Biết ơn không có nghĩa là không được than: ba hiểu lầm

Than một câu thôi.

Sáu giờ chiều, kẹt xe ở ngã tư, mưa rỉ qua cái áo mưa rẻ tiền xuống cổ tay. Mình gỡ một bàn tay ra khỏi tay lái, bấm điện thoại, nhắn vào nhóm bạn cũ.

"Hôm nay họp ba tiếng liền, mệt thật."

"Còn có việc làm là phước rồi."

Mình nhìn dòng chữ đó đến khi đèn đỏ chuyển xanh. Không ai nói sai. Nhưng mình cất điện thoại đi với một cảm giác kỳ lạ: vừa mệt, vừa thấy mình hơi vô ơn vì đã mệt.

Bài này đi qua ba hiểu lầm quanh chuyện biết ơn. Câu nào cũng nghe tử tế, nhiều câu mình từng tự nói với mình, và mỗi câu có một việc nhỏ để thử ngay.

Nó không phải để chống lại biết ơn. Mình vẫn thấy biết ơn là một thứ tốt, và có ngày nó đến rất nhẹ. Bài này chỉ gỡ cái chỗ biết ơn bị dùng làm nắp đậy lên lời than.

Ba câu nghe rất tử tế

Hiểu lầm thứ nhất: đã biết ơn thì không được than

"Có việc làm là phước rồi. Còn người ta thất nghiệp kìa, than cái gì."

Câu này đúng ở một chỗ: có việc làm là điều không phải ai cũng có. Nhưng nó ngầm nói rằng hai thứ không đứng chung được, ai có phước thì không có quyền mệt. Thử nhìn lại: mình có thể vừa thấy may vì có việc, vừa kiệt sức vì ba tiếng họp. Hai thứ ấy không chọi nhau. Chúng nằm cạnh nhau, như hai ly nước trên một cái bàn.

Bên dưới hiểu lầm này là một ý nghĩ: lời than bị coi là bằng chứng của sự vô ơn. Nên nhiều người học cách nuốt nó xuống, và nuốt xuống không làm nó biến mất mà chỉ làm nó nặng thêm. Mình đã thử nhiều tuần liền: than một câu là tự trách, tự trách xong thấy mệt hơn, mệt hơn thì lại càng muốn than.

Thử ngay: Lần tới thấy mệt, nói đúng một câu than, không thêm phần "nhưng mà". "Hôm nay họp ba tiếng, mệt thật." Dừng ở đó. Để ý xem vai có hạ xuống chút nào không.

Hiểu lầm thứ hai: phải biết ơn ngay

Tối thứ Sáu, Dũng bạn mình trượt buổi phỏng vấn thứ tư. Nó ngồi ở quán cà phê sữa đá, tay xoay cái ly, nói nhỏ. Người bàn bên nghe được, quay sang: "Trượt là tại có cái tốt hơn đang chờ em. Biết ơn đi em."

Dũng cười cười, gật đầu, rồi im. Sau đó nó nói với mình: "Tao đang tệ lắm, mà ổng bảo tao biết ơn."

Sự thật nhẹ hơn thế. Biết ơn không có hạn nộp. Nó có thể đến sau một buổi tối, một tuần, vài tháng, và có khi đến theo một hình dạng mà mình không đoán trước được. Có khi nó không đến cho chuyện đó. Ép nó đến sớm thì nó thường biến thành một câu mình nói cho người khác nghe, không phải cho mình.

Thử ngay: Thay "mình phải biết ơn" bằng một câu trung thực hơn: "Mình chưa thấy chỗ nào để biết ơn lúc này, và vậy cũng được." Cho phép chữ "chưa" nằm đó.

Hiểu lầm thứ ba: phải biết ơn cả người làm mình đau

Anh trưởng phòng cũ của mình hay nói rất nặng. Có lần anh gọi mình ra, nói trước cả phòng rằng bản báo cáo của mình "như của sinh viên năm nhất". Sau này, có người bảo: "Nhờ ổng mà em lớn, phải biết ơn chứ."

Có thể đúng một phần. Mình có học được cách kiểm số liệu kỹ hơn, và đó là điều của mình, không phải của anh. Nhưng biết ơn điều mình học được khác với biết ơn người đã nói lời làm mình đau. Gộp hai thứ ấy làm một thì mình vô tình nhận rằng cách nói đó là ổn. Nó không ổn, và mình không nợ ai một lời cảm ơn.

Thử ngay: Lấy một tờ giấy, gạch giữa thành hai cột. Một bên viết điều mình đã học được. Bên kia để trống hoặc ghi tên người, và không cần viết gì thêm. Điều mình học được là của mình, không cần gắn với người đó.

Có một điều cần nói rõ hơn. Nếu bạn bị xúc phạm liên tục, bị đe doạ, hay bị làm đau thật, thì đó không phải chuyện để tập biết ơn hay bao dung. Cái cần là hỗ trợ, và nói với một người bạn tin hoặc một người có chuyên môn là bước đầu tiên.

Nếu thử rồi mà thấy gượng

Lý do hay gặp thứ nhất: câu than thốt ra, và cái giọng "đáng lẽ mình không nên" cũng đi theo ngay sau. Nó không mất ngay đâu. Mình mất khoảng hai tuần mới thôi nghe nó rõ như vậy. Thử đáp lại nó bằng đúng cách đáp một người bạn: "Ừ, mệt thật mà." Chỗ nào gượng thì cứ để gượng.

Lý do hay gặp thứ hai: thử xong vẫn thấy chẳng có gì đổi. Cũng không sao. Việc này không có kết quả nào để đo, và nó không nhằm làm bạn thấy dễ chịu ngay. Có người hợp hơn với việc viết lời than ra giấy rồi gấp lại, thay vì nói thành tiếng.

Nếu những lời than ấy không còn là một lần mệt mà đã thành nặng, buồn, mệt, hay lo kéo dài nhiều tuần, thì đó là lúc nói chuyện với một người có chuyên môn. Nếu có lúc bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, đừng chờ: Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Còn tối nay, nếu lại kẹt xe, mưa lại rỉ qua cổ tay: cho phép mình được than một câu, rồi mới về ăn cơm.