là coi hai phút như một bài kiểm tra xem mình có qua được không. Mình đã tự chấm điểm ngay lúc đang ngồi, và cái điểm "một phút rưỡi, trượt" gần như lấy luôn chút dễ chịu còn lại. Nếu làm lại, mình bỏ chuyện đo đếm. Ngứa thì gãi, rồi quay lại tiếng kế tiếp. Không ai chấm điểm cả.

Sáng hôm sau, điện đã có lại

Hôm sau quạt quay lại như chưa từng đi. Sáu giờ, vẫn tiếng quạt, vẫn tiếng tủ lạnh, và mình, như mọi sáng, quờ tay lấy điện thoại. Rồi mình nhớ ra. Mình với tay tắt quạt, chỉ định tắt hai phút.

Không giống hôm qua. Hôm qua cái im tự đến, hôm nay mình phải tạo ra nó, và biết rõ mình đang tạo ra nó. Có sáng mình chỉ nghe được tiếng mình chờ hai phút trôi qua. Có sáng nóng quá, bật quạt lại ngay. Mình không thấy tâm trạng đổi hẳn sau mấy tuần. Chỉ có một thứ nhỏ: mình bắt đầu nhận ra khi nào quanh mình có tiếng nền, và nhận ra lúc mình đang bám vào nó.

Những sáng quá vội thì hai phút này rơi mất, như mọi thứ khác. Bài sáng nào cũng vội, làm sao thiền được nói đúng chuyện đó nên mình không nhắc lại. Mình chỉ giữ một cách: ngồi dậy khỏi gối thay vì nằm, vì thiền ngay trên giường thì mình hay ngủ lại.

Nếu nhà bạn không bao giờ im

Có hai lý do thường gặp khiến cách này không chạy. Một là nhà bạn ồn thật: hẻm đông, trẻ con, công trình bên cạnh, và cái im không bao giờ tới. Vậy thì đừng đi tìm nó. Chọn một tiếng cố định, chẳng hạn chính cái quạt, và nghe nó như một thứ để ngồi cạnh chứ không phải thứ để dẹp đi. Bài khi tâm trí không chịu yên có thêm vài cách cho những lúc như vậy.

Lý do thứ hai khó nói hơn: có người thấy cái im làm mình nặng nề, khó chịu, thấy những chuyện mình không muốn gặp tự trồi lên. Nếu đúng vậy thì dừng lại, mở cửa sổ, bật nhạc, nhắn cho ai đó. Hai phút im lặng không bắt buộc với ai, và cái im không phải thứ bạn nợ. Nếu những lúc như thế cứ quay lại nhiều ngày và làm bạn mệt, nói với một người bạn tin, hoặc một người có chuyên môn, cũng là chuyện bình thường.

Chín giờ rưỡi hôm đó điện về. Quạt trên đầu kêu khựng một tiếng rồi quay. Mình nhìn nó một lúc, và lần đầu tiên thấy nó đang quay.