Đêm trước chuyến bay đầu tiên, mình gấp lại cái áo sơ mi ba lần

Cái áo sơ mi xanh nhạt nằm trên mép giường, gấp lần thứ ba. Hai ống tay xếp chồng lên nhau, cổ áo ngay ngắn, vậy mà mình vẫn cầm lên, giũ ra, gấp lại.

Đồng hồ treo tường chỉ mười giờ đêm. Chiếc vali đã mở nắp từ bảy giờ tối. Ngoài ngõ có tiếng ai đó kéo cửa cuốn, một con chó sủa hai tiếng rồi thôi. Mai năm giờ sáng mình ra sân bay, và mình bốn mươi mốt tuổi, chưa một lần ngồi trong cái thứ bay được.

Mình làm nghề sửa máy lạnh. Quen leo thang, quen chui vào mấy cái trần thấp, quen đứng trên mái tôn giữa trưa. Chưa ai nghĩ mình là người sợ chuyện gì cả. Thế nên chuyến công tác ra Đà Nẵng, tập huấn cho một dòng máy mới, mình nhận lời liền, nói "được, được" rất gọn. Rồi về nhà, ngồi nhìn cái vé điện tử trên điện thoại ba tối liền.

Nếu bạn từng thấy mình bình thường cả tháng trời, rồi đêm trước một việc lần đầu thì tay chân tự đi làm những việc vô nghĩa, bài này viết cho bạn. Không phải để bảo bạn đừng lo nữa. Chỉ kể lại một đêm, một buổi sáng, và hai việc nhỏ mình làm được.

Mình xin nói trước một chuyện. Bài này không phải là mẹo hết sợ đi máy bay. Mình không có mẹo nào như vậy, và mình cũng không chắc cái mình có đáng gọi là sợ hay chỉ là lo nhiều. Nó cũng không phải câu chuyện "rồi mình lên máy bay và nhận ra chẳng có gì đáng sợ". Mình lên máy bay, và vẫn có những phút thấy khó chịu thật. Cái mình kể là cách mình ở cạnh những phút đó, không phải cách mình thắng chúng.

Mười giờ đêm, và cái áo thứ ba lần gấp

Sau lần gấp thứ ba, mình đi kiểm lại giấy tờ. Căn cước, vé, cái sạc. Xong thì quay về vali, mở túi nhỏ ra xem lại cái sạc có đúng là nằm trong đó không. Nó nằm đó. Mình kéo khóa, rồi kéo ra, rồi nhìn vào thêm một lần.

Vợ mình đứng dựa cửa phòng, tay còn cầm cái muỗng vừa nếm canh.

— Anh kiểm lần thứ mấy rồi đó?

— Lần cuối.

— Anh nói câu đó từ chín giờ.

Mình cười, nhưng là kiểu cười để khỏi trả lời. Vì cô ấy nói đúng, và vì trong người mình lúc đó có một thứ rất khó gọi tên, nó không giống sợ lắm, nó giống như một cái ngứa không gãi tới được.

Ban đầu mình nghĩ nguyên nhân đơn giản: mình sợ quên đồ. Quên cái sạc ở nhà thì ra Đà Nẵng mua lại cũng được, chuyện chẳng lớn. Mình biết vậy, mà tay vẫn mở khóa ra kiểm. Nghĩa là cái mình sợ không nằm ở cái sạc.

Về sau ngồi nghĩ lại, mình thấy nó giống thế này. Cả đời đi làm, mỗi việc mình đều có cách chắc chắn: đo ga, đo áp, nghe tiếng máy nén rồi mới dám nói chắc. Còn chuyến bay là một việc mình không có cách nào "đo trước". Không ai cho mình leo lên xem thử. Khi không kiểm được cái lớn, tay mình đi kiểm cái nhỏ nhất kiểm được, và cái áo, cái sạc là những thứ nằm trong tầm tay. Mỗi lần mở khóa ra là mình đang cố mua một chút chắc chắn ở chỗ nào đó rẻ nhất. Mà chắc chắn mua kiểu đó thì chỉ đủ dùng được vài phút. Đó là lý do lần kiểm nào cũng "lần cuối" mà chưa lần nào là cuối.

Vợ mình gợi một cách, nghe rất bình thường. Cô ấy lấy tờ giấy nhớ trên tủ lạnh, đưa mình cây bút.

— Anh viết ra hết cái cần mang. Rồi đóng vali một lần theo tờ giấy, kéo khóa, xong thì xong.

Mình làm theo, chẳng tin lắm. Và đây là cách mình làm, nếu bạn muốn thử.

Mười phút là con số của mình, của bạn có thể ngắn hơn hay dài hơn. Cách biết mình làm đúng không phải là thấy nhẹ người. Đêm đó mình không thấy nhẹ. Cách biết là: sau khi kéo khóa, mình vẫn thấy cái ngứa kia, nhưng tay không đi theo nó nữa. Tờ giấy có giờ ghi trên đầu, và dòng chữ đó nói thay mình rằng việc này đã làm xong.

Lần đầu làm, mình thấy hơi vô lý, như đang cãi nhau với chính mình bằng một cây bút. Mình vẫn nằm trằn trọc đến gần mười hai giờ. Có người thấy mình bớt vòng vo ngay từ tối đầu, cũng có người phải làm vài lần mới thấy; mình thuộc nhóm thứ hai nên không dám khuyên ai đừng sốt ruột. Mấy tuần sau, cho một chuyến đi ngắn khác trong tỉnh, mình thử lại cách đó, và lần kiểm "lần cuối" tự rút xuống còn một lần, ghi giờ và thôi. Chuyến đó không có gì to tát. Chỉ là mình để ý tay mình ít khi mở khóa hơn.

Ngày thật bận, không có mười phút, thì gói lại thành đúng một việc: đóng vali xong, chụp một tấm ảnh vali đã đóng bằng điện thoại, và tối đó chỉ nhìn tấm ảnh, không mở khóa. Cái ảnh làm vai tờ giấy.

Có một chỗ mình dễ làm sai, và mình đã làm sai ngay đêm đầu. Mình tự hứa với mình "kiểm đúng một lần nữa thôi, rồi ghi giờ". Cái hứa đó nghe rất có lý, nhưng nó mở cửa cho lần thứ hai, thứ ba, vì lần nào mình cũng thấy "lần này chưa kỹ". Hấp dẫn ở chỗ nó giống sự cẩn thận, chứ không giống nỗi lo. Cách mình đổi là bỏ chữ "một lần nữa". Kiểm bằng tờ giấy, một lượt, gạch từng dòng, kéo khóa. Nếu sau đó thấy thiếu gì thì ghi vào một tờ giấy khác để sáng mai xử lý, đừng mở vali ra lúc nửa đêm.

Đọc tới đây, nếu bạn thấy giống đêm trước một cuộc phỏng vấn hay đêm trước ngày nhập viện thăm người nhà, thì cái vòng kiểm đó cũng không riêng gì máy bay. Mình có ghi một bài khác về lo lắng lúc ba giờ sáng, khi mọi thứ trông tệ hơn thật sự, cho những đêm nó đi xa hơn cái vali.

Cổng số mười một, và tấm vé trong tay

Sân bay sáng đó có mùi cà phê sữa đá của một quầy nhỏ cạnh ghế chờ, và tiếng bánh xe vali lăn trên nền gạch bóng. Mình ngồi ở hàng ghế sắt, hai tay ôm cái balo trước ngực như ôm một đứa nhỏ.

"Lỡ như." Hai chữ đó bắt đầu chạy từ lúc mình quét thẻ qua cổng soi. Lỡ như máy bay rung. Lỡ như mình thấy ngộp mà không đứng dậy được. Lỡ như mình làm ồn lên trước mặt người lạ.

Mình nói thầm với nó, cũng như nói với một người bạn cùng chuyến.

— Mày định lo hết những cái đó trước khi cất cánh à?

— Phải lo trước, để lỡ có chuyện thì mình đã chuẩn bị.

— Chuẩn bị gì? Mày có biết chuẩn bị cái gì chưa?

Nó im. Vì nó không biết. Nó chỉ biết lo, chứ chưa bao giờ biết mình đang chuẩn bị cái gì.

Lúc đó mình nghĩ cái "lỡ như" nghe như đang cứu mình, nhưng thật ra nó chỉ đang ngồi cạnh mình và đọc to những chuyện chưa xảy ra. Nó chạy trong một thời gian mà mình chưa ở trong đó. Mình đang ngồi trên ghế sắt ở cổng mười một, chưa cất cánh, chưa rung, chưa có ai nhìn. Còn tất cả những gì "lỡ như" nói đều nằm ở mười lăm phút sau, một tiếng sau, một chỗ mà mình chưa tới.

Nên việc cần làm không phải bắt nó im. Mình đã thử bắt nó im, nó càng nói. Việc cần làm là kéo mình về một chỗ có những thứ chắc chắn, dù nhỏ: tấm vé.

Mình rút tấm vé ra khỏi túi áo. Giấy mỏng, hơi nhàu một góc vì mình bóp nó từ nãy. Mình đọc từng dòng, đọc chậm, đọc như đọc một cái phiếu bảo hành.

Ba phút là đủ cho tờ vé dài một trang. Cách biết mình làm đúng: bạn nghe được tiếng loa thông báo mà không phải nghe vì sợ lỡ chuyến, chỉ là nghe. Lần đầu, mình đọc xong dòng ghế thì "lỡ như" đã quay lại ngay dòng sau. Mình đọc lại, quay lại, đọc lại, năm sáu vòng. Không có cảm giác gì đặc biệt cả. Có người thấy chữ trên vé dần thành một thứ để bám, nhưng cũng có người thấy hơi buồn cười vì phải đọc một tờ giấy mình đã đọc cả chục lần. Cả hai đều bình thường.

Sau chuyến đó, mình dùng lại cách đọc từng dòng ở những chỗ khác: tờ giấy hẹn khám của mẹ, tờ hóa đơn mình phải đối chiếu trước giờ họp. Tới một tuần sau, mình để ý rằng mình mở tờ giấy ra đọc thay vì mở điện thoại tìm thêm tin. Không dám nói đó là tiến bộ, chỉ là một thói quen mới thay chỗ một thói quen cũ.

Ngày vội, chỉ còn đúng một việc: đọc dòng số cổng và dòng giờ, hai dòng thôi, bằng giọng thật trong đầu. Mười lăm giây.

Cái bẫy ở đây nằm trong chính cái điện thoại. Ngồi chờ, mình rất muốn mở lên đọc về chuyến bay: tin tức, mấy video quay trong khoang. Nghe như đang chuẩn bị tinh thần. Thật ra mình chỉ cho "lỡ như" thêm thức ăn. Mình mất một lần ngồi xem mười phút trước cổng, xem xong tay lạnh ngắt, rồi mới biết. Từ đó mình đặt luật nhỏ: điện thoại chỉ mở để xem giờ và số cổng. Nếu ngón tay cứ tìm đường mở ra những thứ khác, mình cầm tờ vé lên thay.

Người ngồi cạnh mình ở hàng ghế chờ là một cô gái đeo tai nghe, tay cầm cuốn sách bìa mềm. Cô ấy tháo một bên tai khi thấy mình cứ lật tờ vé qua lại.

— Chuyến đầu của anh hả?

— Dạ. Sao em biết vậy?

— Người đi nhiều không đọc vé lại lần thứ mười.

Cô ấy cười rất nhẹ, rồi đeo tai nghe lại, không nói thêm gì. Mình thấy nhẹ vì cách cô ấy nói, như chuyện bình thường, như chuyện ai cũng từng trải qua.

Nếu làm theo mà mình vẫn thấy khó chịu

Chuyện này xảy ra với mình, nên mình nói thẳng.

Lý do thứ nhất: đóng vali xong, đọc vé xong mà "lỡ như" vẫn còn đó. Mình ngồi trên ghế máy bay lúc động cơ bắt đầu rú lên, thấy chân mình gồng lên, tay bám vào tay vịn. Mình đọc lại vé trong đầu cũng không giúp. Khi đó mình làm việc khác: nhìn ra cửa sổ, tìm một cái gì lớn và chậm, như một đám mây hay một chiếc xe dưới đất đang chạy chậm, rồi nhìn nó cho tới khi nó khuất. Việc đó không làm lo hết, nhưng cho mắt một chỗ để nghỉ. Nhiều người thấy hợp, cũng có người không, bạn thử rồi bỏ cũng được.

Lý do thứ hai: bạn cố làm cả hai việc trên như đang làm bài thi. Đọc vé thì đọc cho đúng cách, ghi giờ thì ghi cho đẹp, rồi thấy mình lại hỏng. Hai việc đó không có điểm. Hôm nào quên ghi giờ, hôm nào đọc vé mà đầu còn nghĩ chuyện khác, cũng không sao. Cái đó chỉ là một cái neo nhỏ, không phải bài kiểm tra.

Nếu cả hai lý do đều không đúng với bạn, nếu bạn thấy thử những cách này mà việc đi xa vẫn làm mình không chịu được, thì đó không phải bạn làm sai. Có những nỗi lo cần một người ngồi cùng, không phải một tờ giấy. Phần cuối bài nói rõ lúc nào nên làm vậy.

Ra tới Đà Nẵng, mình xuống sân bay lúc hơn tám giờ sáng, nắng gắt, mùi biển lẫn mùi khói xe. Mình ngồi lên ghế đá trước cổng, gọi cho vợ, nói ngắn gọn:

— Anh tới rồi.

— Anh kiểm vali rồi chưa?

— Chưa. Mà cái sạc có trong đó, chắc vậy.

Hai đứa cười. Chữ "chắc vậy" nghe lạ trong miệng mình, mà cũng nhẹ.

Lần sau bạn đóng vali, thử để một cái áo nằm yên, gấp đúng một lần, rồi để nó ở đó.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một câu chuyện về một đêm và hai việc nhỏ. Nó không thay được điều trị, và mình không hứa nỗi lo sẽ biến mất hay đi qua chuyến bay nào cũng nhẹ.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Nỗi lo trước một việc cụ thể, như đi xa, đã làm bạn hủy kế hoạch nhiều lần trong vài tháng
• Bạn mất ngủ liên tiếp nhiều đêm vì lo, kéo dài vài tuần, và ban ngày vẫn thấy nó đè lên mình
• Có lúc tim đập rất nhanh, khó thở hay tức ngực, nên đi khám để loại trừ nguyên nhân thể chất trước
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Đi gặp người có chuyên môn không có nghĩa là bạn yếu. Cũng như thợ như mình cần người khác xem thử cái máy mình không tự nghe ra tiếng, bạn có thể cần một người nghe giùm cái bạn đang tự nghe một mình.