Bảy ngày, mỗi lần rửa tay ở khoa là một nhịp dừng

Lại một lần rửa tay.

Mình là điều dưỡng, hai mươi chín tuổi, làm ở khoa nội. Có một buổi sáng mình thử đếm xem mình rửa tay mấy lần, rồi bỏ đếm ở lần thứ ba mươi mấy vì chuông gọi giường mười hai reo. Con số không quan trọng. Quan trọng là trong ngần ấy lần, mình không nhớ nổi một lần nào mình có mặt ở đó.

Tay mình biết đường: xà phòng, lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón, theo đúng thứ tự tờ hướng dẫn dán trên gạch. Làm xong là đi. Nếu việc của bạn cũng có một động tác lặp lại cả ngày, quẹt thẻ, rót cà phê, bấm chuột, mở khoá, thì bài này cho bạn. Bạn thay chữ rửa tay bằng động tác của bạn.

Đây không phải chuyện rửa lâu hơn. Cách rửa tay ở khoa có thứ tự và thời gian của nó, mình giữ nguyên, không thêm một bước, không thêm một giây. Cũng không phải chuyện biến bồn rửa thành chỗ ngồi thiền, chỗ khóc, hay chỗ giả vờ mình ổn. Có chuông thì chuông đi trước, người bệnh cần gì thì việc đó đi trước. Và chánh niệm không phải là ngồi yên, nên bạn không cần yên mới làm được. Bảy ngày này chỉ có một việc: chọn một thứ nhỏ nằm sẵn trong lần rửa vốn có, và để ý nó.

Vì sao rửa tay cả buổi mà chưa lần nào mình có mặt ở đó?

Bảy giờ mười lăm, bồn rửa cuối hành lang. Nước máy buổi sáng còn lạnh, xà phòng có mùi nhẹ như mùi bông. Mắt mình hướng lên tờ các bước dán trên gạch nhưng không đọc, vì thuộc rồi, mắt chỉ để đó. Trong đầu thì đủ thứ: giường mười hai truyền xong chưa, giường mười bốn chờ kết quả, chị Nhàn dặn gì lúc giao ca, nhóm Zalo của khoa vừa rung trong túi áo.

Bác Tư nằm giường sát cửa phòng. Một sáng mình vào, bác nói.

— Cô rửa tay mà cứ nhìn ra cửa hoài.

— Dạ, con sợ có chuông bác ạ.

— Chuông reo thì mình nghe. Cô đứng đó mà.

Mình không trả lời được. Nhưng câu của bác ở lại trong đầu cả buổi.

Lý do dễ thấy là khoa đông, việc nhiều, nên không còn chỗ nào để ý. Cũng đúng. Nhưng còn một điều nằm dưới nữa. Rửa tay là một chuỗi động tác cứng, tay không cần đầu, nên đầu được thả ra. Và đầu, khi được thả, làm việc quen nhất của nó: xếp việc kế tiếp, canh cửa, canh chuông, canh giường mười hai. Mình tưởng mình đang canh cho người bệnh. Thật ra cái tai đã lo phần chuông rồi, mình chỉ chưa tin, và mình để mắt đứng canh thay. Quãng ngắn ở bồn là một trong số rất ít lúc trong ca mà tay có việc sẵn, không ai cần tay mình ngay lúc đó. Mình đã dùng nó để chạy tiếp.

Cảm giác nước chạy qua tay vốn đã nằm sẵn đó rất nhiều lần mỗi buổi. Có lúc mình thấy nó giống rửa bát mà không nghĩ gì khác, chỉ khác là bồn này thuộc về ca làm, không thuộc về buổi sáng nhà mình.

Bạn biết mình làm đúng khi cuối ca nói được nước sáng nay lạnh hơn hay ấm hơn hôm qua, dù chỉ nói bằng cảm giác. Lần đầu, nhiều người thấy quãng ngắn ấy dài và đầu chạy mất hai ba lần. Có người thấy chẳng có gì để ý. Sau một tuần, có người thấy tay như dừng thật lại ở cái chạm đầu tiên. Có người không thấy gì thêm, chỉ thấy mình quên bài tập khá thường xuyên, và quên cũng không sao. Ngày bận quá thì chỉ làm ở lần rửa tay đầu tiên của ca.

Chỗ mình trượt ngay những ngày đầu là kéo dài thêm vài giây cho tập kỹ. Nó hấp dẫn vì mình nghĩ càng lâu thì càng tỉnh thức. Nhưng bệnh nhân chờ, quy trình có thời gian của nó, và mình thấy mình đang làm hai việc cùng lúc: rửa tay và chấm điểm bản thân. Cách đúng là đi sâu chứ không đi lâu: giữ nguyên số giây cũ, chọn một thứ để ý, rồi thôi.

Bảy ngày, mỗi ngày một thứ nhỏ nằm sẵn trong lần rửa

Mình chia bảy ngày thành bảy thứ nhỏ, mỗi thứ nằm sẵn trong lần rửa tay. Không có ngày nào thêm giây. Bỏ lỡ một ngày thì hôm sau làm tiếp, không làm bù.

Mình từng thử bắt đầu bằng hơi thở ngay ở bồn rửa. Nó thành thêm một việc phải làm cho đúng, giữa ca, và đến ngày thứ ba mình bỏ. Việc nào được cộng vào lịch ca thì sẽ bị cắt trước tiên, vì ca nào cũng không có chỗ trống. Còn thứ nằm sẵn trong lần rửa, nước, mùi, tiếng, thì không đòi mình thêm gì. Nó ở lại.

Ngày một: nước chạm tay

Bài tập: lúc nước vừa chạm vào tay, để ý lạnh hay ấm. Thời gian: không thêm giây nào, làm ở một lần rửa bất kỳ. Ghi chú nhẹ: một lần trong ngày là đủ.

Ngày hai: mùi của xà phòng

Bài tập: trước khi xát lên tay, ngửi một hơi. Mùi bông, mùi chanh, hay chẳng có mùi gì, đều được. Thời gian: một hơi. Ghi chú nhẹ: hôm nay nếu không ngửi ra gì thì cứ coi là đã ngửi.

Ngày ba: một tiếng ngoài tiếng nước

Bài tập: trong lúc rửa, nghe một âm thanh ở hành lang không phải tiếng nước: bánh xe đẩy, tiếng dép, giọng người nói chuyện ở phòng giao ban. Thời gian: không thêm. Ghi chú nhẹ: chuông gọi luôn đi trước, nghe là đi, bài tập này không giữ chân bạn.

Ngày bốn: ngày nhẹ nhất

Bài tập: hôm nay chỉ nhìn tay mình một lần, lúc tay đang ướt. Không cần để ý thêm gì. Thời gian: tính bằng một cái liếc. Ghi chú nhẹ: nếu hôm nay là ca nặng thì chỉ cần nhớ ra là đủ.

Ngày năm: xà phòng trơn giữa các ngón

Bài tập: để ý chỗ xà phòng trơn nhất, thường là kẽ giữa hai ngón. Thời gian: không thêm. Ghi chú nhẹ: nhiều người thấy đây là ngày dễ nhất. Cũng có người thấy ngày này chẳng khác gì ngày hai, và vậy cũng được.

Ngày sáu: việc kế tiếp

Bài tập: trước khi lau tay, nói thầm tên đúng một việc kế tiếp. Chỉ một: giường mười hai, ghi phiếu. Thời gian: một câu trong đầu. Ghi chú nhẹ: nếu việc kế tiếp có tới ba cái cùng đòi, chọn cái đang gần tay nhất.

Ngày bảy: chọn lại

Bài tập: chọn ngày dễ nhất trong sáu ngày và làm lại, cuối ca viết một dòng về nó, viết gì cũng được. Thời gian: như ngày đó. Ghi chú nhẹ: cho phép mình được không chọn ngày nào cả, nếu bảy ngày qua chỉ có một lần nhớ ra.

Sau bảy ngày, nhiều người kể là lần rửa tay trở thành một chỗ nhận ra mình đang đứng ở đâu. Có người nói tay vẫn là tay, không có gì khác. Cả hai đều bình thường, và mình không rút ra được kết luận chung nào từ chuyện đó, ngoài một điều: ai cũng có quãng ngắn ấy mỗi lần.

Chỗ dễ trượt của cả tuần này là biến nó thành một cuốn sổ chấm điểm. Mình ghi từng ngày đủ hay thiếu như sổ bàn giao, và đến ngày thứ năm thì mình đã ghi nhiều hơn là để ý. Nó hấp dẫn vì nghề này quen ghi chép, và thứ gì ghi được thì thấy mình đang làm đúng. Thay vào đó, bỏ sổ, hoặc chỉ giữ một dòng vào cuối tuần.

Nếu thử rồi mà đầu vẫn chạy mất

Có hai lý do mình gặp nhiều nhất.

Lý do thứ nhất là ca nặng. Có hôm mình rửa tay đúng vừa đủ thời gian, bước chân đã nằm sẵn ở phòng kế bên, và đến ngày thứ ba cái bài tập này nghe như một lời đùa. Hôm đó mình bỏ cả bảy ngày, chỉ giữ một thứ duy nhất là nước, ở lần rửa đầu tiên. Một lần trong ca là một lần.

Lý do thứ hai là đầu chạy mạnh hơn mình nghĩ, nhất là sau một ca có chuyện. Khi đó đứng trước bồn mà để ý nước thì nghe như cố, và mình thấy bực. Thử thế này: ghi nhận một lần rằng đầu đang chạy, rồi cứ để nó chạy, chỉ giữ tay và nước. Bạn không phải thắng nó.

Một điều nữa mình muốn nói thẳng. Nếu mệt kéo dài nhiều tuần, nếu bạn thấy mình không còn muốn bước vào khoa, thì đó không phải chuyện để rửa tay cho qua. Hãy nói với điều dưỡng trưởng, với người bạn tin, hoặc với một người có chuyên môn. Còn nếu có ai quát nạt hay xúc phạm bạn ở nơi làm việc, thì cũng không phải chuyện để thở cho qua: ghi lại, kể với người tin cậy, và tìm bộ phận hỗ trợ ở nơi làm. Bài này chỉ là một việc nhỏ cạnh những việc lớn hơn ấy, không thay chúng.

Nếu muốn nhìn rộng hơn một chỗ rửa tay, bốn khoảnh khắc trong ngày là một cách đếm những chỗ mình vẫn có sẵn mà ít khi ở đó.

Chiều nay, lúc giao ca, nước ở bồn có thể vẫn lạnh như sáng.

Bạn cứ để tay chạm thử.