Học cách buông tay một kỳ vọng không còn phù hợp

9 giờ 30 phút tối. Bạn ngồi trước bàn làm việc, lật xem lại bản mục tiêu năm mới đã viết từ hai năm trước. Trong bản danh sách đó, có một mục tiêu công việc mà bạn đã tốn rất nhiều thời gian và tiền bạc đuổi theo nhưng vẫn chưa đạt được. Thân thể bạn đã lên tiếng kiệt sức, niềm vui với công việc đã cạn kiệt, nhưng mỗi khi định bỏ cuộc, một giọng nói trong đầu lại thì thầm: Nếu bỏ bây giờ thì bao nhiêu công sức trước đây thành công bể sao? Bạn sẽ trở thành kẻ thất bại.

Nếu bạn từng trải qua cảm giác mắc kẹt giữa một mục tiêu không còn mang lại hạnh phúc và nỗi sợ từ bỏ, thì sự dằn vặt ấy hoàn toàn tự nhiên. Nó thường xuất phát từ tâm lý tiếc nuối chi phí đã chìm (sunk cost fallacy) và sự nhầm lẫn giữa buông bỏ và thất bại.

Nhiều người nghĩ buông bỏ kỳ vọng là hành động yếu đuối hay thiếu kiên trì. Thật ra, việc dũng cảm cởi bỏ một kỳ vọng đã chật chội là sự minh triết sâu sắc giúp bạn giải phóng năng lượng cho những hành trình phù hợp hơn.

Bài viết này gợi ý cho bạn cách nhận diện và buông tay một kỳ vọng cũ một cách nhẹ nhàng, không dằn vặt.

Hành động buông bỏ này không phải là sự từ bỏ ước mơ hay hạ thấp giá trị bản thân. Nó cũng không phải là một cớ để làm việc hời hợt. Nó chỉ làm một việc dịu dàng: thừa nhận rằng con người bạn của ngày hôm nay đã thay đổi, và điều từng là giấc mơ của tuổi 20 chưa chắc đã là hạnh phúc của tuổi 30.

Đi qua từng chặng của việc buông bỏ một kỳ vọng

Để buông tay một kỳ vọng mà bạn đã gắn bó nhiều năm, bạn thường phải đi qua ba chặng, mỗi chặng đòi hỏi bạn thành thật hơn chặng trước.

Chặng đầu tiên là nỗi sợ bị đánh giá. Khi bạn định từ bỏ một dự án hay một định hướng nghề nghiệp cũ, điều đầu tiên hiện lên trong đầu là: Bố mẹ sẽ nghĩ gì? Đồng nghiệp sẽ nhìn mình ra sao? Bạn sợ sự thất bại trong mắt người khác hơn là sự kiệt sức của chính mình.

Chặng tiếp theo là sự tiếc nuối công sức đã bỏ ra. Bạn nghĩ về những đêm thức trắng, những khoản tiền đã đầu tư và khoảng thời gian ba năm qua. Bạn cố đấm ăn xôi tiếp tục đuổi theo chỉ vì không muốn công sức quá khứ bị coi là công cốc. Nhưng việc tiếp tục đầu tư vào một con đường sai chỉ làm bạn mất thêm ba năm nữa trong tương lai.

Chặng cuối là sự dũng cảm gọi tên con người hiện tại. Bạn nhìn thẳng vào gương và thành thật trả lời câu hỏi: Mục tiêu này có còn làm mình mỉm cười mỗi sáng thức dậy không? Khi câu trả lời là không, bạn nhận ra việc giữ lại kỳ vọng đó giống như việc cố nhét bàn tay vào một chiếc găng tay đã quá chật. Buông tay không phải là mất đi, mà là trả lại sự tự do cho đôi bàn tay.

Dấu hiệu rõ nhất của việc buông bỏ kỳ vọng đúng lúc nằm ở sự nhẹ nhõm của bờ vai. Ngay khoảnh khắc bạn tự nói với mình "Mình không nhất thiết phải làm việc này nữa", nhiều người thấy đôi vai mình hạ xuống và một hơi thở dài thanh thản đi ra.

Việc cần làm vì thế không phải là cố gắng gượng ép mình kiên trì. Việc cần làm là tổ chức một buổi chia tay dịu dàng với kỳ vọng cũ.

Năm phút làm nghi thức không đòi hỏi bạn phải xóa sạch quá khứ. Cách biết bạn thực hành đúng không nằm ở việc thấy mọi thứ giải quyết xong ngay, mà ở cảm giác thanh thản tràn về khi một gánh nặng tâm lý được trút bỏ.

Lần đầu xé đi tờ giấy mục tiêu cũ, bạn có thể thấy một chút hụt hẫng nhè nhẹ. Cảm giác đó bình thường như khi bạn chia tay một người bạn cũ.

Sau một tuần, có người thấy đầu óc mình thoáng ra, có thêm chỗ cho những ý tưởng mới. Cũng có người chỉ thấy trống trải, và cảm giác đó cũng bình thường.

Sau một tháng, có người nhìn lại và thấy quyết định buông bỏ ấy là đúng với mình. Có người vẫn còn phân vân, và bạn không cần vội kết luận.

Vào những ngày nghi ngờ bản thân quay lại, hãy rút ngắn xuống còn một câu tự nhắc: "Mình được phép thay đổi mục tiêu bất cứ lúc nào."

⚠️ Cái bẫy hay gặp nhất là lập tức thay thế kỳ vọng cũ bằng một kỳ vọng mới áp lực không kém. Việc này khiến bạn chẳng có khoảng nghỉ nào để thở. Hãy cho phép mình sống trong khoảng trống không có mục tiêu trong vài tuần.

Buông bỏ kỳ vọng thật ra trả lại điều gì cho cuộc sống?

Không có mục tiêu lớn thì sống làm sao có động lực phấn đấu được.

Lời tranh luận đó phản ánh nỗi sợ của một xã hội luôn tôn thờ sự thành công và bận rộn.

Trước khi giải thích giá trị, phải chỉ ra cái bẫy thứ hai: biến việc buông bỏ thành một cái cớ để sống vô trách nhiệm và không cố gắng trong bất kỳ việc gì.

Cái bẫy buông xuôi này làm bạn mất đi sức sống. Buông bỏ kỳ vọng không phù hợp là để dồn sức cho kỳ vọng phù hợp, không phải là buông bỏ sự sống.

Về điều mà sự buông bỏ mang lại, có người thấy bớt căng thẳng và có thêm thời gian cho mình. Nhưng điều mình thấy đáng kể hơn là sự sống trong sự chân thật (authenticity). Khi bạn ngừng sống theo kỳ vọng của người khác hay kỳ vọng của quá khứ, bạn bắt đầu sống cuộc đời của chính mình. Bạn làm việc vì niềm vui sáng tạo chứ không phải vì sự công nhận bên ngoài.

10 giờ 00 tối. Bạn khép lại cuốn sổ tay. Mặt bàn trống trải dịu mát. Bạn mỉm cười thanh thản, tự thưởng cho mình một cốc trà ấm và sẵn sàng cho một buổi tối nhẹ nhàng hơn mọi hôm.

Hoặc nếu bạn đang ở trong giai đoạn khủng hoảng tuổi trung niên hay chuyển hướng nghề nghiệp, bài viết này sẽ cho bạn thêm sức mạnh để bước qua cánh cửa mới.

Để tìm hiểu thêm về tinh thần buông bỏ trong triết lý cuộc sống, bạn có thể đọc bài viết buông bỏ không phải là từ bỏ.

Nếu bạn muốn tìm hiểu về quy luật thay đổi của cuộc sống, hãy tham khảo bài viết về nhận diện sự vô thường để sống thong dong.

Nếu bạn vẫn sợ mình sẽ hối hận sau khi buông bỏ

Đây là nỗi sợ rất tự nhiên khi đứng trước một sự thay đổi lớn.

Lý do thứ nhất: bạn chưa chuẩn bị một khoảng đệm an toàn về tài chính hoặc tinh thần. Hãy thử buông bỏ từ từ bằng cách rút bớt 50% thời gian cho mục tiêu cũ trước khi dừng hẳn.

Lý do thứ hai: bạn thiếu một người đồng hành thấu hiểu để chia sẻ. Hãy tìm đến những người đã từng dũng cảm chuyển hướng để lắng nghe kinh nghiệm của họ.

Và nếu tối nay bạn vẫn còn phân vân giữa đi và ở, hãy mỉm cười dịu dàng với chính mình.

Con đường đúng đắn nhất luôn bắt đầu bằng sự thành thật với trái tim mình.