Quyển sổ số đo của má, và bảy câu hỏi để viết về chữ tay còn lại

Ngực 88. Eo 70. Dài tay 56. Dưới cùng là tên cô Nga, viết bằng bút bi xanh đã nhạt, số 7 có gạch ngang giữa như má vẫn viết từ hồi mình còn đi học.

Quyển sổ bìa nhựa nâu nằm dưới kệ máy may, kẹp cuộn thước dây vàng nhạt làm dấu trang. Mình thấy nó lần đầu sau đám tang, một tối thứ Bảy, lúc đang tìm hộp ghim. Đứng cầm chừng mười phút mà không mở. Rồi đặt lại đúng chỗ cũ, và hai tuần sau mới cầm lên lần nữa.

Nếu nhà bạn cũng có một thứ như vậy thì chắc bạn biết cảm giác này. Tờ danh sách đi chợ dán trên tủ lạnh. Nhãn "muối" "đường" viết tay trên mấy cái hũ. Dãy số điện thoại ghi bằng bút chì ngay cạnh công tắc đèn. Chỉ là giấy với mực, vậy mà đi ngang qua lần nào cũng chậm lại một nhịp.

Bài này là bảy câu hỏi để viết về một thứ như thế, đi từ chỗ chỉ cần tả cho tới chỗ bắt đầu hỏi. Mình đã làm theo đúng thứ tự này, kể cả những chỗ mình làm sai.

Chuyện này không phải để viết cho hay. Cũng không phải để đóng một cái gì lại: quyển sổ của má không có trang cuối, và viết xong không có nghĩa là hết nhớ. Mình viết đã ba tuần mà tối nay vẫn đứng nhìn cái số 7 gạch ngang một lúc lâu trước khi kéo cửa tiệm xuống.

Vì sao cầm một quyển sổ lại dễ hơn viết về má?

Tối thứ Bảy thứ hai. Cửa tiệm kéo xuống nửa chừng, đèn bàn cắt rọi một vệt vàng lên tấm vải ca-rô còn phấn may. Mình lấy tờ giấy A4, viết "Má ơi". Gạch. Viết "Má là người". Gạch. Vo giấy, ném vào giỏ vụn vải. Tờ thứ ba cũng vậy, tờ thứ tư cũng vậy.

Rồi mình mở quyển sổ ra, nhìn trang cô Nga, và viết vào tờ thứ năm: "Cô Nga eo bảy mươi, má ghi bảy mươi. Chắc năm nay không còn bảy mươi nữa." Câu đó đi một mạch, không gạch. Viết tiếp thêm nửa trang về cái gạch ngang ở số 7, và mình quên là mình đang khóc cho tới lúc giọt nước rơi trúng chữ "eo".

Lúc đầu mình nghĩ tại sổ ngắn, vật nhỏ, nên viết về nó nhẹ hơn. Nghĩ lại thì không đúng hẳn. Viết "về má" thì mình phải kể đúng cả một con người, mà mình không chắc mình biết hết má. Thế là câu nào cũng ra giọng điếu văn hoặc giọng xin lỗi, cả hai đều gượng. Quyển sổ thì chỉ đòi mình tả đúng quyển sổ. Còn má thì lọt vào qua kẽ hở, lúc mình không canh.

Mình không rõ vì sao chuyện này chạy. Mình chỉ biết tờ thứ năm trôi, còn bốn tờ vo thì không.

Nên chọn một thứ để cầm. Thứ gì cũng được, miễn là có chữ tay của người ấy và nó không quá lớn so với một cái bàn. Đặt lên bàn, chưa cần mở. Lấy bút chì, vì chữ chì tẩy được nên tay bớt ngại. Hẹn mười phút. Lần đầu có thể mười phút dài lạ, và nhiều người chỉ viết được ba dòng. Ba dòng là đủ. Vài hôm sau, có người thấy chữ ra dễ hơn, có người vẫn cứng như cũ. Cứng thì đổi thứ khác để cầm, đổi bút, đổi chỗ ngồi, đừng đổi bằng cách ép mình.

Ngày bận thì chín mươi giây thôi. Một câu hỏi trong bảy câu ở dưới, ba dòng, viết ở mặt sau tờ hoá đơn cũng được.

Có một chỗ mình trượt ngay từ tuần đầu. Tối thứ Ba, mình mở laptop gõ lại cả quyển sổ vào bảng tính. Nghe rất hợp lý: khách đông, giấy thì dễ mục, gõ lại cho chắc. Gõ được mười tám trang thì mình nhận ra tay chạy mà mắt không đọc, mình đang gõ để khỏi phải nhìn chữ của má. Mười tám trang đó giờ nằm trong máy và mình không nhớ nổi trang nào. Việc sao lưu hấp dẫn vì nó trông giống một việc có ích, và việc có ích thì dễ tự cho phép mình làm hơn việc ngồi yên. Bây giờ mình chụp ảnh mỗi tối một trang bằng điện thoại, chụp xong là xong, không gõ.

Bảy câu hỏi, từ chỗ chỉ cần tả tới chỗ bắt đầu hỏi

— Má con đâu rồi, Thu?

— Dạ, má con mất hồi tháng Ba rồi cô.

— Trời. Cô không hay. Vậy cái áo dài cô đặt...

— Có sổ đây cô, má ghi sẵn rồi. Con làm theo.

Cô Nga ngồi xuống cái ghế đẩu cạnh bàn cắt, im một lúc, rồi hỏi: "Má con còn viết số 7 có gạch không?" Mình lật sổ, chỉ cho cô. Cô gật đầu, và không hỏi gì thêm về cái áo dài trong hai mươi phút.

Mình nhớ cảnh đó vì nó cho mình biết thứ tự của bảy câu hỏi. Cô Nga không bắt đầu bằng "má con ra đi thế nào", câu mà mấy tuần nay ai gặp cũng hỏi (có người hỏi xong mình còn đứng nghĩ mãi, mình kể trong bài về chuyện người ta hỏi dạo này đỡ chưa). Cô bắt đầu bằng cái số 7. Người ta vào một nỗi nhớ lớn qua một chi tiết nhỏ, và nếu mình đi thẳng vào câu sâu nhất thì tay chưa quen trang giấy, câu trả lời không ra. Mình từng làm vậy và sẽ nói ở dưới.

Có một lý do nữa mà mình chỉ mới thấy sau này. Những câu sâu khó không phải vì nó sâu. Nó khó vì ta chưa chắc là được phép trả lời "không biết". Ba câu đầu ở dưới dạy tay điều đó trước: trả lời bằng cái nhìn thấy được, không cần cảm thấy.

Ba câu đầu: chỉ tả, chưa hỏi gì

1. Thứ có chữ tay của người ấy đang nằm ở đâu trong nhà, và mỗi ngày bạn đi ngang nó mấy lần?

Viết như chỉ đường cho một người lạ: tầng nào, ngăn nào, bên cạnh có gì. Chưa cần nói bạn thấy sao.

2. Nếu phải tả chữ ấy cho một người chưa từng thấy, bạn tả sao?

Mực màu gì, nét nghiêng bên nào, con số nào viết riêng một kiểu. Mình mất cả một buổi tối chỉ cho cái số 7 gạch ngang.

3. Người ấy viết nó vào lúc nào trong ngày, ngồi ở đâu?

Có thể bạn chưa từng thấy lúc ấy. Đoán cũng được, nhưng viết rõ chữ "đoán". Mình đoán má ghi ngay sau khi khách ra khỏi cửa, vì có trang số đo còn dính vệt phấn.

Bốn câu sau: hỏi thứ mình không biết

4. Có chỗ nào bạn đọc hoài mà không hiểu người ấy muốn ghi gì?

Cạnh tên cô Hạnh, má vẽ một dấu x nhỏ bằng chì. Mình hỏi khách quen, hỏi cả dì Tám bán chỉ bên kia đường, không ai biết. Mình viết ra "không biết" rồi để nguyên đó. Nó vẫn nằm ở trang ba mươi mốt.

5. Có lần nào bạn dùng nó theo cách người ấy chưa từng dặn?

Mình lấy số đo của chị Bích để may cái váy, nhìn con số má ghi thấy yên tâm lắm. Giao hàng, chị mặc vào không kéo được khoá. Số của má đúng, chỉ là đo từ ba năm trước. Viết ra lần bạn lỡ tay, không cần chữa.

6. Ngoài bạn ra, ai còn nhớ người ấy qua thứ này?

Có khi là khách quen, người hàng xóm, một người bạn cũ từng nhận một tờ giấy ghi tay. Viết tên họ, và một câu họ từng nói.

7. Nếu được thêm đúng một dòng vào trang đó, bạn sẽ viết gì, bằng cây bút nào?

Có người viết rồi gạch. Có người cầm bút rất lâu mà để trống. Hai cách đều tính là đã viết.

Lần đầu làm hết ba câu đầu, mình thấy mình chưa làm gì cả. Mới tả có cái bìa sổ với số 7. Nhưng tới câu bốn thì tay đã quen, và "không biết" viết ra nhẹ hơn mình tưởng. Vài người mình quen kể ngược lại, họ thấy câu bốn nặng nhất và dừng ở đó nguyên một tuần. Thế cũng là một cách đi.

Ngày bận thì chọn câu hai, tả chữ. Nó ngắn nhất và ít nguy hiểm nhất.

Chỗ mình sai thật sự là câu bảy. Tuần đầu mình nhảy thẳng tới nó, vì nó là cái mình muốn viết nhất, và mình viết cả đoạn: "Má ơi con hứa sẽ giữ tiệm cho tử tế." Đọc lại thấy giống câu trong thiệp, không ai trong nhà mình từng nói với nhau như vậy. Nó nghe đẹp, và vì nghe đẹp nên mình tin. Hôm sau mình gạch cả đoạn và viết lại: "Má, con lấy cuộn thước dây mềm hơn nha, cái cứng đo vai khó." Đúng giọng nhà mình hơn. Câu bảy hợp với những việc nhỏ cỡ đó, hơn là lời hứa.

Nếu thử rồi mà không được

Tối thứ Tư, viết xong câu năm thì mình đứng dậy, ra kéo cửa tiệm lên rồi đứng ở ngưỡng. Gió thổi mùi dầu máy may với mùi khói của quán nướng bên kia đường. Mình không muốn quay lại bàn. Không phải vì buồn hơn mọi hôm. Chỉ là không muốn.

Nếu bạn cũng đang ở chỗ đó thì có vài chuyện đáng nói. Có thể câu hỏi chạm vào đúng chỗ còn rát, và bạn cần ngưng. Ngưng thật, không phải "ngưng để lát viết tiếp". Gấp sổ, rửa tay, uống nước, đi ra ngoài đứng một chút. Hôm sau quay lại bằng câu hai, câu dễ nhất, hoặc không quay lại tuần đó. Chưa có ai chấm điểm bạn.

Cũng có thể bạn ngồi đủ mười phút mà không có chữ nào ra, hoặc ra những câu cộc lốc nghe như điền đơn. Có người vốn không hợp với viết. Khi đó thử nói thành tiếng vào điện thoại bằng chính các câu hỏi đó, hoặc đi một vòng trong nhà và chỉ vào từng thứ có chữ tay, nói tên nó. Cách nào đưa được thứ ấy ra khỏi đầu thì đều dùng được, kể cả viết kiểu khác như trong bài viết ký ức tri ân người đã khuất. Mình không biết cách nào hợp với bạn.

Sáng nay cô Nga ghé thử áo. Cô mặc vào, quay một vòng trước tấm gương dài, rồi nói: "Eo hơi rộng rồi con ơi." Mình lấy phấn đánh dấu, cầm cây bút chì, và viết số mới ngay dưới số của má, một số 7 có gạch ngang giữa.

Khi nào nên tìm một người có chuyên môn

Bài này là một bộ câu hỏi để viết về một thứ người đã mất để lại. Nó không thay được điều trị, và mình không dám hứa chuyện nỗi nhớ sẽ nhẹ đi.

Nhưng có mấy dấu hiệu nên đưa cho một người có chuyên môn, đừng tự mang một mình:

• Nhiều tuần liền bạn gần như không ăn hoặc không ngủ được vì nhớ người ấy
• Bạn không đi làm hoặc không chăm được việc nhà tối thiểu trong nhiều tuần
• Nhiều tháng đã qua mà mỗi ngày vẫn nặng như ngày đầu, hoặc nặng thêm
• Bạn nghĩ tới việc làm đau chính mình, dù chỉ là một ý nghĩ chạy qua

Ý cuối thì không chờ. Nói với một người bạn tin, ngay hôm nay. Trang Hỗ trợ khẩn cấp nói rõ những gì luôn đúng trong lúc như vậy.

Gặp một người có chuyên môn không có nghĩa là bạn đang làm sai việc đau buồn. Có những nỗi nhớ người ta không nên khiêng một mình, giống như tấm vải lớn thì cần hai người cầm hai đầu.

Bài viết có sự hỗ trợ từ AI trong quá trình tạo nội dung.